IV SA/Gl 77/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy P. z dnia [...] nr [...], którym odmówiono M.F. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – D.F. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z [...] M.F. zwróciła się do Wójta Gminy P. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, iż nie podejmowała ona zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką – D.F. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał przepis art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. , Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (poza matką, ojcem dziecka i opiekunem faktycznym dziecka), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny. W trackie postępowania wyjaśniającego ustalono, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, której renta oraz alimenty M.F. są źródłem ich utrzymania. D.F. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, wymaga pomocy innej osoby we wszystkich czynnościach codziennych przez całą dobę. M.F. jest studentką studiów I roku niestacjonarnych, licencjackich w [...] w K. Skarżąca, jak przyjął organ, nie zrezygnowała z pracy, aby opiekować się matką, bowiem wcześniej nie pracowała , jak również nie sprawuje nad nią wyłącznej opieki z tej racji, że studiuje. Tym samym nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z powyższą decyzją nie zgodziła się M.F. i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., uznając za błędne stanowisko organu pierwszej instancji. Podkreśla, iż faktycznie sprawuje opiekę nad matką, zaś studia odbywane w trybie zaocznym nie stanowią żadnej przeszkody w tym względzie. Jej ojciec nie wykazuje żadnego zainteresowania matką, może jedynie liczyć na pomoc babci, schorowanej i w podeszłym wieku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie podzieliło argumentów podnoszonych w odwołaniu i decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Jak wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, z materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego wynika, iż M.F. nie zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką ponieważ nigdy nie pracowała zawodowo i jest uczennicą. Nie zarejestrowała się również w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Z karty informacyjnej, sporządzonej przez pracownika socjalnego OPS w P. w dniu [...] oraz z oświadczenia skarżącej wynika, iż faktycznie opiekuje się ona matką, natomiast w czasie odbywania przez nią zajęć na uczelni opiekę nad matką sprawuje jej babcia – D.M. (matka D.F.). Pomaga ona także M.F. w trudniejszych czynnościach z zakresu opieki w pozostałe dni tygodnia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła M.F. Podnosi w skardze, iż nie mogła zrezygnować z pracy, której nie była w stanie podjąć ze względu na stan zdrowia matki. Podjęła studia w trybie zaocznym (soboty- niedziele), a nie w trybie dziennym, gdyż na co dzień opiekuje się mamą. Jej babcia nie może sprawować pełnej opieki nad mamą, jest bowiem osobą w podeszłym wieku, cierpi na wiele schorzeń i sama wymaga opieki. Miała już zabieg na zaćmę, czeka na kolejny, leczy się na nadciśnienie i na serce. W jej ocenie spełnia ustawowe przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mam wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Trzeba ja umyć, ubrać, przygotować posiłki, podać leki, rano podnieść z łóżka, posadzić na wózek inwalidzki. Musi także posprzątać, wyprać i ugotować. W nocy wymaga obrócenia na drugi bok, bowiem nie może spać w jednej pozycji. Skarżąca, jak podkreśla, wyjeżdża z mama na spacery oraz do przychodni. Obowiązki związane z opieką nad mamą nie pozwoliły jej na podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc analogiczne argumenty jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż skarżąca nie sprawuje opieki nad swoja matką stale i samodzielnie. Opiekuje się nią, ale czyni to niesamodzielnie i nie każdym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przeprowadzona według Przytocznych wyżej zasad kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. dnia [...] nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] nr [...], którym odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż obie wymienione decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.). Wedle art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie w ust. 5 art. 17 ustawy przewidziano, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Analiza przywołanych wyżej przepisów daje podstawę do przyjęcia tezy, iż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga spełnienia równocześnie kilku warunków. Po pierwsze - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie podmiotom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt. 1-3 tj. matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem (art. 129. § 1 k.r.o.). Zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to generacje starsze - rodzice, dziadkowie. Po drugie - wedle hipotezy przepisu zamieszczonego w art. 17 ust. 1 in fine, wskazany wyżej podmiot będzie legitymowany do uzyskania świadczenia tylko w sytuacji, kiedy jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po trzecie – warunkiem uzyskania prawa do świadczenia, w przypadku sprawowania opieki na osoba dorosłą jest wymóg legitymowania się przez tą osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po czwarte – prawo do świadczenia przysługuje, jeśli zostały spełnione wyżej wymienione przesłanki i jednocześnie nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających to prawo, określona w ust. 5 art. 17 u.ś.r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organów orzekających w sprawie, przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie był fakt, iż o świadczenie to ubiegała się osoba, która nie spełnia drugiej z wymienionych wyżej przesłanek, a więc nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast nie budzi wątpliwości fakt spełnienia pozostałych warunków, jak również i to, że osoba wymagająca opieki (D.F.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...], w aktach sprawy). W ocenie Sądu, stanowisko organów orzekających w tej kwestii nie zasługuje na aprobatę. Analiza hipotezy przepisu zamieszczonego w art. 17 ust. 1 in fine prowadzi do konkluzji, iż spełnienie drugiego z wymienionych warunków wymaga zaistnienia łącznie dwu okoliczności: po pierwsze - osoba ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; po drugie – czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W sytuacji skarżącej, skoro nie była wcześniej zatrudniona brak podstaw do przyjęcia tezy, iż zrezygnowała z takiego zatrudnienia, natomiast do rozważenia pozostaje problem czy nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki. Zdaniem Sądu, jeśli zachodzi konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, dysponująca orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyjąć trzeba, iż opieka ta wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji pierwszo i drugoinstancyjnej, organy orzekające w sprawie nie kwestionują faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, natomiast uznają, iż jest to opieka "wyłączna" ze względu na pomoc, jaką w tym zakresie udziela jej babcia ze względu na udział w zajęciach prowadzonych w trybie zaocznym. Zgodnie z harmonogramem zajęć znajdującym się w aktach sprawy, odbywają się one co dwa tygodnie w soboty i niedziele od 8,15 do godziny 20,20, czasami zaś krócej (do 17 – 18,40). Wedle "Karty informacyjnej" sporządzonej w dniu [...] przez pracownika socjalnego, opiekę nad matka sprawuje M.F., natomiast babcia jedynie pomaga jej w tym przy czynnościach wymagających współdziałania osób trzecich (np. kąpiel), bądź tez zastępując ją podczas zajęć. Z orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności wiąże się z koniecznością zapewnienia długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wobec tego, skoro M.F. taką opiekę i pomoc sprawuje, zaś babcia jej, będąca osobą w podeszłym wieku oraz schorowaną, jedynie w tym jej pomaga, to brak jest podstaw do przyjęcia tezy,. Iż tym samym nie sprawuje opieki bowiem nie jest ona "wyłączna". Sposób rozumowania, przyjęty przez oba organy, prowadziłby do wniosku, że w tym przypadku nikt nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną D.F., bo z całą pewnością jej matka (D.M.) sprawuje ja tylko subsydiarnie (uzupełniająco), zaś M.F. opieki takiej nie sprawuje ze względu na "niewyłączność". Teza tego rodzaju pozostaje w ewidentnej sprzeczności z funkcją regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaka jest wsparcie osób rezygnujących zatrudnienia albo nie podejmujących zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi bliskimi. Z uwagi zatem na wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego dotyczące wadliwych ustaleń w kwestii tym samym przyjęcie, iż jedna z przesłanek koniecznych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została spełniona Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, które po myśli art. 153 p.p.s.a. mają charakter wiążący. W szczególności organy zobowiązane będą do wyjaśnienia czy w przedmiotowej sprawie pozostałe przesłanki uzasadniające nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego zostały spełnione i dopiero na tej podstawie podjąć rozstrzygnięcie w sprawie.