II SA/Gl 573/12

WyrokWSA w Gliwicach2012-11-19

Skład orzekający: Maria Taniewska-Banacka, Elżbieta Kaznowska, Włodzimierz Kubik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w sytuacji, gdy nieruchomość została zajęta pod budowę gazociągu na podstawie zezwolenia z 1952 r., wydanego na podstawie dekretu z 1949 r., właściciel może domagać się nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w trybie administracyjnym na podstawie art. 124 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości na podstawie art. 124b ust. 4 tej ustawy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Roszczenie o nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 124 ust. 5 u.g.n. nie może być załatwione w drodze decyzji administracyjnej, lecz na drodze cywilnoprawnej, a ponadto dotyczy stanów faktycznych powstałych pod rządami tej ustawy. Przepis art. 124b ust. 4 u.g.n. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy właściciel został zobowiązany do udostępnienia nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n., co w tej sprawie nie miało miejsca. W związku z tym, organy administracji nie miały podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia zgłoszonych żądań w trybie administracyjnym.
Stan faktyczny
Skarżący domagali się nabycia przez Skarb Państwa części nieruchomości zajętej pod gazociąg oraz odszkodowania za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości. Organy administracji odmówiły uwzględnienia wniosku, uznając, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania do stanu faktycznego powstałego przed wejściem w życie tej ustawy, a także że brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania. Wojewoda uchylił decyzję Starosty i umorzył postępowanie w części dotyczącej nabycia nieruchomości, utrzymując w mocy odmowę ustalenia odszkodowania. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi G.S. i E.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nabycia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części nieruchomości oddala skargę. Skarga została wniesiona na decyzję Wojewody [...], którą organ ten uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. w części odmawiającej nabycia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części nieruchomości położonej w N., gmina P., oznaczonej jako działka nr [...] oraz w tym zakresie umorzył postępowanie przed organem I instancji , a także utrzymał w mocy pozostałą część tej decyzji odmawiającej ustalenia i wypłaty odszkodowania za korzystanie z części tej nieruchomości przez którą przebiega gazociąg. Wnioskiem z dnia [...] r. E. i G. małżonkowie S., zastępowani przez radcę prawnego Z. S., wystąpili do Starosty [...] o nabycie od nich na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], w części niezbędnej dla zachowania znajdujących się na tej działce urządzeń do przesyłu gazu powiększonej o przewidzianą w planie miejscowym strefę ochronną tych urządzeń. Z powołaniem się na art. 124 b ust. 4 u.g.n. domagali się oni również odszkodowania za korzystanie i ich nieruchomości przez "A" Sp. z o.o. w Z. Ponadto wnioskodawcy wnieśli o przeprowadzenie podziału przedmiotowej działki w celu jej wykupu oraz dopuszczenie jako dowodu w sprawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. , sygn. akt [...], którym odrzucony został pozew wnioskodawców o wykup i odszkodowanie za przedmiotową część działki. Wspomnianą na wstępie decyzją Starosta [...] odmówił nabycia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności części nieruchomości stanowiącej własność E. i G. małż. S. położonej w N., gmina P., oznaczonej jako działka nr [...], przez którą przebiega gazociąg oraz wypłaty przewidzianego odszkodowania. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy nabyli przedmiotową nieruchomość w drodze umowy darowizny zawartej w dniu [...] r. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że przebiegający przez działkę wnioskodawców gazociąg należy do "A" Sp. z o.o. [...] w Z. [...] w C.. Jest to gazociąg średniego ciśnienia o średnicy 350 mm, który został wybudowany w [...] r., a na którego ułożenie Spółka nie posiada zgody. W ocenie organu skoro przedmiotowy gazociąg nie zalicza się do inwestycji, które mają dopiero powstać zatem nie mogą do niego znaleźć zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t.j. Dz. U. Z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej zwanej u.g.n.), a w szczególności jej art. 124 ust. 5, na który powołali się wnioskodawcy. Dodatkowo organ zauważył, że powołany przepis nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej lecz nabycie nieruchomości zajętej pod urządzenie przesyłowe w drodze umowy, a więc czynności cywilnoprawnej. Starosta podkreślił, że pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych na dowód czego wskazał na szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, oraz wojewódzkich sądów administracyjnych. Odnosząc się do opartego na przepisie art. 124 b ust. 4 u.g.n żądania dotyczącego wypłaty odszkodowania za korzystanie przez "A" z nieruchomości wnioskodawców bez uregulowanego stosunku prawnego organ wskazał, że powołany przepis wszedł w życie dopiero z dniem 27 listopada 2010 r. Przepis ten w jego ocenie nie mógł także znaleźć zastosowania w sprawie, bowiem stanowi on o odszkodowaniu za szkody powstałe na skutek czynności związanych z konserwacją, remontami lub usuwaniem awarii urządzeń wskazanych w ust. 1 tego artykułu związanych z udostępnieniem terenu nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej. Starosta wskazał także, że mimo braku swojej właściwości nie zwrócił złożonego wniosku lecz rozpoznał go kierując się przepisem art. 66 § 4 k.p.a. Odwołanie od tej decyzji wnieśli G. i E. małżonkowie S., zastępowani przez radcę prawnego Z. S., domagając się jej zmiany przez merytoryczne rozpoznanie sprawy lub jej uchylenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem art. 66 § 4 k.p.a. przez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i wskazał jako właściwy tryb postępowania administracyjnego, tak w odniesieniu do wykupu przedmiotowej nieruchomości, jak i wypłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez okres dochodzony w Sądzie. Wojewoda [...] wydając wskazane na wstępie orzeczenie powołał w podstawie prawnej decyzji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a ponadto art. 9a u.g.n. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wskazał, że jak ustalił Sąd Okręgowy w C. we wskazanym w odwołaniu postanowieniu do przeprowadzenia przez nieruchomość odwołujących się gazociągu doszło w oparciu o decyzję Ministra Hutnictwa z dnia [...] r. wydaną w oparciu o dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W tym czasie prawo do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało J. I H. O. Oceniając złożony wniosek z punktu widzenia przepisów obowiązującej u.g,n. Wojewoda stwierdził, że ustawa ta nie znajduje zastosowania do złożonego żądania. W szczególności przepis art. 124 ust. 5 u.g.n., na którego podstawie wnioskodawcy domagali się nabycia od nich na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] znajduje zastosowanie tylko do przypadków ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości dokonanych pod rządami tej ustawy, czyli w okresie od [...] r. Zgodnie z ogólną zasadą obowiązywania aktu prawnego wchodzi on bowiem w życie z dniem jego ogłoszenia albo innym późniejszym wskazanym terminie i ma on zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Gdyby zaś wolą ustawodawcy było stosowanie tego przepisu do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie takiego aktu to zamieściłby on w nim tego rodzaju przepis. Skoro zatem żaden przepis prawa nie rozszerzył zakresu stosowania art. 124 ust. 5 u.g.n. to ma on zastosowanie jedynie do stanów faktycznych zaistniałych pod rządami tej ustawy. Niezależnie od tego Wojewoda wskazał, że z chwilą wejścia w życie u.g.n. decyzyjny tryb orzekania w sprawach określonych w art. 124 ust.5 u.g.n. został wyłączony, a sprawy należą do właściwości sądu powszechnego. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ podkreślił, że ustawodawca wyraźnie odstąpił od poprzedniego rozwiązania ( zawartego w art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości < t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.> - przyp. Sąd). Mając to na uwadze organ nadzoru uznał, że Starosta [...] nie miał podstaw do orzekania w tym przedmiocie i w dodatku błędnie powołał w swojej decyzji przepisy u.g.n., które w przypadku pierwszego ze zgłoszonych żądań nie mają w ogóle zastosowania. Zdziwienie organu odwoławczego wzbudziło także powołanie się Starosty na przepis art. 66 § 4 k.p.a. Z przepisu tego bowiem nie wynika aby przy braku podstaw do orzekania w drodze decyzji organ miał prawo jej wydania. Z tych wszystkich powodów Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył w tej części postępowanie przed organem I instancji. Wojewoda podzielił natomiast pogląd Starosty [...] dotyczący braku podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 124b ust. 4 u.g.n. Przepis ten w jego ocenie bowiem dotyczy wyłącznie przypadków, w których właściciel lub użytkownik wieczysty, w drodze decyzji starosty, zostaje zobowiązany do udostępnienia swojej nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami i podobnymi działaniami dotyczącymi istniejących na tej nieruchomości ciągów i urządzeń. W sprawie nie doszło zaś do wydania przez Starostę [...] opartej na przepisie