II FZ 101/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 809/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 10 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił J. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. a koszty związane z utrzymaniem mieszkania określił na kwotę 400 zł. W odpowiedzi na wezwania do uzupełnienie dokumentów wnioskodawca przesłał zeznanie podatkowe za 2011r., z którego wynika, że osiągnął dochód w kwocie 14.830,71 zł.; zawiadomienie o zmianie wysokości alimentów na syna na kwotę 280 zł; wyrok Sądu Rejonowego zasądzający na drugiego syna rentę alimentacyjną w kwocie 450 zł miesięcznie; rachunki wystawione na jego ojca potwierdzające dokonanie płatności w kwocie 141,21 zł w okresach dwumiesięcznych; potwierdzenia dokonania opłaty za mieszkanie miesiące :czerwiec – wrzesień oraz dokument potwierdzający zapłatę kwoty 348 zł na rzecz [...] Telewizji "G.". Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie a ten wniósł skuteczny sprzeciw. Oceniając zasadność wniosku Sąd przypomniał, że stosownie do art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej: p.p.s.a. -przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie strony o tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, zgodnie z wolą ustawodawcy ma być dokładne, wywołujące przeświadczenie sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Nadto o zasadności wniosku osoby fizycznej nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również stan rodzinny (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Na tym tle Sąd zauważył, że oświadczenia składane przez skarżącego nie są dokładne i nie przedstawiają w sposób przekonywujący jego rzeczywistej sytuacji życiowej. Za sprzeczne uznał tłumaczenia skarżącego zawarte w jego kolejnych pismach. Z jednej strony oświadczał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie pomaga mu rodzina, a z drugiej twierdził, że jeśli chodzi o koszty codziennego utrzymania, to pozostaje na utrzymaniu rodziców. Skoro, zaś o zasadności wniosku osoby fizycznej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również jej stan rodzinny, to w jego przypadku należało uwzględnić majątek i dochody rodziców. Ustalenia takie pozwoliłby bowiem na ocenę czy i w jakim zakresie skarżącemu można udzielić prawa pomocy. Skarżący został wezwany do przedłożenia zaświadczenia o miesięcznych dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a także do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych lub lokat terminowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres 3 miesięcy. Unikając przedłożenia tych dokumentów skarżący uniemożliwił poczynienie takich ustaleń i tym samym nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie Sądu, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do uznania zasadności jej wniosku. W zażaleniu na to postanowienie J. M. zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a poprzez błędną ich wykładnię i odmowę przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy wykazał, że prawo pomocy należało mu przyznać. W konkluzji wnosił o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, a nie jest to w Polsce obowiązkowe, i tym samym nie mógł przedłożyć żądanych wyciągów. Wszystkie płatności dokonuje w gotówce i nie może ponosić ujemnych konsekwencji w kwestii prawa pomocy z powodu braku rachunków bankowych. Nadto wskazał, że wprawdzie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale korzysta z pomocy rodziny w zakresie codziennego utrzymania. Odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu gwarantowanego przepisami art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, więc na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy . W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych przez skarżącego we wniosku za niewystarczające i budzące wątpliwości , wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie miesięcznych dochodach oraz wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie rachunków bankowych. W zakreślonym terminie nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. Nie skorzystał, zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Jeżeli zatem, dla przykładu, skarżący i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo nie posiadają rachunków bankowych, to należało taką informacje przekazać w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku. Prawidłowe jest, zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na podstawie niekompletnych danych brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tej sytuacji bezzasadny jest postawiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. Skoro skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to bezpodstawny jest także sformułowany w zażaleniu zarzut naruszenia jego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.