II GZ 27/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 1081/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 1081/12 oddalił wniosek J.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia 20 września 2012 r., w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema małoletnimi synami, posiada mieszkanie o powierzchni 24 m2 i gospodarstwo rolne ok. 60 ha. W rubryce formularza dotyczącej dodatkowych informacji o stanie majątkowym podał firmy dwóch spółek. Skarżący w złożył dodatkowe oświadczenie w sprawie I SA/Rz 926/12. W oświadczeniu tym wskazał, że zamieszkuje wraz z niepracującą żoną i rocznym dzieckiem w mieszkaniu żony, własne mieszkanie przeznaczył na siedzibę spółki S., jest inwalidą III grupy, posiada dwoje małoletnich dzieci z poprzedniego małżeństwa, na które płaci alimenty w wysokości 1.750,00 zł. Podał, że na miesięczne zestawienie wydatków składają się opłaty za: energię elektryczną ok. 200 zł, gaz ok. 350 zł, wodę, kanalizację, śmieci, fundusz remontowy - ok. 300 zł, koszty wyżywienia i ubrania oraz inne wydatki – ok. 600 zł. Do sprawy I SA/Rz 926/12 między innymi kopię deklaracji S. sp.j. za wrzesień 2012 r., w której podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług została określona na kwotę 330 690, a także wyciąg z rachunku bankowego z którego wynika, że skarżący ma otwarta linię kredytową na kwotę 100 000 zł, a do wykorzystania pozostał mu jeszcze kredyt w wysokości 3 234,69 zł. Złożył wyciąg z rachunku bankowego z 30 listopada 2012 r., z którego wynika, że ma otwarta linię kredytową, w ramach której ma do wykorzystania 9 462,25 zł. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji podał, że złożone przez skarżącego oświadczenie nie pozwala na stwierdzenie, że wykazał on, iż spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., gdyż jest ono niepełne, a przy tym niewiarygodne. Zdaniem Sądu ocena taka wynika z porównania jego treści z informacjami zawartymi w oświadczeniach składanych przez skarżącego w sprawie I SA/Rz 926/12, w których jako domowników wskazał całkiem inny krąg osób, a także wymienił składniki majątkowe – udziały w spółkach prawa handlowego, o których nie wspomniał w oświadczeniu złożonym w przedmiotowej sprawie. Okoliczności te, zdaniem Sądu przemawiają przeciwko przyznaniu jego oświadczeniu atrybutu wiarygodności, a tym samym uniemożliwiają przyjęcie wskazanych w nich faktów za podstawę przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji ponadto wskazał, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem – posiada 60 – cio hektarowe gospodarstwo rolne, udziały w spółkach prawa handlowego, których obroty, zwłaszcza S. sp.j. są znaczne) w związku z tym jego twierdzenia o braku możliwości uiszczania kosztów sądowych nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Zwrócił również uwagę, że skarżący ma otwarta linię kredytową w banku, z której ma do wykorzystania kwotę 9462,25 zł, a więc znacznie przekraczającą wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie J.S. wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zwolnienie skarżącego z wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a. W uzasadnieniu podał, że od trzech lat nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych. Wskazał, że zmienia się jego sytuacja materialna jest okolicznością zmienną. Podał, że w grudniu 2011 r. urodził mu się syn – stąd po grudniu oświadczenia są inne. W związku z urodzeniem syna żona przeszła na urlop wychowawczy – stąd dodatkowa osoba do utrzymania. Niezrozumiałe jest dla skarżącego oparcie się na dokumencie VAT-7 składanego przez spółkę S., w której ma udziały i uzyskuje z tej działalności dochód. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w powołanym przepisie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadność wniosku skarżącego rozpatrzył w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Należy uznać, że Sąd I instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącego. Istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność, że skarżący w składanych oświadczeniach przedstawiał odmienne informacje dotyczące jego sytuacji finansowej. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący w niniejszej sprawie podał sprzeczne informacje w porównaniu z informacjami podanymi w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 987/12. Rozbieżności te dotyczyły posiadanego majątku, wysokości osiąganego dochodu oraz jego źródeł. Analiza informacji zawartych w aktach sprawy prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że zasadnie Sąd I instancji odmówił skarżącemu prawa pomocy ze względu na to, że podane przez niego dane są sprzeczne i wywołują znaczące wątpliwości co ich prawdziwości. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu, jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest, między innymi, wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazać, w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem w tej konkretnej sytuacji, kiedy informacje podawane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, są po pierwsze niewiarygodne, po drugie sprzeczne ze sobą, trudno jest dać wiarę skarżącemu, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skoro skarżący w jednym z dokumentów oświadcza, że nie posiada mieszkania, w innym – że posiada takowe, wskazując powierzchnię 20 m2, a w jeszcze innym podaje jego powierzchnię jako 24 m 2, to można przypuszczać, że wnioskodawca nie przyłożył wystarczającej uwagi do tego, aby przedstawione przez niego informacje były rzetelne, pełne i zgodne z prawdą. Zatem zasadnie Sąd I instancji uznał, że informacje przedstawione przez skarżącego są niewiarygodne i w konsekwencji uznał, że wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.