art. 124b ust. 1 u.g.n. decyzji zobowiązującej odwołujących się do udostępnienia ich nieruchomości w celu przeprowadzenia czynności związanych z konserwacją czy remontem istniejącego gazociągu. Odnosząc się do podstawowego zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia przepisu art. 66 § 4 k.p.a. Wojewoda wyjaśnił, że nie jest to przepis na podstawie którego organ może odmówić wszczęcia postępowania. Unormowanie to określa natomiast przypadki w jakich organ nie może zwrócić wniesionego podania, co jednak nie oznacza, że daje on możliwość wydania decyzji w przypadku braku podstaw do orzekania. W skardze na tę decyzję G. S. i E. S. domagali się zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenie, że ze względu na zaistnienie w sprawie przesłanek z art. 66 § 4 k.p.a sprawa będąca jej przedmiotem winna być rozpoznana i załatwiona w trybie postępowania administracyjnego. Skarżący ponadto wnieśli o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w C. o sygn. akt [...] i dopuszczenie dowodu z postanowienia tego Sądu z dnia [...] r. W uzasadnieniu skargi skarżący podali, że Sąd Okręgowy w C. uznał, po uzyskaniu opinii biegłego, iż należy podzielić stanowisko pozwanego wskazującego na właściwość organu administracyjnego w sprawie wykupu nieruchomości, której właściciel wskutek instalacji urządzeń służących do przesyłania energii cieplnej, elektrycznej lub gazu został pozbawiony swobodnego dysponowania swoją własnością. Stanowisko to zostało oparte na poglądzie Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia [...] r. [...]. W rezultacie przyjęcia takiego stanowiska został odrzucony pozew wniesiony przez skarżących przeciwko "A" Sp. z o.o. w Z. Uwzględniając treść wyroku SN, a także uzasadnienie postanowienia SO w C. złożyli oni zatem wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją Wojewody [...]. W związku z wydanym przez ten organ orzeczeniem powstała zaś sytuacja, w której sprawa obywateli nie może być rozstrzygnięta ani przez sąd powszechny, ani przez organ administracyjny, gdyż uznają się one za niewłaściwe do jej rozpatrzenia. Stan taki przewidział ustawodawca w art. 66 § 4 k.p.a. obligującym organy administracji do załatwienia sprawy w trybie administracyjnym. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołali się na wyrok NSA z dnia 2 marca 2011 r. I OSK 634/10 oraz wyroki WSA w Kielcach z dnia 20 marca 2009 r. II SA/Ke 1/08 i WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r. I SA/Wa 2077/07. W orzeczeniach tych wskazano, że w sytuacji gdy sąd powszechny uznał się za niewłaściwy organ administracyjny nie może zwrócić podania wniesionego w sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie nie podzielając jej zarzutów. Organ wyjaśnił, że zgodnie z zasadą legalizmu wynikającą z art. 6 k.p.a. działania organów muszą mieć oparcie przepisach prawa i dlatego wolno im dokonywać tylko tego na co zezwalają obowiązujące normy. W przedmiotowej sprawie zaś ustalono, że nie może w niej znaleźć zastosowania przepis art. 124 ust. 5, na którym swoje roszczenie oparli skarżący. Przepis ten ma jedynie bowiem zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych po dniu 1 stycznia 1998 r. kiedy to weszła w życie u.g.n. W sprawie nie mógł znaleźć zastosowania także przepis art. 124 b ust. 4 z przyczyn podanych w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona , bowiem zdaniem składu orzekającego zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie wskazać przyjdzie, że Sąd kontrolował zgodność z prawem zaskarżonej decyzji granicach wyznaczonych wnioskiem skarżących, zastępowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, który skierowali oni do Starosty [...]. We wniosku tym domagali się oni wydania w oparciu o art. 124 ust. 5 u.g.n. decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa prawa własności części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obręb N., gmina P., zajętej pod gazociąg wraz gruntami stanowiącymi strefę ochronną tego odcinka gazociągu. Ponadto powołując się na przepis art. 124 b ust. 1 u.g.n. skarżący wystąpili także o odszkodowanie za korzystanie z ich nieruchomości bez tytułu prawnego przez "A" Sp. z o.o. w Z. przez okres 10 lat liczonych od złożenia wniosku. Stosownie do wskazanego we wniosku art. 124 ust. 5 u.g.n. jeżeli założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby odpowiednio starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub występujący z wnioskiem o zezwolenie, o którym mowa w ust. 2, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa, w drodze umowy, własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomości. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że żądanie o jakim w nim mowa nie może zostać załatwione w drodze decyzji administracyjnej lecz na drodze cywilnoprawnej. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego roszczenie przewidziane w art. 124 ust. 5 u.g.n. przysługuje także wtedy, gdy tylko część gruntu została zajęta pod budowę infrastruktury technicznej, wykluczającej jego dotychczasowe użytkowanie. Zdaniem SN roszczenie o wykup nieruchomości może być jednakowoż dochodzone jedynie przeciwko Skarbowi Państwa (por. uchwałę SN z dnia 25 listopada 2010 r., III CZP 81/10 dotyczącą roszczeń przysługujących użytkownikowi wieczystemu – OSNC z 2011r. Nr 6, poz. 65). Tym samym przyznać trzeba rację obu orzekającym w sprawie organom, co do braku podstaw do rozstrzygania zgłoszonego roszczenia w trybie przepisów postępowania administracyjnego. Dostrzec też przyjdzie, że z opartym na przepisie art. 124 ust. 5 u.g.n. skutecznym roszczeniem o nabycie przez Skarb Państwa w drodze umowy własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości może wystąpić tylko właściciel albo użytkownik wieczysty w przypadkach wcześniejszego wydania decyzji w trybie art. 124 ust. 1 tej ustawy, a więc gdy do ograniczenia prawa własności doszło pod rządami obowiązującej ustawy( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2010 r. , I ACa 848/09 - OSAŁ 2010/4/34). Zasadnie także Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty [...] w części orzekającej o odmowie wykupu przez Skarb Państwa w trybie art. 124 ust. 5 u.g.n. części nieruchomości skarżących i umorzył w tym zakresie postępowanie przed organem I instancji. Nie może ulegać bowiem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie brak było materialnoprawnych podstaw do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w kwestii zgłoszonego przez skarżących żądania. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 66 § 4 k.p.a. dodać należy, że przepis ten wyłączył możliwość zwrotu podania w oparciu o przesłankę zawartą w art. 66 § 3 k.p.a., a zatem wniesienie tego podania stosownie do art. 61 § 3 wszczęło postępowanie administracyjne w sprawie zawarcia umowy o wykupienie na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości skarżących, a zatem jedyną właściwą formą zakończenia tego postępowania było jego umorzenie jako bezprzedmiotowego. Z kolei zgodnie z drugim powołanym we wniosku przepisem art. 124 b ust. 4 u.g.n. za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Przepis ten niewątpliwie ma zastosowanie do sytuacji jedynie wskazanych w art. 124 b ust. 1 u.g.n., w którym jest mowa o zobowiązaniu, przez starostę w drodze decyzji, właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania szeregu czynności. Czynności te są związane z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Z uwagi na treść powołanych przepisów Starosta [...] winien był zatem stwierdzić, czy w sprawie została wydana przez niego decyzja oparta na przepisie art. 124b ust. 1 u.g.n. Po stwierdzeniu zaś, że zdarzenie takie nie miało miejsca winien był odmówić. wypłaty odszkodowania za szkodę, o jakiej mowa w tym przepisie. W ocenie Sądu nie jest zasadny także zarzut dotyczący wprowadzenia decyzją Wojewody [...] "stanu, w którym nie istnieje możliwość rozstrzygnięcia sprawy". Z ustaleń zawartych w uzasadnieniu dołączonego do wniosku postanowienia Sądu Okręgowego w C. dnia [...] r., sygn. akt [...], wynika, że do zajęcia przedmiotowej nieruchomości, należącej wówczas do poprzednich jej właścicieli, doszło w [...] r. w oparciu o zezwolenie udzielone przez Ministra Hutnictwa w dniu [...] r. Zezwolenie to zostało wydane w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W aktach sprawy administracyjnej brak niestety wspomnianego wyżej zezwolenia dotyczącego przeprowadzenia przedmiotowego gazociągu przez teren nieruchomości, która aktualnie stanowi własność skarżących. Analizując jednakowoż przepisy obowiązujące w dacie udzielenia wspomnianego zezwolenia przez Ministra Hutnictwa zwrócić należy uwagę na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1950 r. w sprawie właściwości władz i trybu postępowania w niektórych przypadkach nabywania nieruchomości i praw rzeczowych ograniczonych niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz.U. z 1950 r. Nr 48, poz. 435), które zostały wydane na podstawie delegacji zawartej w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. ( art. 9a ust. 1 i następnie 12 ust. 1). Rozporządzenie to ustalało tryb postępowania i właściwość władz przy nabywaniu praw rzeczowych ograniczonych na nieruchomości, niezbędnych do przeprowadzenia przewodów, służących m.in. do przesyłania gazów, jak również przy nabywaniu na własność nieruchomości nie zabudowanych o przestrzeni do 250 m2 niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia władza naczelna wykonawcy udzielała jedynie zezwolenia na nabycie nieruchomości lub praw rzeczowych ograniczonych na wskazane wyżej cele, jeżeli uznała, że nieruchomość lub prawa rzeczowe ograniczone są niezbędne dla realizacji narodowego planu gospodarczego. Z kolei w świetle § 5 tego rozporządzenia wykonawca, który uzyskał zezwolenie przewidziane w § 3, zawiadamiał właścicieli nieruchomości o zamierzonym nabyciu nieruchomości lub ustanowieniu praw rzeczowych ograniczonych za cenę, jaka zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu, i wzywał ich, by w terminie 15-dniowym, jeżeli nie godzą się na nabycie nieruchomości lub ustanowienie praw rzeczowych ograniczonych, zgłosili sprzeciw do prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości. Treść przepisów powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że samo udzielenie przez Ministra Hutnictwa zezwolenia nie stanowiło tytułu prawnego upoważniającego do wejścia na teren nieruchomości należącej do osób fizycznych i przeprowadzeniu przez nią gazociągu. Przepisy te przewidywały bowiem odpłatne nabywanie od właścicieli nieruchomości praw do dysponowania tymi nieruchomościami w celu założenia na nich przewodów i innych urządzeń służących m.in. do przesyłania gazu oraz do korzystania z tych urządzeń. Dodać należy, że aktualnie instalacja gazowa biegnąca przez działkę skarżących stosownie do art. 49 § 1 k.c. nie stanowi części składowej ich nieruchomości lecz wchodzi w skład majątku przedsiębiorstwa, jakim jest "A" Sp. z o.o. w Z. Z oświadczenia pełnomocnika tej Spółki wynika natomiast, że nie dysponuje ona wiedzą, czy właściciele nieruchomości po wydawaniu zezwolenia przez Ministra Hutnictwa otrzymali należne odszkodowanie z tytułu ustanowienia na niej ograniczonego prawa rzeczowego. Prawo takie, jak wynika z aktu notarialnego umowy darowizny z dnia [...] r. Rep [...] nr [...], nie zostało także ujawnione w urządzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej. W związku z tym stwierdzić przyjdzie, że posiadanie wyłącznie zezwolenia wydanego przez Ministra Hutnictwa, przy jednoczesnym braku dowodów dotyczących odpłatnego ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego do nieruchomości skarżących może stanowić podstawę do wytoczenia powództw dotyczących służebności przesyłu. Tym samym powództwo wytoczone przez skarżących przed SO w C. zakończone prawomocnym postanowieniem o odrzuceniu pozwu nie wyczerpuje wszystkich przysługujących im roszczeń względem właściciela gazociągu. Wskazać także przyjdzie, że do opisanej wyżej służebności mają aktualnie zastosowanie przepisy zawarte w tytule III rozdziału III Kodeksu cywilnego dodane do tej ustawy na mocy ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 116, poz. 731). W przepisach tych wspomniane ograniczone prawo rzeczowe określone zostało przez ustawodawcę jako służebność przesyłu. W tym kontekście zauważyć też należy, że powołany w skardze oraz w uzasadnieniu postanowienia SO w C. wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] r., [...] został wydany przed wspomnianą wyżej nowelizacją Kodeksu cywilnego. Odnosząc się do tez zawartych w tym wyroku SN stwierdzić również trzeba, że nie wskazano w nim na możliwość dochodzenia w trybie administracyjnym roszczenia o wykup nieruchomości, o jakim jest mowa w art. 124 ust. 5 u.g.n., czy też o ustalenie odszkodowania w oparciu o przepis art. 124 b ust. 4 tej ustawy. Natomiast wskazano w nim na możliwość ubiegania się o ustalenie odszkodowania w oparciu o art. 129 ust. 5 u.g.n. w odniesieniu do nieruchomości, których własność została ograniczona na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974, Nr 10, poz. 64 ze zm.) i co do których przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu. Kończąc wskazać też przyjdzie, że postanowieniem z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1287/11, Naczelny Sąd Administracyjny przekazał składowi 7 sędziów NSA do rozważenia budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne "czy do ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości przez założenie urządzeń do przesyłu energii elektrycznej na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli ( Dz. U. z 1954 r. Nr 32, poz. 135 ze zm.) ma zastosowanie art. 129 ust. 5 u.g.n." W przypadku zatem pozytywnej odpowiedzi udzielonej na to pytanie przez skład 7 sędziów, skarżącym otworzy się niewykorzystana dotąd możliwość ubiegania się w trybie postępowania administracyjnego o odszkodowanie w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W tym stanie rzeczy z powołanych wyżej powodów Sąd skargę oddalił w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. poz. 270 ze zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło