I FZ 26/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T.R. i J.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 389/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Ka 2306/03 w sprawie ze skargi Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T.R. i J.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 września 2003 r., nr PPII/2/732/132/2011/ASz w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 389/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Agencji Handlowo Usługowej "T." s.c. w G. T.R. i J.T. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Ka 2306/03 w sprawie ze skargi Agencji Handlowo – Usługowej "T." s.c. w G. T.R. i J.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 września 2003 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. 2. Sąd I instancji stwierdził, że wraz ze skargą w przedmiotowej sprawie, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPPr wynikało, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że spółka nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej od 2001 roku. Powołano się także na uprzednie zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odnosząc uregulowania zawarte w przepisach art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, poz. 270, dalej: "P.p.s.a.) oraz art. 243 § 1 pkt 1 P.p.s.a i art. 245 § 1 i § 2 jak również art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. do przedmiotowej sprawy, należało stwierdzić, że strona skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że poza złożonym na formularzu PPPr oświadczeniem strona nie przedłożyła żadnego dowodu na poparcie swoich tez. Dlatego skorzystanie przez referendarza sądowego z instytucji określonej w art. 255 P.p.s.a. było zasadne. Ponieważ strona nie wykonała tego obowiązku uznać należy, że nie wykazała ona okoliczności podniesionych we wniosku. Sąd I Instancji uznał, że nie był bowiem upoważniony do weryfikacji okoliczności podanych we wniosku z urzędu. Okoliczność wcześniejszego przyznania prawa pomocy tej samej stronie w innym postępowaniu (postanowieniem z 7 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 555/08) jest tu również bezprzedmiotowa, gdyż sąd rozpoznający wniosek nie jest związany wcześniejszymi orzeczeniami wydanymi w innych okolicznościach faktycznych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005 r., II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, sąd I instancji działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji 3. W złożonym zażaleniu strona skarżąca zaskarżyła przedmiotowe postanowienie w całości żądając jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W krótkim uzasadnieniu strona skarżąca wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem sądu I instancji, albowiem nie zostały dołączone dokumenty dowodzące zasadności podanych w oświadczeniu twierdzeń, chociaż sąd nie wyraził żadnych wątpliwości, co do rzetelności złożonego oświadczenia. Takie postępowanie oznacza – w ocenie skarżącego, że sąd samowolnie zmienił obowiązujące prawo, zastępując oświadczenie strony obowiązkiem zbierania przez nią szeregu zaświadczeń. Skarżący nie zgadza się z takim postępowaniem sądu, który w jego ocenie, próbuje przywrócić stan prawny obwiązujący na początku lat 70-tych. W związku z tym poinformował Sąd odwoławczy, że zastrzega sobie prawo powiadomienia o tym opinię publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : 4. Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprawa dotyczy skargi o wznowienie postępowania, a zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasada pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2003, Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wpis od takiej skargi wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł – (§ 3 rozporządzenia). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy wskazać, że wartość przedmiotu zaskarżenia to 6 751,00, zatem wpis od skargi został pobrany w wysokości 200 zł (k-462 akt WSA I SA/Ka 2306/03). Zatem wysokość wpisu od skargi o wznowienie postępowania wynosić będzie 100 zł. 6. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie sąd I instancji słusznie przyjął, że spółka wskazanego warunku nie spełnia dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodzić się przede wszystkim trzeba z sądem I instancji, iż błędne jest stanowisko strony, że sąd samowolnie zmienił obowiązujące prawo, zastępując oświadczenie strony obowiązkiem zbierania przez nią szeregu zaświadczeń. Stwierdzić trzeba, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08), dlatego też uzasadnionym było wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dokumentów dodatkowych, źródłowych celem zapoznania się z sytuacją majątkową. Wskazać też należy, iż niezrozumiały jest zarzut strony skarżącej, że sąd I instancji dokonuje obejścia przepisu prawa art. 255 P.p.s.a. Stanowisko strony, wbrew jej twierdzeniom, nie znajduje potwierdzenia w przepisach, a wręcz przeciwnie – z art. 255 i art. 256 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) wynika, iż dokumentami źródłowymi mogącymi potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego sytuacji majątkowej mogą być np. odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe czy wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także odpis aktualnych bilansów. Stąd też zarzuty spółki, co do próby obejścia art. 255 P.p.s.a. i stwierdzenie, że sąd I instancji zmienił obowiązujące prawo, zastępując oświadczenie strony obowiązkiem zbierania przez nią szeregu zaświadczeń nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić trzeba, iż złożone oświadczenie w formularzu PPPr, które nie zawierało w sumie żadnych informacji o stanie majątkowym tylko lakoniczne stwierdzenie, że spółka nie posiada majątku, ani nie prowadzi działalności, nie było wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena wszystkich tych okoliczności wskazuje na to, iż sąd I instancji wszechstronnie zbadał zasadność wniosku spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, iż nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez spółkę cywilną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, iż wydanie kwoty, stanowiącej wartość wpisu jest w stanie w jakikolwiek sposób negatywnie zakłócić sytuację finansową, stąd też prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż spółka nie spełnia ustawowych przesłanek koniecznych dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Końcowo zauważyć należy, że sąd I instancji prawidłowo podniósł w swoim uzasadnieniu, że strona skarżąca poza złożonym na formularzu PPPr oświadczeniu nie przedłożyła żadnych dowodów na poparcie swoich tez. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że referendarz sądowy w związku z tym skorzystał z instytucji określonej w art. 255 P.p.s.a zasadnie. Ponieważ strona nie wykonała tego obowiązku sąd I instancji uznał zatem, że nie wykazała okoliczności podniesionych we wniosku. Należy wręcz stwierdzić, że z całokształtu prowadzonego postępowania, w ocenie Sądu odwoławczego, strona w ogóle nie wykazała, jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Koniecznym staje się w tym miejscu wskazanie jeszcze stronie skarżącej, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powyższe nie pozwoliło zatem sądowi I instancji, jak również Sądowi odwoławczemu na dokonanie jakichkolwiek ustaleń w aspekcie złożonego wniosku o prawo pomocy, a w konsekwencji również zażalenia. Zatem do wykazania sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się strona skarżąca nie wystarcza samo jego oświadczenie, tym bardziej tak pobieżne i lakoniczne, które w ogóle w ocenie Sądu odwoławczego, nie obejmują istotnych danych, a jest polemiką ze stanowiskiem sądu I instancji, które nie ma żadnych prawnych podstaw. Należy też przypomnieć stronie skarżącej, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie sposób uznać, że złożone na urzędowym formularzu lakoniczne oświadczenie, że spółka nie posiada majątku i nie prowadzi działalności oraz brak jakiekolwiek odniesienia się do zarzutów zawartych w uzasadnieniu stanowi argument przemawiający za uwzględnieniem zażalenia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały ustawowe przesłanki upoważniające sąd do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. 7. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.