II GSK 338/14
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-04-03
Skład orzekający: Magdalena Bosakirska, Joanna Sieńczyło – Chlabicz, Zbigniew Czarnik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy gmina ma prawo do zwrotu utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości gruntów położonych w parku narodowym, które dodatkowo korzystają ze zwolnienia na podstawie innych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jeśli park prowadzi działalność gospodarczą?Ratio decidendi
Gmina ma prawo do rekompensaty z tytułu zwolnienia od podatku od nieruchomości gruntów położonych w parkach narodowych, które dodatkowo korzystają ze zwolnienia na podstawie innych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, pod warunkiem, że park prowadzi działalność gospodarczą. Jednakże, w stanie prawnym obowiązującym do końca 2011 r., park narodowy jako państwowa jednostka budżetowa nie był podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, co wyłączało możliwość objęcia tych gruntów zwolnieniem z innych przepisów i tym samym prawo gminy do ubiegania się o rekompensatę.Stan faktyczny
Gmina S. zwróciła się o zwrot utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości za 2011 r. w parkach narodowych. Wojewoda P. odmówił zwrotu w części dotyczącej gruntów pod wałami ochronnymi, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych oraz nieużytków, wskazując, że korzystają one z dodatkowego zwolnienia na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (u.p.o.l.), co wyłącza prawo do rekompensaty. Gmina zarzuciła, że Wojewoda nie uwzględnił prowadzenia przez Słowiński Park Narodowy działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę gminy, podzielając stanowisko organu. Gmina wniosła skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Gminy S. Zasądzono od Gminy S. na rzecz Wojewody P. 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Gminy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 1131/12 w sprawie ze skargi Gminy S. na rozstrzygnięcie Wojewody P. z dnia [...]czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Gminy S. na rzecz Wojewody P. 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r., o sygn. akt I SA/Gd 1131/12, oddalił skargę Gminy S. na rozstrzygnięcie Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
I
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2012 r., skorygowanym następnie w dniu [...] marca 2012 r. [...] (dalej: skarżąca) zwróciła się o zwrot utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości w parkach narodowych oraz rezerwatach przyrody za 2011 r., wskazując kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł.
Wojewoda P.- działając na podstawie § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 maja 2007 r. w sprawie zwrotu utraconych przez gminy dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości w parkach narodowych, rezerwatach przyrody oraz przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego (Dz. U. z 2007 r., Nr 102, poz. 696 ze zm.; dalej: rozporządzenie) - pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. poinformował, że pod względem merytorycznym wniosek [...] został zaopiniowany negatywnie, w części dotyczącej żądanego przez nią zwrotu z tytułu utraconych dochodów w związku z posiadanymi na terenie S. Parku Narodowego gruntami stanowiącymi grunty pod wałami ochronnymi (98.750 m²), grunty zadrzewione i zakrzewione (1.101 800 m²) oraz nieużytki (1. 8163 068 m²).
Organ wskazał, że niezależnie od zwolnienia z art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. j. Dz. U. z 2010 r, Nr 95, poz. 613 ze zm. dalej jako u.p.o.l.) dotyczącego gruntów położonych w parkach narodowych, wymienione kategorie nieruchomości gruntowych korzystają także ze zwolnienia z podatku na podstawie odrębnej podstawy określonej w art. 7 ust. 1 pkt 9 u.p.o.l. (wały ochronne) i pkt 10 u.p.o.l. (nieużytki i grunty zadrzewione i zakrzewione), wobec czego Gminie nie może przysługiwać zwrot z tytułu utraconych dochodów. Gminie nie przysługuje zwrot z tytułu utraconych dochodów z tytułu zwolnienia od podatku budynków po byłej jednostce wojskowej w Czołpinie. Budynki te projektowane były, bowiem do zaadaptowania, jako Centrum Zarządzania Edukacji Przyrodniczej i Badań Naukowych i nie służą bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody w Parku Narodowym. W pozostałym zakresie wniosek Gminy został rozpatrzony pozytywnie, wobec czego kwota zwrotu utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości przysługująca Gminie za 2011 r. wyniosła [...] zł.
Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. [...] wezwała Wojewodę P. do usunięcia naruszenia prawa polegającego na pozbawieniu rekompensaty, która powinna jej przysługiwać w całkowitej kwocie [...] zł i wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w części negatywnie rozpatrzonej przez Wojewodę. Gmina zarzuciła organowi, że odmawiając wypłaty rekompensaty w stosunku do nieużytków, gruntów zadrzewionych i zakrzewionych oraz gruntów pod wałami ochronnymi, nie uwzględnił faktu prowadzenia przez Słowiński Park Narodowy działalności gospodarczej, która wyłącza możliwość zwolnienia tych kategorii nieruchomości gruntowych z podatku od nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 u.o.p.l.
Po rozpatrzeniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, Wojewoda P. pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. poinformował skarżącą o braku podstaw do zmiany stanowiska. Wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2009, Nr 157, poz. 1240 ze zm.; dalej u.f.p.) działalność Słowińskiego Parku Narodowego ma charakter niezarobkowy.
Na czynność Wojewody P. [...] złożyła skargę wnosząc o jej uchylenie w części odmawiającej przyznania rekompensaty. Działaniu Wojewody P. skarżąca zarzuciła naruszenie obowiązujących przepisów prawa poprzez błędną art. 7 ust. 1 pkt 8 oraz art. 7 ust. 4 u.p.o.l oraz art. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U 2010 r., 220, 1447 ze zm.; dalej: u.s.dz.g.). Skarżąca wskazała, że prowadzona przez Słowiński Park Narodowy działalność ma charakter zarobkowy.
WSA w Gdańsku oddalając wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. skargę [...] wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca utraciła dochody z tytułu podatku od nieruchomości w związku z wynikającym z art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l. zwolnieniem w podatku od nieruchomości w wymiarze określonym we wniosku, a tym samym czy skutecznie mogła domagać się ich zwrotu.
W ocenie Sądu I instancji zaskarżona czynność Wojewody P. nie narusza prawa. Bowiem w stosunku do tej części gruntów wchodzących w skład Słowińskiego Parku Narodowego, które stanowią nieużytki, grunty pod wałami ochronnymi oraz grunty zadrzewione i zakrzewione, Gmina nie mogła domagać się zwrotu utraconych dochodów, ponieważ ze względu na rodzaj wyżej wskazanych nieruchomości, nie mogły one wygenerować dochodu Gminy w postaci podatku od nieruchomości, jako objęte dodatkowym zwolnieniem, określonym w art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l.
WSA wskazał, że stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l., zwalnia się od podatku od nieruchomości grunty położone na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, a także budynki i budowle trwale związane z gruntem, służące bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody - w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody. Jak stanowi natomiast ust. 4 przywoływanego przepisu, z tytułu zwolnień z podatków i opłat, o których mowa w ust. 1 pkt 8 jednostkom samorządu terytorialnego przysługuje z budżetu państwa zwrot utraconych dochodów. Zasady zwrotu zostały natomiast określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 maja 2007 r. w sprawie zwrotu utraconych przez gminy dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości w parkach narodowych, rezerwatach przyrody oraz przedsiębiorców o statusie centrum badawczo-rozwojowego. Zgodnie z § 4 rozporządzenia, właściwy wojewoda sprawdza prawidłowość sporządzonych wniosków pod względem rachunkowym oraz formalnym, a następnie w terminie do dnia 31 sierpnia roku następującego po roku, w którym nastąpiło zwolnienie, właściwy wojewoda przekazuje na rachunek budżetu gminy kwotę środków stanowiącą równowartość wysokości utraconych dochodów z tytułu zwolnień (§ 5 rozporządzenia).
