II OZ 1/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt II SAB/Bk 663/12 odmawiające przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji dotyczącej zakresu wykonania obowiązku postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie w sprawie ze skargi ze skargi M.W. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji dotyczącej zakresu wykonania obowiązku, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż postanowieniem z 23 października 2013r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Pan M.W. wniósł sprzeciw oświadczając, że sytuacja jest tragiczna oraz dołączył harmonogram spłat kredytu udzielonego mu przez bank na podstawie umowy z 22 sierpnia 2013 r. na kwotę 64.946,69 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając zaskarżonym postanowieniem ww. sprzeciw wskazał, iż w złożonym oświadczeniu skarżący wskazał jedynie, że otrzymuje emeryturę w wysokości 981 zł netto. W skład jego majątku wchodzi: dom o powierzchni 120 m², stanowiący ½ bliźniaka oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,13 ha (nieużytki). Wnioskodawca nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych, jest natomiast zadłużony w bankach na kwotę przekraczającą 50.000 zł (k. 151 – 152 akt sprawy). Celem potwierdzenia swojej sytuacji finansowej skarżący przedstawił odcinek emerytury za czerwiec i lipiec br. (k. 147 i k. 153); umowę o kredyt gotówkowy z dnia 24 stycznia 2012 r. (k. 154 i k. 170); wyciąg z rachunku bankowego za okres 28 czerwca – 16 lipca br. (k. 153 v, k. 155); rachunki i faktury za: gaz, energię elektryczną, telefon (k. 174 – 178); wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 04 lutego 2004 r. sygn. akt I C 992/02 (k. 179); skierowanie do szpitala (k. 171); pisma ZUS (k. 172 – 173). Sąd I instancji zaznaczył, iż pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił natomiast wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 maja do 31 lipca 2013 r. Sąd I instancji zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż skarżący jest już reprezentowany w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. radcę prawnego P.J. (k. 94 akt admin). Z przepisu art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") wynika zaś, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Sąd I instancji uznał, iż w tej sytuacji wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego już z tej przyczyny nie mógł zostać uwzględniony. Sąd I instancji oceniając zaś sytuację finansową skarżącego stwierdził, że wobec wykazania miesięcznego dochodu w kwocie 981,68 zł miesięcznie i wydatków przekraczających kwotę 2.000 zł miesięcznie, wątpliwości budzi rzetelność przedstawionych źródeł dochodu. Skarżący nie stara się zaś usunąć tych wątpliwości, gdyż pomimo wezwania Sądu, nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 maja do 31 lipca 2013r., a jedynie za okres od 28 czerwca do 16 lipca 2013 r. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że w tej sprawie już dwukrotnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przedstawienia okoliczności świadczących o jego realnej sytuacji majątkowej. Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skoro w dniu 22 sierpnia 2013 r. skarżący uzyskał kredyt na kwotę 64.946,69 zł, to na tą datę skarżący musiał wykazać się zdolnością kredytową. To zaś dodatkowo potwierdza wątpliwości co do rzetelności wykazanych przez niego źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że przedstawione dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 29 sierpnia 2013 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.W. zarzucając mu naruszenie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w tej sprawie pomijając milczeniem faktyczny stan finansowy skarżącego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zarządzenia (powinno być postanowienia) poprzez uchylenie go w całości oraz zwolnienie z kosztów sądowych w całości, albowiem z powodu trudnej a wręcz tragicznej sytuacji skarżący nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku na utrzymaniu koniecznym siebie i swojej rodziny. Skarżący wskazał, iż jedynym jego stałym dochodem finansowym jest emerytura w wysokości 981 zł miesięcznie. Skarżący dołączył pokwitowanie odbioru emerytury. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd i instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż pismem z dnia 20 września 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania) oświadczenia, w którym należało wskazać: ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy, z jednoczesnym podaniem wysokości poszczególnych wydatków (np. opłaty ponoszone za prąd, wodę, telefon, czynsz, zakup żywności, raty spłaty zaciągniętych kredytów, lekarstw, opieki medycznej, koszty eksploatacji posiadanych samochodów itp.), czy skarżący posiada samochód osobowy, na jaki cel i kiedy został zaciągnięty kredyt w wysokości ponad 50.000 zł, źródła finansowania (oprócz emerytury) wykazanych wydatków, przy czym należy określić miesięczną wysokość uzyskiwanych dochodów (np. praca dorywcza, pisanie pism procesowych itp.). Dodatkowo skarżący został zobowiązany do nadesłania następujących dokumentów: rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę; wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres czerwiec – sierpień 2012 r.; dokumentów z banku potwierdzających aktualne zadłużenie skarżącego, w tym harmonogram spłat zadłużenia; dokumentów poświadczających egzekucję komorniczą kwoty 403,43 zł z emerytury wnioskodawcy (k - 27). Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania, w zakresie nadesłania wyciągu z rachunku bankowego nie wyjaśniając przyczyny tego zaniechania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Tym bardziej, iż że w tej sprawie już dwukrotnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przedstawienia okoliczności świadczących o jego realnej sytuacji majątkowej. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.