II OZ 78/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1412/12 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1412/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek H. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. Sąd wskazał, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości z uwagi na swoją trudną sytuację finansową. W uzasadnieniu swego wniosku podała, iż utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 693,60 zł. Ponadto opiekuje się 85 letnią mamą, która choć mieszka oddzielnie to potrzebuje stałej opieki wnioskodawczyni. Skarżąca wskazała także, że korzysta również z emerytury matki, która wynosi ok. 1800 zł. Jak podała - wprawdzie posiada nieruchomości, jednak nie przynoszą one dochodów tylko wydatki na podatki, remonty i inne świadczenia. Wnioskodawczyni wskazała, iż wydatki na utrzymanie, leki, media pochłaniają w całości dochody strony oraz jej mamy. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r., referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie wykazała, aby osiągany comiesięczny, stały dochód rodziny skarżącej w kwocie 2 493,60 zł nie pozwalał jej na pokrycie na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Skarżąca w sprzeciwie od powyższego postanowienia podniosła, że choć pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i korzysta z jej pomocy finansowej, to nie jest uprawniona do dysponowania środkami finansowymi matki w celu pokrycia kosztów sądowych wszczętej przez siebie sprawy. Skarżąca wskazała również, że ze względu na wysokość osiąganego dochodu oraz stan zdrowia, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu czy wzięcia pożyczki. Wskazała również, że "prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych w całości lub części i ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. Ja ubiegam się tylko o zwolnienie od kosztów sądowych w istocie tylko o zwolnienie częściowe." Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2012 r. skarżąca została wezwana do: - przedłożenia wszelkich dowodów uprawdopodabniających miesięczne wydatki związane z utrzymaniem; - wskazania które nieruchomości stanowią własność jej, a które matki; - złożenia pisemnego oświadczenia o wysokości oszczędności; - przedstawienia aktualnych odcinków renty lub emerytury dokumentujących osiągane dochody w gospodarstwie domowym oraz sprecyzowania wobec zaistniałych rozbieżności czy żąda całkowitego (jak podała we wniosku) czy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (jak podała w sprzeciwie). W odpowiedzi na w/w wezwanie, w piśmie z 20.12.2012 r. skarżąca podała, że wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz podała, że jej miesięczne wydatki wynoszą 2400 zł. Skarżąca nie przedłożyła żądanych dowodów (np. rachunków) lub ich kopii na uprawdopodobnienie swoich twierdzeń. Nie określiła, które ze wskazanych we wniosku nieruchomości stanowią własność jej, a które jej matki. Nie podała wysokości zgromadzonych oszczędności, o których wspomina we wniosku o prawo pomocy. Nie przedłożyła żadnych dowodów dokumentujących wysokość osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, zarówno z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też z oświadczenia dołączonego na wezwanie sądu, nie wynika faktyczna sytuacja majątkowa skarżącej. Skarżąca nie zastosowała się do wezwania sądu i nie przedłożyła żądanych dowodów lub ich kopii. W sytuacji, gdy skarżąca nie udokumentowała wydatków związanych z aktualnym utrzymaniem siebie i matki, nie przedłożyła najnowszych odcinków renty i emerytury oraz nie złożyła stosownego oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, przyjąć należy, iż nie wykazała swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwił sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Powyższe w ocenie Sądu, świadczy o tym, iż skarżąca nie może być uznana za osobę zasługującą na przyznanie prawa pomocy. Nadto, nawet opierając się tylko to na oświadczeniach skarżącej zawartych we wniosku o prawo pomocy z 5.11.2012r. i piśmie z 20.12.2012r. Sąd stwierdził, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości 2 493,60 zł, niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty kredytu, posiadany majątek nieruchomy (dwa mieszkania, nieruchomości rolne), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki, posiadane oszczędności, brak innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżąca podniosła co prawda, że ponosi duże koszty związane z zakupem leków, z kosztami remontów natomiast twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego (post. NSA z 3.03.2005 r. OZ 1692/04). Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów, tj. stałego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej, przy faktycznej możliwości jego dysponowaniem, posiadanym majątku, posiadanych oszczędnościach w relacji do wysokości kosztów jakie należy ponieść na obecnym etapie postępowania sądowego, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść wydatku związanego z uiszczeniem kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd I instancji zasadnie wskazał, że sytuacja finansowa skarżącej, osiągającej wraz z matką comiesięczny, stały dochód w kwocie 2 493,60 zł brutto, pozwala na poniesienie wydatku, jakim jest na obecnym etapie postępowania wpis od skargi wynoszący 500 zł. Biorąc pod uwagę wysokość tego dochodu oraz brak wskazania nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy, posiadany majątek nieruchomy, oszczędności oraz brak innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, należało podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismem z dnia 11 grudnia 2012 r. wzywając skarżącą do złożenia stosownych dokumentów. Skarżąca nie przedłożyła jednak żądanych dokumentów na uprawdopodobnienie swoich twierdzeń, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie ich oceny. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.