I OSK 1685/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska Sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2097/12 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na artykuły żywnościowe i chemiczne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2097/12 oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na artykuły żywnościowe i chemiczne. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: J. S. wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2010 r. wystąpił o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 200 zł na zakup leków oraz talonów na zakup artykułów żywnościowych i chemicznych. Prezydent W. decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że z zaktualizowanego w dniu 13 września 2010 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowo gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury, która od marca 2010 r. wynosi 1032,96 zł i z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Emerytura ta jest obciążona zajęciem komorniczym na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych i potrącana jest w związku z tym z niej kwota 679,81 zł. Nie są natomiast potrącane bieżące alimenty. Zadłużenie czynszowe zajmowanego lokalu wynosi ok. 53.000 zł. J. S. obecnie samodzielnie opłaca czynsz w wysokości 568 zł. W związku z nieuregulowaniem należności od dnia 10 września 2010 r. wstrzymane zostały dostawy energii elektrycznej do zajmowanego przez niego lokalu. Skarżący jest również właścicielem działki i budynków położonych w M. odziedziczonych po matce o łącznej wartości 141.518,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ wskazał, że łączny dochód skarżącego, na który składa się emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1185,96 zł. Dochód ten przekracza zatem dwukrotnie obowiązujące kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł, które uprawnia do uzyskania pomocy finansowej. Przekracza także 150% kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania przewidzianej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259, ze zm.). Organ podkreślił, że w sprawie również nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej uzasadniający przyznanie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie organu skarżący, dysponując emeryturą, ma zaspokojone podstawowe potrzeby takie jak żywność i artykuły chemiczne. Ponadto J. S. nie wykorzystuje własnych możliwości jakie daje mu posiadany majątek nieruchomy w M., czy wspólne zamieszkiwanie z córką. Zdaniem organu podjęcie przez skarżącego konkretnych działań związanych z ww. majątkiem (sprzedaż, wynajem) pozwoliłoby mu na uzyskanie dodatkowych dochodów, które mógłby przeznaczać na bieżące utrzymanie. Mając zatem na względzie cele i zadania pomocy społecznej oraz niewykorzystywanie przez stronę własnych uprawnień, zasobów i możliwości, organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania J. S., decyzją z [...] sierpnia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku celowego wynosi 477 zł, natomiast w przypadku dochodów uzyskiwanych przez J. S. zostało ono znacznie przekroczone. Organ podkreślił, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej uprawniający do uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie organu, przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o jego przyznanie. Wskazał ponadto, że możliwość zaspokajania przez ośrodki pomocy społecznej zgłaszanych potrzeb zdeterminowana jest posiadanymi przez te ośrodki środkami finansowymi. W sytuacji zaś, gdy są one ograniczone, a potrzebujących jest wielu, muszą być one dzielone pomiędzy jak największą liczbę osób. W przedmiotowej sprawie skarżący posiada środki finansowe i możliwości, których racjonalne wykorzystanie pozwoli mu na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, bez konieczności korzystania ze środków publicznych wypłacanych w formie świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący J. S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi zakwestionował ustaloną przez organ wysokość dochodu, wskazując, że w 2010 r. otrzymywał emeryturę w wysokości 980 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") ją oddalił. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie jego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego, wypłacanego w formie talonów na zakup żywności i środków chemicznych, zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia 31 sierpnia 2010 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe skarżącego uzyskany w miesiącu wrześniu 2010 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie 1032,96 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Wysokość otrzymywanej emerytury, wbrew temu co twierdzi skarżący ustalona została przez organ w sposób prawidłowy i potwierdza ją znajdująca się w aktach sprawy kopia decyzji ZUS z dnia [...] marca 2010 r. o waloryzacji świadczenia (k. 30 akt administracyjnych). Wprawdzie realnie wypłacana do rąk skarżącego emerytura była niższa, z uwagi na potrącenie z niej w trybie egzekucyjnym zadłużenia alimentacyjnego, jednakże ta okoliczność nie mogła być uwzględniona przy ustaleniu dochodu na potrzeby oceny prawa do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej dochód ubiegającego się o pomoc pomniejszają jedynie alimenty bieżące. Z informacji zaś egzekwującego zaległości alimentacyjne komornika z dnia 14 lipca 2010 r. (k. 42 akt administracyjnych) wynika, że na poczet bieżących alimentów z potrącanej kwoty nie są przekazywane żadne środki. Prawidłowo zatem organy ustaliły dochód skarżącego oraz wskazały, że przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Przekraczał on także w sposób oczywisty 150% ww. kryterium dochodowego, a więc kwotę 715,50 zł, uprawniające do uzyskania pomocy w ramach świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", której przepisy organ brał również pod uwagę, rozważając możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji organy prawidłowo rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest z pewnością "szczególnym przypadkiem" sam fakt trudnej sytuacji wynikający z realnie uzyskiwanych niskich dochodów, trwałą niepełnosprawnością czy istniejącym zadłużeniem. Okoliczności tych nie można traktować jako sytuację szczególną, a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Zgodzić się należy z organami, że skarżący z otrzymywanych świadczeń w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego może we własnym zakresie realizować potrzeby związane z zakupem żywności czy środków chemicznych. