II OZ 1112/13

Dnia 3 grudnia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 27 września 2013 roku, sygn. akt II SA/Sz 242/12 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 grudnia 2012 roku, sygn. akt II SA/Sz 242/12 oddalającego skargę D.S. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z [...] stycznia 2012 roku, Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 27 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił wniosek D.S. (dalej jako "skarżąca") o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 5 grudnia 2012 r. oddalającego skargę na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie nakazu rozbiórki. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że prawomocnym postanowieniem z 20 lipca 2012 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie wyrokiem z 5 grudnia 2012 r. Sąd I instancji oddalił skargę skarżącej na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z [...] stycznia 2012 r. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej 14 stycznia 2013 r. W dniu 5 lutego 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 14 marca 2013 r. Sąd I instancji odmówił zmiany postanowienia z 20 lipca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 272/13 oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczono skarżącej 22 kwietnia 2013 r., w trybie art. 72 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). Pokwitowanie odbioru podpisał administrator domu. Pismem z 27 sierpnia 2013 r. skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz skargę kasacyjną. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że informowała pełnomocnika o składanych wnioskach o prawo pomocy oraz, że zawsze była wzywana przez Sąd I instancji do uiszczenia wpisu sądowego. Dlatego też, po oddaleniu jej zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2013 r. oczekiwała na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, że od pracownika sekretariatu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie uzyskała informację, że należy czekać na wezwanie sądu do zapłaty wpisu. Skarżąca wskazała, że nie miała możliwości złożenia skargi kasacyjnej w ustawowym terminie, bowiem rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy nastąpiło dopiero postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2013 r., które doręczono skarżącej 18 kwietnia 2013 r. Odrzucając wniosek Sąd I instancji wskazał, że skarga kasacyjna została wniesiona 27 sierpnia 2013 r., a zatem z przekroczeniem trzydziestodniowego terminu. Odpis wyroku z 5 grudnia 2012 r. został doręczony skarżącej 14 stycznia 2013 r., a więc termin do wniesienia skargi upłynął 13 lutego 2013 r. Przed upływem terminu - 5 lutego 2013 r. - skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 22 kwietnia 2013 r., a więc po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej skarżącej został doręczony odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu I instancji z 14 marca 2013 r. odmawiające zmiany postanowienia z 20 lipca 2012 r. w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął bieg 22 kwietnia 2013 r., a więc z momentem doręczenia skarżącej prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy. Zatem już 22 kwietnia 2013 r. skarżąca mogła podjąć czynności w celu samodzielnego ustanowienia pełnomocnika, który podjąłby się sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w jej sprawie wyroku. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 29 kwietnia 2013 r. Skarżąca wniosek złożyła dopiero 27 sierpnia 2013 r. Sąd I instancji uznał, że podnoszona we wniosku nieporadność skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw, bowiem skarżąca została prawidłowo pouczona o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie 4 miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, nie było czynnością niezależną od strony. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona uprawdopodobni brak winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Wyjaśniła, że wielokrotnie występowała o przyznanie jej prawa pomocy oraz, że nie została pouczona, że po otrzymaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2013 r. powinna wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponownie podkreśliła, że oczekiwała wezwania do uiszczenia stosowanej opłaty oraz, że sprawa została załatwiona bez jej udziału. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zasadnicze znaczenie dla oceny terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu ma więc ustalenie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, przy czym to strona skarżąca zobowiązana jest wskazać, co stanowiło przeszkodę dla terminowego dokonania czynności w postępowaniu. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nietrafnie wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem terminu, przyjmując, że ostatnim dniem terminu na wystąpienie z wnioskiem był dzień 29 kwietnia 2013 r., a więc ostatni dzień siedmiodniowego terminu liczonego od doręczenia skarżącej prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy (wbrew twierdzeniom skarżącej odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczono jej 22 kwietnia, a nie 18 kwietnia – k. 185 akt). Skarżąca podniosła, że oczekiwała na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, co było efektem błędnego pouczenia przez pracownika sekretariatu. Skarżąca powołała się też na swoją "nieporadność" w sprawach prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że "nieporadność" ta trwała do dnia wyznaczenia profesjonalnego pełnomocnika, co miało miejsce 20 sierpnia 2013 r. Z tą też datą ustała przyczyna uchybienia terminu i od tej daty należało liczyć termin do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu. Profesjonalny pełnomocnik mógł bowiem poinformować skarżącą o bezcelowości oczekiwania na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, które nie mogło nastąpić przed wniesieniem tego środka odwoławczego, mógł także sporządzić skargę kasacyjną objętą przymusem adwokacko-radcowskim. Ponadto mógł wyjaśnić skarżącej innej kwestie ważne z punktu widzenia tego etapu postępowania sądowoadministracyjnego, co byłoby jednoznaczne z ustaniem "nieporadności" skarżącej. Nie sposób zakładać, że w dniu otrzymania postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca mogła ustanowić profesjonalnego pełnomocnika. Oczywistym jest, że powinna uczynić to niezwłocznie, co nie oznacza, że z praktycznego punktu widzenia było to możliwe w tym samym dniu, w którym powzięła wiadomość o odmowie przyznania jej prawa pomocy (taki bowiem był w istocie skutek postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2013 r.). Skoro termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg 20 sierpnia 2013 r., to tym samym ostatnim dniem tego terminu był 27 sierpnia 2013 r. Tego też dnia pełnomocnik skarżącej nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przywrócenie terminu. Oczywiście odrębną kwestią jest to, czy strona (oraz jej pełnomocnik) wykazali należytą staranność w postępowaniu, a do uchybienia terminu doszło bez ich winy. Okoliczności te będą przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji na etapie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na tym też etapie postępowania Sąd I instancji uwzględni wypracowane w orzecznictwie poglądy dotyczące należytej staranności i braku winy w uchybienia terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w tym zakresie w zaskarżonym postanowieniu, chociaż rozważania te były zbędne skoro Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wniosek podlegał odrzuceniu. Kwestie te podlegają bowiem ocenie dopiero na etapie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponownie oceniając wniosek o przywrócenie terminu Sąd I instancji uwzględni przede wszystkim ocenę wyrażoną w niniejszym postępowaniu, a także dokumenty i oświadczenia strony złożone do akt postępowania, ewentualnie wezwie pełnomocnika skarżącej do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.