I FSK 470/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia WSA (del.) Bartosz Wojciechowski (sprawozdawca), Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 462/12 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 18 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz M. K. kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 462/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 18 kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy, Sąd pierwszej instancji podał, że decyzją z dnia 21 lipca 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w S. orzekł o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu M. K. za zaległość podatkową Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "T.", wynikającą ze zobowiązania podatkowego powstałego w podatku od towarów i usług, określonego wobec wymienionej Spółki decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w S. nr [...] z dnia 4 września 2009 r. w kwocie 36 292,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Powyższa decyzja została doręczona podatnikowi w trybie art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w dniu 11 sierpnia 2011 r., tj. z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, o którym mowa we wskazanym przepisie, a zatem zgodnie z brzmieniem art. 233 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej termin do wniesienia odwołania od wymienionej decyzji upłynął z dniem 25 sierpnia 2011 r. W dniu 20 lutego 2012 r. do kancelarii Izby Celnej w S. wpłynął wniosek M. K. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 21 lipca 2011 r. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż w dniu 8 lutego 2012 r. M. K. odebrał przesłany przez Dyrektora Izby Celnej w W., tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 22 września 2011 r., z którego wynika, iż została wobec niego wydana przez Naczelnika Urzędu Celnego w S. decyzja z 21 lipca 2011 r. Podatnik wskazał, iż decyzja ta nie została mu doręczona, ponieważ nie mieszka on pod adresem: [...] od kilku lat, zaś dnia 25 maja 2011 r. został spod tego adresu wymeldowany. Dodatkowo strona wyjaśniła, iż w okresie od dnia 6 czerwca 2011 r. do dnia 6 lutego 2012 r. M. K. odbywał karę więzienia w zakładzie karnym w W. w Niemczech. Odnosząc się do kwestionowanej przez skarżącego daty doręczenia, która wyznaczała rozpoczęcie biegu terminu do złożenia odwołania, Sąd podzielił ustalenia organu, iż doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z 21 lipca 2011 r. zostało dokonane w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej z upływem 11 sierpnia 2011 r., t.j. z upływem 14 dni od pozostawienia przesyłki w urzędzie pocztowym, a zwrotu przesyłki do nadawcy dokonano po upływie czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki wynikającego z brzmienia art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie pierwsze awizo pozostawiono w dniu 28 lipca 2011 r., drugie zaś w dniu 5 sierpnia 2011 r., a przesyłka została zwrócona w dniu 16 sierpnia 2011 r., co oznacza, iż od momentu pierwszego awizowania do dnia zwrotu korespondencji do nadawcy upłynęło 19 dni. Dodatkowo Sąd podkreślił, iż korespondencja organu celnego kierowana była do skarżącego na adres ustalony przed wszczęciem postępowania w Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z pisma Ministerstwa z dnia 29 października 2010 r. bezsprzecznie wynikało, iż od dnia 7 kwietnia 2003 r. podatnik jest zameldowany na pobyt stały w [...]. W ocenie Sądu wskazane okoliczności upoważniały zatem organ celny do przyjęcia za skuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji z upływem 14 dni od pozostawienia pisma w placówce pocztowej licząc od pierwszego awiza, tj. z dniem 11 sierpnia 2011 r. Sąd uznał również, iż wbrew stanowisku zawartemu we wniosku o przywrócenie terminu oraz twierdzeniom zawartym w skardze wniesionej do WSA w Szczecinie, iż nie zasługują na wiarę twierdzenia pełnomocnika skarżącego, że M. K. od wielu lat nie zamieszkuje już w W. przy ulicy [...], to jest pod adresem, na który organ celny kierował korespondencję, skoro w protokole posiedzenia Sądu Krajowego z dnia 24 stycznia 2011 r. (sygn. akt [...]), którego tłumaczenie załączono do skargi, podano, iż w trakcie posiedzenia przed niemieckim sądem M. K. wskazywał adres przy ul. [...] w W., jako swój adres zamieszkania. Sąd zwrócił również uwagę, iż w dniu 8 lutego 2012 r. pod tym właśnie adresem skarżący odebrał tytuł wykonawczy, z którego dowiedział się o wydaniu decyzji z dnia 21 lipca 2011 r. przez Naczelnika Urzędu celnego w S. