II OZ 1145/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 663/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji dotyczącej zakresu wykonania obowiązku postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podając, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje emerytura w wysokości 1.613,75 zł brutto. Z kwoty tej komornik potrąca świadczenia alimentacyjne w kwocie 949,90 zł, w konsekwencji na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania pozostaje wnioskodawcy 399,59 zł netto. W skład majątku M. W. wchodzi: dom o powierzchni 120 m², stanowiący ½ bliźniaka oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,13 ha (nieużytki). Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki Łada Samara, rok prod. 1990 (pojazd wymaga kapitalnego remontu). Skarżący jest zadłużony na kwotę ponad 50.000 zł. Kredyt został zaciągnięty na pokrycie zadłużenia z kart kredytowych oraz spłacenie poprzedniego kredytu. Wnioskodawca nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Miesięczne wydatki skarżącego wynoszą około 1.500 zł, z czego opłaty związane z bieżącym utrzymaniem to kwota około 400 zł. Do akt sprawy dołączono: decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2012 r. o ustaleniu wysokości waloryzowanej emerytury; wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 4 lutego 2004 r., I C 992/02; umowę o kredyt gotówkowy; rachunki i faktury za; gaz, telefon i internet, wywóz śmieci, energię elektryczną. Postanowieniem z dnia 22 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawione przez skarżącego dane oraz brak odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych w zakresie nadesłania wyciągu z rachunku bankowego uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie go w całości. Rozpoznając w/w sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 15 listopada 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu I instancji przytoczone przez skarżącego w sposób wybiórczy okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, iż w złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż miesięczny dochód skarżącego stanowi aktualnie kwota około 400 zł netto – otrzymywana emerytura, po dokonanych potrąceniach świadczeń alimentacyjnych. Deklarowane wydatki miesięczne wynoszą około 1.800 zł, przekraczają zatem wykazany dochód o kwotę 1.400 zł. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Sąd I instancji wskazał, iż skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której wydatki znacznie przekraczają wskazany dochód. Sąd I instancji uznał, że powyższe okoliczności uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. W. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako "p.p.s.a."). W uzasadnieniu podniósł, iż nie posiada żadnych kwot na żadnym koncie bankowym, zgodnie ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego jego wyjaśnienia są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie w całości oraz ponowne rozpoznanie wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przesłanką uzasadniająca uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez ubiegającego się o nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd i instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż pismem z dnia 20 września 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącego do złożenia (w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania) oświadczenia, w którym należało wskazać: ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy, z jednoczesnym podaniem wysokości poszczególnych wydatków (np. opłaty ponoszone za prąd, wodę, telefon, czynsz, zakup żywności, raty spłaty zaciągniętych kredytów, lekarstw, opieki medycznej, koszty eksploatacji posiadanych samochodów itp.), czy skarżący posiada samochód osobowy, na jaki cel i kiedy został zaciągnięty kredyt w wysokości ponad 50.000 zł, źródła finansowania (oprócz emerytury) wykazanych wydatków, przy czym należy określić miesięczną wysokość uzyskiwanych dochodów (np. praca dorywcza, pisanie pism procesowych itp.). Dodatkowo skarżący został zobowiązany do nadesłania następujących dokumentów: rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę; wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres czerwiec – sierpień 2012 r.; dokumentów z banku potwierdzających aktualne zadłużenie skarżącego, w tym harmonogram spłat zadłużenia; dokumentów poświadczających egzekucję komorniczą kwoty 403,43 zł z emerytury wnioskodawcy (k - 27). Z akt sprawy wynika, iż skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania, w zakresie nadesłania wyciągu z rachunku bankowego nie wyjaśniając przyczyny tego zaniechania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.