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie talonów na zakup żywności i środków chemicznych nie naruszają prawa i mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący J. S. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną skarżący wskazał na naruszenie: 1. przepisu prawa materialnego, tj. art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji rodzinnej, materialnej i osobistej skarżącego i w związku z tym odmówienie mu udzielenia pomocy społecznej w formie talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne decyzją z dnia [...] września 2010 r.; 2. przepisów postępowania, mających wpływ na wynik postępowania, a to: art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Prezydenta W., jak również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez niesłuszne uznanie, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku umożliwiającego przyznanie mu pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jak również poprzez zaniechanie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji w tej mierze. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, albowiem nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej skutkujący przyznaniem skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w formie talonów na zakup żywności i środków chemicznych. Forma pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego uregulowana została w art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie tego przepisu wskazać należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga on bowiem, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast ich sytuacja życiowa. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dostrzec także należy, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy zapis, że tego rodzaju zasiłek "może być przyznany" w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Uznanie administracyjne oznacza jednocześnie, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie takie otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrola legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne powoduje obowiązek zbadania przez Sąd, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 115/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie, w ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały właściwych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Również w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w uzasadnieniu swej decyzji przedstawiło okoliczności, które uznało za udowodnione oraz wyjaśniło podstawę prawną zaskarżonej decyzji, w tym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organy administracji, prowadząc sprawę, nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, zawartej w art. 8 K.p.a. Dokonały bowiem, jak wyżej wskazano, wnikliwej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z poszanowaniem reguł kultury administrowania z uwzględnieniem interesu strony. W związku z czym podstawa kasacyjna naruszenia wskazanych wyżej przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. okazała się nieuzasadniona. Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury, która od marca 2010 r. wynosi 1032,96 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Emerytura ta jest obciążona zajęciem komorniczym na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych i potrącana jest w związku z tym z niej kwota 679,81 zł. Nie są natomiast potrącane bieżące alimenty. Obecnie samodzielnie opłaca czynsz w wysokości 568 zł. W związku z nieuregulowaniem należności od dnia 10 września 2010 r. wstrzymane zostały dostawy energii elektrycznej do zajmowanego przez niego lokalu. Skarżący jest również właścicielem działki i budynków położonych w M. odziedziczonych po matce o łącznej wartości 141.518,00 zł. Niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1185,96 zł przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę nie można przyjąć, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez niezastosowanie go w niniejszej sprawie, uznając, że nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek skutkujący przyznaniem skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w tym przepisie. Fakt zadłużenia skarżącego w postaci obowiązku spłaty zaległych alimentów, jak również niepełnosprawność w stopniu znacznym, wbrew zarzutom skarżącego, nie są okolicznościami, które wystąpiły nagle i okazjonalnie, lecz należą do zdarzeń codziennych dotyczących życia skarżącego. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacjach wyłącznie wyjątkowych, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (por. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Jak wynika z akt sprawy, skarżący regularnie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, a zatem nie jest pozbawiony opieki i wsparcia Państwa w tym zakresie. Pomoc społeczna nie może być jednak traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania potrzeb, gdyż pomoc ta ma jedynie charakter pomocniczy w stosunku do własnych starań osób w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych. Okoliczność, że skarżący jest objęty pomocą opieki społecznej, właściwie jest brana pod uwagę przez organy przy rozpatrywaniu jego wniosków. Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.