Z przywoływanych przepisów wynika, że celem powyższej regulacji jest zrekompensowanie jednostkom samorządu terytorialnego utraty dochodów z tego powodu, że grunty znajdujące się na ich terenie zostały z określonych przyczyn zwolnione z opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Zwrot utraconych dochodów ma służyć zabezpieczeniu budżetów gmin przed utratą dochodów z tytułu zwolnień w opłatach i podatkach. Istotą tejże regulacji jest przy tym to, że zwrot utraconych dochodów nie następuje za wszystkie grunty, budynki i budowle, które zostały objęte zwolnieniem z podatku od nieruchomości, a jedynie te, które zostały wskazane w art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l. Będą to grunty położone na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, a także budynki i budowle trwale związane z gruntem, służące bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody - w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody.
Sąd I instancji podkreślił, że rekompensatą z budżetu państwa objęte zostały tylko te dochody jednostek samorządu terytorialnego, które jednostka samorządu terytorialnego otrzymałaby, gdyby grunty te nie zostały zwolnione z opodatkowania z uwagi na ich położenie na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, a w przypadku budynków i budowli trwale związanych z gruntem z uwagi na ich przeznaczenie do bezpośredniego osiągania celów z zakresu ochrony przyrody i położenie w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody. Wniosek o zwrot utraconych dochodów nie obejmuje tym samym tych gruntów, budowli i budynków, które z mocy ustawy zostały zwolnione z podatku od nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1-7 i 9-14 u.p.o.l. lub nie podlegają opodatkowaniu zgodnie z art. 2 ust. 2 i 3 u.p.o.l.
Sąd zauważył, że z tytułu tych zwolnień zostaje uszczuplony budżet jednostki samorządu terytorialnego. Jednakowoż prawo domagania się zwrotu utraconych dochodów ograniczone zostało wyłącznie do sytuacji zwolnienia, o jakiej mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l. Tym samym, nawet wówczas, gdy znajdują się one na terenach objętych ochroną przyrody, podlegają wyłączeniu z tej ogólnej powierzchni gruntów, jako te, co, do których prawo do rekompensaty nie przysługuje.
W ocenie Sądu I instancji zwrot nie przysługuje za dochody utracone przez jednostkę samorządu terytorialnego z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości gruntów, budowli i budynków, które zostały objęte tym zwolnieniem na mocy innego przepisu. Tym samym, jeżeli zwolnione na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l. grunty, podlegałyby zwolnieniu także z innych przyczyn, a więc w związku z odrębną podstawą wymienioną w art. 7 u.p.o.l., powyższa okoliczność wyłącza możliwość skutecznego domagania się zwrotu utraconych dochodów przez jednostkę samorządu. W sytuacji gdyby grunty te nie były zwolnione z opodatkowania z uwagi na ich położenie na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, jednostka samorządu i tak nie uzyskałaby, bowiem dochodu z ich opodatkowania w związku z ich odrębnym zwolnieniem z podatku od nieruchomości jako nieużytków, gruntów pod wałami ochronnymi oraz gruntów zadrzewionych i zakrzewionych.
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że w stanie prawnym obowiązującym w 2011 r. Słowiński Park Narodowy można było uznać za podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 2 u.s.dz.g., działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Słowiński Park Narodowy w 2011 r. niewątpliwie prowadził działalność usługową i handlową w sposób zorganizowany i ciągły. Działalności tej nie można było jednak przypisać charakteru działalności zarobkowej, co wyłącza możliwość uznania ją za działalność gospodarczą.
Kluczowe znacznie w tym zakresie ma okoliczność, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.) w stanie prawnym obowiązującym w 2011 r. parki narodowe nie stanowiły samodzielnych osób prawnych, lecz państwowe jednostki budżetowe w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych. Stosownie bowiem do art. 11 ust. 1 u.f.p. państwowe jednostki budżetowe, którymi są jednostki sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa. Powyższe przesądza, że w 2011 r. działalności parku narodowego nie można było przypisać atrybutu działalności zarobkowej.
II
Strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust 1 pkt 8. art. 7 ust. 4 u.p.o.l. oraz art. 2 u.s.dz.g. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym prawo Gminy do domagania się zwrotu utraconych dochodów ogranicza się jedynie do tych gruntów, budynków i budowli o jakich mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l., niepodlegających równoczesnemu zwolnieniu z podatku na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l. oraz o uznanie, że w 2011 r. nie można było przypisać działalności prowadzonej przez park narodowy atrybutu działalności zarobkowej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że na podstawie art. 7 ust 1 pkt 8 u.p.o.l. Słowiński Park Narodowy korzysta od stycznia 1990 r. ze zwolnienia z tytułu podatku od nieruchomości w zakresie gruntów położonych na obszarach objętych ochroną ścisłą, czynną lub krajobrazową, a także budynków i budowli trwale związanych z gruntem, służących bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody. W związku z tym zwolnieniem Gmina powinna otrzymywać na podstawie art. 7 ust 4 u.p.o.l. roczną rekompensatę utraconych dochodów z tytułu zwolnienia z podatku od nieruchomości Słowińskiego Parku Narodowego. Z tytułu zwolnienia, o którym mowa powyżej, jednostkom samorządu terytorialnego (w tym przypadku Gminie S.) przysługuje z budżetu państwa zwrot utraconych dochodów za przedmioty opodatkowania, które podlegają opodatkowaniu i nie są z niego zwolnione na podstawie innych przepisów niniejszej ustawy.
W ocenie autora skargi kasacyjnej przesłanką przyznania Gminie S. środków na podstawie art. 7 ust 4 u.p.o.l., jest utrata dochodów wskutek zastosowania określonego w art. 7 ust 1 pkt 8 cyt. ustawy zwolnienia przewidzianego dla wskazanych w tym przepisie przedmiotów opodatkowania, które: 1) położone są na terenie parków narodowych oraz rezerwatach przyrody; 2) a także służą bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody oraz 3) podlegają opodatkowaniu i nie są zwolnione z podatku od nieruchomości na
podstawie innych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
Przesłanki te, dla zastosowania zwolnienia, muszą wystąpić łącznie. O ile dwie pierwsze przesłanki nie były kwestionowane dla objętych korektą wniosku gruntów i budynków, o tyle organ uznał, że nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zakrzewione i zadrzewione oraz wały ochronne, wały przeciwpowodziowe, grunty pod liniami energetycznymi - niezajęte na prowadzenie działalności gospodarczej - jako zwolnione z podatku od nieruchomości na podstawie w/w przepisów - nie mogą być objęte rekompensatą wobec nie spełnienia trzeciej z w/w przesłanek. Skarżąca podkreśliła, że stanowisko organu, oraz Sądu I instancji jest błędne, gdyż nie uwzględniono aspektu prowadzenia działalności gospodarczej przez Słowiński Park Narodowy. Nie ulega wątpliwości, że działalność usługowa i handlowa prowadzona przez Sowiński Park Narodowy ma charakter ciągły i zorganizowany oraz zarobkowy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
Wniesiona skarga kasacyjna obejmuje jedną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust 1 pkt 8. art. 7 ust. 4 u.p.o.l. oraz art. 2 u.s.dz.g. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym prawo Gminy S. do domagania się zwrotu utraconych dochodów ogranicza się jedynie do tych gruntów, budynków i budowli, o jakich mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l., niepodlegających równoczesnemu zwolnieniu z podatku na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l. oraz o uznanie, że w 2011 r. nie można było przypisać działalności prowadzonej przez park narodowy atrybutu działalności zarobkowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne są wyżej wymienione zarzuty naruszenia prawa materialnego wskazane w petitum skargi kasacyjnej.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że gmina ma prawo do rekompensaty z tytułu zwolnienia od podatku od nieruchomości - stosownie do art. 7 ust. 4 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l. - gruntów, budynków i budowli trwale związanych z gruntem położonych w parkach narodowych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l., włącznie z gruntami pod wałami ochronnymi, nieużytkami, gruntami zadrzewionymi i zakrzewionymi, o których stanowi art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l., pod warunkiem, że jest na nich prowadzona działalność gospodarcza.