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej w S., że powzięcie przez skarżącego wiadomości o wskazanej wyżej decyzji dopiero w dniu 8 lutego 2012 r. nie może być uznane za okoliczność faktyczną uzasadniającą brak winy M. K. w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zaniechanie ustanowienia pełnomocnika do doręczeń czy też nieodbieranie urzędowej korespondencji pod adresem zameldowania, który sam skarżący wskazywał także 24 stycznia 2011r. (przed Sądem niemieckim) jako adres zamieszkania, bezsprzecznie wskazuje, że jego zachowanie nosi znamiona winy polegającej na niedbalstwie i nie może skutkować przywróceniem uchybionego terminu. Sąd uznał również, iż wbrew zarzutom skargi z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby doręczając skarżącemu decyzję z dnia 21 lipca 2011 r. organ I instancji posiadał wiedzę na temat odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności w niemieckim więzieniu. Pełnomocnik M. K. na podstawie art. 173 § 1 i art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł skargę kasacyjną, w treści której zaskarżył w całości wyrok z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 462/12. W skardze zarzucił, że Sąd wydając zaskarżony wyrok naruszył w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy następujące przepisy prawa procesowego: - art. 133 § 1 uppsa poprzez wydanie wyroku, którego sentencja i uzasadnienie pozostają w rażącej sprzeczności z dowodami znajdującymi się w aktach sprawy, - art. 144 § 4 uppsa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, dla których Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w sprawie odmowy przywrócenia terminu nie narusza art. 162 § 1 i 2 oraz art. 150 ustawy ordynacja podatkowa. W związku z tak postawionymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji w pełni zaakceptował stanowisko podatkowego organu odwoławczego, polegające na przyjęciu, że skarżącemu M. K. zostało prawidłowo doręczone postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w S. o wszczęciu postępowania z 10 stycznia 2011 r. w trybie art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Uznał dalej, że organ poprawnie kontynuował wszczęte postępowanie aż do momentu wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w S. w dniu 21 lipca 2011 roku i zaaprobował skuteczność doręczenia tej decyzji również w trybie art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, to jest, stwierdzając, że do doręczenia doszło w dniu 11 sierpnia 2011 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zauważył, że korespondencja organu celnego kierowana była do skarżącego na adres ustalony przed wszczęciem postępowania w Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z pisma Ministerstwa z dnia 29 października 2010 r., ponieważ z udzielonej informacji wynikało, że od dnia 7 kwietnia 2003 r. podatnik jest zameldowany na pobyt stały w W. przy ulicy [...]. Sąd I instancji uznał ponadto, że sam fakt, że w okresie doręczenia decyzji z 21 lipca 2011 r. skarżący był pozbawiony wolności na terenie Niemiec, nie stanowi okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od wskazanej decyzji. Stosownie do treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Wymienione przepisy formułują cztery przesłanki przywrócenia terminu w sprawach podatkowych. Pierwszą z nich jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, przy czym o braku winy nie stanowi nieznajomość prawa. Drugą przesłanką jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. Trzecią – dochowanie siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosku; termin ten rozpoczyna swój bieg od dnia ustania przeszkody. Czwartą zaś przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której przywracany termin był ustanowiony. Merytoryczna ocena wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania sprowadza się w szczególności do zbadania, czy okoliczności wskazane przez stronę jako przeszkody w zachowaniu terminu, mogą być ocenione jako niezawinione. Sposób rozumienia pojęcia "brak winy w uchybieniu terminu" w praktyce nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie zgodnie się przyjmuje, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2007 r., II OSK 479/07, LEX nr 344095). Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przepisy Ordynacji podatkowej (podobnie jak przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, czy unormowania regulujące postępowania przed sądami powszechnymi i administracyjnymi) określają w sposób precyzyjny chwilę, w której następuje doręczanie korespondencji. W niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego została doręczona stronie w trybie wynikającym z art. 150 O. p. Ustawodawca przyjął w tym przepisie (w uproszczeniu), że jeżeli doręczenie przesyłki nie może nastąpić bezpośrednio do rąk adresata lub jego domownika, pismo umieszcza się w placówce pocztowej, umieszczając odpowiednią informację (tzw. awizo) w skrzynce na korespondencję, czy też na drzwiach mieszkania adresata. Powyższy przepis wprowadza również fikcję prawną, że po upływie terminu pozostawania pisma w placówce pocztowej, pismo uznaje się za skutecznie doręczone adresatowi (art. 150 § 2 O. p.). W przypadku korespondencji kierowanej do skarżącego organ ustalił adres na podstawie informacji pozyskanej z Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. W toku postępowania dotyczącego przywrócenia terminu ustalono, że od 30 marca 2010 do 24 stycznia 2011 roku skarżące przebywał w areszcie śledczym w S. Następnie przebywał w okresie od 6 czerwca 2011 r. do 6 lutego 2012 r. w zakładzie karnym w W. w Niemczech, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. Trudno zatem uznać, że po pierwsze, skutecznie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania podatkowego, a dodatkowo, że został pouczony o konieczności powiadomienia organu podatkowego o ewentualnej zmianie adresu w toku postępowania oraz o konieczności ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy. Przedmiotem sporu prócz rozstrzygniętych powyżej okoliczności było dochowanie przez podatnika przesłanki uprawdopodobnienia braku winy przekroczenia terminu do wniesienia odwołania. Zauważyć należy, że pierwsza z nich, dotycząca uprawdopodobnienia, nie może być utożsamiana z dowodzeniem okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o określonym fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych w Rozdziale 11, Działu IV Ordynacji podatkowej – "Dowody", ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Błędne jest zatem stanowisko, że podatnika obciąża obowiązek wykazywania zachowania zawitego terminu i ciężar udowodnienia braku winy. Wymogi uprawdopodobnienia są bowiem odmienne od udowodnienia, co stanowi istotę indywidualnego postępowania o przywrócenie terminu, w wyniku czego strona zachowuje prawo do kontroli decyzji zgodnej z trybem instancyjnym. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania, w rozpatrywanym przypadku wniesienia odwołania, po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wymagało wobec tego rozstrzygnięcia, czy podatnik we wniosku uprawdopodobnił zachowanie reguł starannego działania. Z tego względu, że przepisy Ordynacji podatkowej nie wskazują, jaki stopień prawdopodobieństwa jest dostateczny do uznania, że określony fakt miał miejsce w rzeczywistości należy sięgnąć przy jego ocenie do obiektywnych mierników staranności (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2013 r., w sprawie II FSK 1654/11). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący uprawdopodobnił brak winy w przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania. Nie budzi bowiem wątpliwości okoliczność, że zarówno w okresie, kiedy w sposób zastępczy doręczano mu postanowienie o wszczęciu postępowania, jak również w dacie wydania decyzji przebywał w Niemczech najpierw w areszcie śledczym, a później w zakładzie karnym. W tym stanie rzeczy trudno wymagać od skarżącego, aby powiadamiał o tym fakcie instytucje, które potencjalnie mogą prowadzić przeciwko niemu postępowania. W tej sytuacji, zważywszy również na doniosłe konsekwencje procesowe, prawidłowym działaniem ze strony organu odwoławczego powinno być uwzględnienie tej kwestii, a nie zaś jak to uczyniono, podjęcie arbitralnego, niemającego dostatecznego uzasadnienia faktycznego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to, na co także należy zwrócić uwagę, miało charakter formalny, zamykający drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 1 lit c) i ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).