II GSK 434/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1392/12 w sprawie ze skargi O. Spółki z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W. lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1392/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. Spółki z o.o. w R. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie, orzekł o jego niewykonywaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty sądowe. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. na podstawie właściwych przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej: o.p. odmówił zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia Spółce kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Organ doręczył postanowienie Spółce, pomijając ustanowionego pełnomocnika. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 239 o.p. stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Z treści uzasadnienia postanowienia wynika, że organ odwoławczy uznał, że skoro postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. nie zostało doręczone pełnomocnikowi tylko bezpośrednio Spółce, to z tego powodu nie weszło do obrotu prawnego, więc nie istniał przedmiot zaskarżenia, na który wniesiono zażalenie, a jeżeli tak, to zażalenie było niedopuszczalne. Organ II instancji wskazał, że w tej sytuacji sprawa wraca do organu I instancji, który musi uwzględnić fakt występowania w postępowaniu pełnomocnika i prawidłowo doręczyć postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. W skardze do WSA w W. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Argumentowała, że z przepisów prawa jednoznacznie wynika, że przysługuje jej zażalenie na postanowienie organu o odmowie zawieszenia postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w tej sprawie. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. WSA w W. skargę uwzględnił. Sąd I instancji uznał, że organ naruszył art. 228 § 1 pkt 1 o.p. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie. Stosownie do treści tego przepisu organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność dowołania. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, że Spółka była reprezentowana przez pełnomocnika. Mimo to organ doręczył postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. Spółce. Pełnomocnik Spółki zaskarżył to postanowienie zażaleniem w przepisanym prawem terminie 7 dni. W ocenie Sądu I instancji nie można było przyjąć, że niedoręczenie postanowienia z dnia [...] stycznia 2012 r. pełnomocnikowi było naruszeniem art. 145 § 2 o.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Skoro Spółka przekazała to postanowienie pełnomocnikowi, który wniósł zażalenie i dokonał tego prawidłowo, to oczywiste naruszenie treści art. 145 § 2 o.p. nie miało znaczenia dla skuteczności doręczenia. Stanowisko to jednoznacznie wynika z judykatury sądów administracyjnych. Oznacza to, że postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. weszło do obrotu prawnego i dlatego Dyrektor Izby Celnej w W. nie mógł stwierdzić, że zażalenie na wskazane postanowienie było niedopuszczalne. Zdaniem Sądu I instancji stanowisko Dyrektora zawarte w kontrolowanym postanowieniu było niekorzystne dla skarżącej Spółki, bo wbrew celowi unormowania zawartego w art. 145 § 2 o.p. spowodowało pogorszenie jej sytuacji procesowej. Sąd podkreślił również, że wadliwość doręczenia nie może być utożsamiana z brakiem doręczenia, a Spółka negatywnych skutków wadliwego doręczenia nie poniosła, gdyż zażalenie złożyła w terminie. Z wymienionych powodów WSA w W. orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. uchylił objęte skargą postanowienie, a formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd polecił organowi rozpoznać zażalenie na postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. II Skargę kasacyjną złożył Dyrektor. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Wnoszący skargę kasacyjną organ na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Sąd w wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i braku oddalenia skargi; 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne uwzględnienie skargi, a w wyniku tego uchylenie postanowienia Dyrektora, mimo że w sprawie wystąpiły przesłanki do oddalenia skargi przez Sąd ze względu na zgodność z prawem wydanego postanowienia. Uzasadniając zarzuty wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji narusza prawo i powinien zostać uchylony, ponieważ błędne jest stanowisko Sądu, że objęte skargą postanowienie spowodowało pogorszenie sytuacji procesowej Spółki, wbrew celowi unormowania zawartego w art. 145 § 2 o.p. Przyjmując takie zapatrywanie Sąd pominął fakt, że stwierdzając niedopuszczalność zażalenia, organ II instancji przekazał sprawę organowi I instancji w celu dokonania prawidłowego doręczenia postanowienia z dnia [...] stycznia 2012 r. pełnomocnikowi ustanowionemu przez Spółkę. Z tego względu wskazana teza, będąca podstawowym motywem wyroku, nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy. Skarżący kasacyjnie organ zaznaczył, że postanowienie z dnia [...] stycznia 2012 r. doręczone Spółce, z pominięciem pełnomocnika, nie weszło do obrotu prawnego, więc złożenie na nie zażalenia było prawnie niedopuszczalne. Spółka nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem zostały spełnione warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Dyrektora nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Strona wnosząca tę skargę twierdzi, że WSA w W. naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż uwzględnił skargę Spółki i uchylił skarżone postanowienie w sytuacji, gdy nie było ono dotknięte żadną z wad wykazanych przez Sąd I instancji. Stanowisko Dyrektora nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W ocenie NSA zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a argumentacja wspierająca to rozstrzygnięcie zasługuje na aprobatę. Trafnie podnosi Sąd I instancji, że wadliwość doręczenia postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary nie może być podstawą do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 239 o.p. skoro to postanowienie zostało doręczone Spółce, a Spółka w prawem określonym terminie złożyła zażalenie. Zgodzić należy się z argumentacją Sądu I instancji wyczerpującą i odwołującą się do licznego orzecznictwa NSA, że przepisy o doręczeniach mają charakter gwarancyjny. Co do zasady ich naruszanie musi być traktowane restryktywnie, jednak nie może być formalistyczne. Z tego powodu zgodzić należy się z WSA w W., że w rozpoznawanej sprawie należy dokonać wyraźnego rozróżnienia dwóch sytuacji, czyli doręczenia postanowienia stronie oraz doręczenia tego rozstrzygnięcia pełnomocnikowi. W tym drugim przypadku wada ma charakter konwalidowalny, o ile pismo zostało doręczone stronie, a pełnomocnik w oznaczonym prawem terminie dopełnia czynności procesowej związanej z tym rozstrzygnięciem. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji zauważa wadę w doręczeniu postanowienia, które dokonano z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, ale słusznie przyjmuje, że ta wada nie może prowadzić do konsekwencji przyjętych przez organ, a więc orzeczenia o niedopuszczalności zażalenia. Zgodzić należy się ze stanowiskiem zaprezentowanym w uzasadnieniu skarżonego wyroku, że orzeczenie o niedopuszczalności stanowi naruszenie art. 228 § 1 pkt 1 o.p., gdyż niedopuszczalność istnieje w sytuacji, gdyby środek prawny został złożony od rozstrzygnięcia nieistniejącego lub takiego, które nie weszło do obrotu prawnego, bo nie zostało doręczone. W sprawie, w której zapadł kontrolowany wyrok taka sytuacja nie miała miejsca, bo postanowienie o odmowie zawieszenia zostało doręczone Spółce, choć doręczenie było obarczone wadą. W ocenie NSA trafnie Sąd I instancji wykazał, że ta wada nie może prowadzić do zaakceptowania stanowiska Dyrektora, że doręczenie pisma z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika jest równoznaczne z jego niedoręczeniem. Takie twierdzenie byłoby trafne tylko w przypadku, gdy postanowienie nie zostałoby doręczone Spółce, a to przecież w sprawie, w której zapadł kontrolowany wyrok nie miało miejsca. Z tego względu NSA nie dopatrzył się podnoszonego w zarzucie naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. W takich okolicznościach sprawy uwzględnienie skargi przez Sąd I instancji i uchylenie postanowienia Dyrektora było działaniem uzasadnionym prawnie, gdyż dostrzeżone przez WSA w W. naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, choćby z tego powodu, że prowadziłoby do innego orzeczenia niż oparte na treści art. 228 § 1 pkt 1 o.p. W ocenie NSA nietrafny jest również zarzut naruszenia przez wyrok art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. Strona wnosząca skargę kasacyjną stwierdza, że Sąd I instancji naruszył art. 151 p.p.s.a., ponieważ nie oddalił skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do takiego orzekania. Tak sformułowany zarzut nie ma merytorycznego uzasadnienia w świetle wywodów odnoszących się do pierwszego zarzutu kasacyjnego. Skoro NSA uznał nietrafność naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. to tym samym przyjmuje, że rozstrzygnięciem odpowiadającym prawu było nieoddalenie skargi, a to musi prowadzić do nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. Sąd I instancji nie stosował tego przepisu tylko korzystał z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., zatem nie mógł naruszyć treści art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.