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Słowiński Park Narodowy jako państwowa jednostka budżetowa, podlegająca rygorom ustawy o finansach publicznych, prowadzi działalność gospodarczą w myśl art. 2 u.s.dz.g., co wyłączałoby możliwość objęcia gruntów zwolnieniem z art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l. i dało gminie prawo ubiegania się o rekompensatę na podstawie art. 7 ust. 4 u.p.o.l.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że nie można uznać, że w stanie prawnym obowiązującym do końca grudnia 2011 r., park narodowy jako państwowa jednostka budżetowa w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1220 ze zm.; dalej: ustawa o ochronie przyrody) – był podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 u.s.dz.g. Bowiem, państwowymi jednostkami budżetowymi - stosownie do art. 11 ust. 1 u.f.p. - są jednostki sektora finansów publicznych, nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki budżetowe nie mają osobowości prawnej i w obrocie prawnym funkcjonują jako jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (statio fisci) lub jednostki samorządu terytorialnego (statio municipi).
Podkreślenia wymaga, że podstawowymi wyznacznikami pojęcia "działalność gospodarcza" stosownie do art. 2 u.s.dz.g. są: 1) gospodarczy charakter prowadzonej działalności; 2) zarobkowy charakter tej działalności, tj. ukierunkowanie jej na osiąganie zysku; 3) samoistny, samodzielny charakter działalności; 4) wykonywanie tej działalności w sposób zorganizowany i ciągły (J. Sieńczyło-Chlabicz, E. Bieniek-Koronkiewicz, Podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej, Warszawa 2002, s. 43). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie nie kwestionuje, że Słowiński Park Narodowy w 2011 r. niewątpliwie prowadził działalność usługową i handlową w sposób zorganizowany i ciągły. Jednakże, Słowiński Park Narodowy jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa (statio fisci) nie prowadził samoistnej, samodzielnej działalności gospodarczej, tj. nie wykonywał tej działalności we własnym imieniu i na własny rachunek. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Słowiński Park Narodowy nie prowadził działalności gospodarczej w sposób niezależny od Skarbu Państwa, którego majątkiem, w tym środkami finansowymi dysponował.
Powyższe przesądza o tym, iż w 2011 r. działalności Słowińskiego Parku Narodowego nie można było przypisać cech działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 u.s.dz.g.
Natomiast dokonana z dniem 1 stycznia 2012 r. zmiana ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 224, poz. 1337; dalej: ustawa nowelizująca) spowodowała zmianę formy organizacyjno-prawnej parków narodowych, które na podstawie art. 8a stały się państwowymi osobami prawnymi, mogącymi prowadzić działalność gospodarczą na zasadach określonych w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (art. 8b ust. 2), co jednak pozostaje bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, której przedmiotem jest wniosek Gminy dotyczący 2011 r. Opisana zmiana weszła w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2012 r., zatem stan prawny parków narodowych w 2012 r. był zupełnie inny niż w roku 2011, za który Gmina S. ubiega się o rekompensatę.
Zatem reasumując należy stwierdzić, że od dnia 1 stycznia 2012 r. gmina ma prawo do rekompensaty na podstawie art. 7 ust. 4 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 8 u.p.o.l., w odniesieniu do gruntów, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 9 i 10 u.p.o.l., gdyż parki narodowe jako państwowe osoby prawne mogą prowadzić działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie stosownie do art. 8a ust. 1 oraz art. 8b ust. 2, które zostały dodane przez art. 1 pkt 3 ustawy nowelizującej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło