III SA/Gd 678/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie WSA Alina Dominiak (spr.), NSA Jacek Hyla, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 29 listopada 2011 r. nr[...]. Decyzją z dnia 6 sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 i 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 29 listopada 2011r., odmawiającą W. K. świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia w formie składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe z tytułu opieki nad mężem Z. K.. W uzasadnieniu organ odwoławczy, odnosząc się do treści art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a oraz ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że wnioskodawczyni – wbrew wywodom organu I instancji - należy do kręgu osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że jedną z przesłanek przyznania tego świadczenia jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. W. K. ma 60 lat. Nigdy nie była zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Pracowała wyłącznie na umowę zlecenia od 1 października 2002 r. do 10 kwietnia 2003 r. , później nie podejmowała zatrudnienia. Brak jest związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami rodziny wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Konieczność sprawowania opieki nad mężem nie wiązała się z utratą uzyskiwanych przez odwołującą dochodów. Nie wskazała ona także, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad mężem nie mogła tego zrobić. Organ odwoławczy podkreślił, że w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy kobieta, która ukończyła 60 lat nie jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia. W tej sytuacji brak podstaw do przyjęcia, iż osoba taka nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. K. wskazała, że opiekuje się mężem od 12 lat. Wbrew twierdzeniom organu nie pracowała jedynie na jedną umowę zlecenia, a podejmowała prace dorywcze w charakterze pracownika fizycznego przy sprzątaniu i ogrodnictwie. Zaprzestała pracy przed stwierdzeniem niepełnosprawności męża, ale spowodowane było to jego chorobą- cukrzycą, jaskrą, miażdżycą i nadciśnieniem. Po kolejnej chorobie układu oddechowego orzeczono u męża stopień niepełnosprawności na czas określony. Po amputacji palców u stóp wydano orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym na stałe. Już gdy pracowała na umowę - zlecenie mąż chorował i z tego powodu musiała zaprzestać pracy i opiekować się mężem stale. Z uwagi na pogłębiającą się chorobę męża, który nie był w stanie samodzielnie egzystować, kilkakrotnie musiała rezygnować z podejmowanych prac dorywczych. Skarżąca podniosła także, że fakt rejestracji w urzędzie pracy nie może przesądzać o poszukiwaniu pracy. Ona nie była zarejestrowana w PUP, jednak poszukiwała pracy na własną rękę. Fakt, że w chwili obecnej ma 60 lat ( w dniu złożenia wniosku, wbrew twierdzeniom organu, miała 59 lat) nie oznacza, że nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. Obecnie wiek emerytalny przedłużono do 67 roku życia, co nie oznacza, że osoba 60 czy 67 letnia nie może pracować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że – co do zasady - skarżąca należy do kręgu osób określonych przepisem art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (niż matka albo ojciec ), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W doktrynie i orzecznictwie nie jest sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, Nr 4, poz. 42). W tej sytuacji w niniejszej sprawie sporne było jedynie, czy skarżąca jest osobą "nie podejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności", o czym stanowi przywołany wyżej przepis art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy. Organy obu instancji uznały , że skarżąca taką osobą nie jest wskazując, że nie była ona zarejestrowana w urzędzie pracy, tylko raz była zatrudniona na umowę – zlecenie i że w czasie złożenia wniosku osiągnęła wiek uznawany przez przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy za wiek, w którym kobieta nie jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać trzeba, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istotne, czy osoba ubiegająca się o to świadczenie jest zdolna do pracy. W zaskarżonej decyzji odwołano się w tym zakresie do pojęcia "zdolności i gotowości do zatrudnienia" w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.), wprowadzającego na potrzeby tej regulacji kryterium wieku. Jednak ustawodawca w celu ustalenia zdolności lub niezdolności do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na potrzeby sprawowania opieki nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do podjęcia pracy zarobkowej lub zdolność do zatrudnienia przesłanką wieku nie została ograniczona ( por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1787/11 publ. LEX nr 1125344). W świetle powyższego nie do zaakceptowania jest powoływanie się przez organ odwoławczy na regulacje zawarte w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, bowiem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób samodzielny regulują kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać, aby świadczenia te otrzymać. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kobietę, która ukończyła 60 lat życia. Ponadto z żadnych przepisów nie wynika, aby osoba, która ukończyła 60 lat nie miała prawa podjąć zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Skoro osoba taka ma prawo podjąć pracę, to również ma prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie jest też zasadne powoływanie się na okoliczność, że skarżąca nie była zarejestrowana w urzędzie pracy. Twierdzenie takie nie ma żadnego oparcia ustawowego - przesłanką uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem zarejestrowanie się w urzędzie pracy, czy też poszukiwanie pracy, ale rezygnacja z pracy lub jej nie podejmowanie w celu sprawowania opieki. Organy obu instancji doszły do przekonania, że skarżąca nie jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem wcześniej nie pracowała – poza jednym przypadkiem zatrudnienia na umowę zlecenie. Skarżąca twierdziła jednak, że kiedyś zajmowała się wychowywaniem dzieci, a parę lat temu stan zdrowia męża pogorszył się, co spowodowało, że nie mogła pogodzić pracy ( wykonywanej lub potencjalnej) z opieką nad nim. Należy mieć na uwadze, że "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 , czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale oznacza także nie podejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Trudno wymagać by osoba, która musi sprawować opiekę nad osobą chorą podejmowała zatrudnienie mając świadomość, że nie będzie w stanie pogodzić zatrudnienia ze sprawowaniem opieki. Tej kwestii organy nie wyjaśniły w sposób pozwalający na stwierdzenie, że podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, naruszając w ten sposób art. 7 k.p.a. Tym samym organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły w wyczerpujący sposób postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie, tj. okoliczności dotyczących niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych z powodu sprawowania opieki nad mężem, tzn. ustalenia, czy gdyby nie choroba męża skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Organy naruszyły w ten sposób art. 77 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny mieć na uwadze powyższe wskazania oraz w wyżej wymienionym zakresie uzupełnić postępowanie dowodowe; wniosek skarżącej powinien zostać rozstrzygnięty w zależności od poczynionych ustaleń.