I SA/Wa 1188/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Owsińska-Gwiazda WSA Jolanta Dargas Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako Kpa) oraz art. 9 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej jako ustawa zabużańska) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia na rzecz E. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. J. nieruchomości położonej w miejscowości J. (woj. [...]), obecnie Republika Litwy. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z dnia 20 września 1992 r. S. J. wystąpił do Urzędu Rejonowego w P. o przyznanie rekompensaty za nieruchomość jaką pozostawił w miejscowości J., gm. K., pow. [...], woj. [...] (obecne tereny Litwy). Wskutek śmierci S. J. w jego miejsce wstąpiła jedyna spadkobierczyni – córka E. L. Pismem z dnia 28 stycznia 2008 r. Wojewoda [...] wezwał E. L. do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W odpowiedzi do akt sprawy dołączono m.in. oświadczenia świadków: T. S. oraz K. P. z dnia 6 października 1993 r. złożone na formularzu ZUS- RP8, z których wynika, iż S. J. i jego brat B. byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsi J. o powierzchni ogólnej [...] ha w tym: [...] ha gruntów rolnych, [...] ha lasu oraz [...] ha nieużytków wraz z zabudowaniami. Pismem z dnia 17 marca 2008 r. Wojewoda [...] ponownie wezwał E. L. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o dokumenty stwierdzające pozostawienie przez S. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzające rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż przedłożone do akt sprawy oświadczenia świadków nie spełniają wymogów zawartych w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, z uwagi na fakt, iż nie zostały sporządzone przed organem prowadzącym postępowanie ani też przed notariuszem oraz, że świadkowie nie zostali pouczeni o rygorze odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W tych okolicznościach Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. odmówił E. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. J. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Decyzja ta została uchylona przez Ministra Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2009 r., w związku z powziętymi przez organ odwoławczy wątpliwościami, co do prawdziwości treści oświadczeń świadków oraz koniecznością przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] zwrócił się do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...] Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...] oraz Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...] z prośbą o udzielenie informacji, czy w odpowiednich archiwach państwowych zachowały się dokumenty potwierdzające prawo własności S. J. w stosunku do nieruchomości położonej we wsi J. Z odpowiedzi udzielonych przez wyżej wskazane instytucje po przeprowadzeniu kwerendy we właściwych miejscowo archiwach wynika, iż nie odnaleziono dokumentów dotyczących przysługiwania S. J. własności w stosunku do nieruchomości położonej w miejscowości J. Mając na uwadze powyższe Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. ponownie odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty stwierdzając, że nie został udowodniony fakt przysługiwania S. J. prawa własności nieruchomości oraz fakt pozostawienia tejże nieruchomości. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2011 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] zwrócił się raz jeszcze do Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...], Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...], Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...] oraz Archiwum Akt Nowych w W. o udzielenie informacji, czy w zbiorach archiwalnych właściwych instytucji znajdują się dokumenty potwierdzające prawo własności S. J. lub jego brata B. J. w stosunku do nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej polskiej w miejscowości J. Z odpowiedzi udzielonej przez Ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej w [...] z dnia 24 maja 2011 r. wynika, iż zgodnie z prawodawstwem [...] starania o wydobycie dokumentów może podjąć krewny lub inna osoba upoważniona posiadająca stosowne upoważnienie poświadczone przez notariusza. O powyższym pełnomocnik strony został poinformowany przez organ I instancji pismem z dnia 24 maja 2011 r. Ponadto Wojewoda [...] zwrócił się do strony postępowania o udzielenie informacji czy żyją jeszcze świadkowie T. S. oraz K. P., bądź czy istnieje możliwość wskazania innych świadków, którzy mogliby świadczyć o pozostawieniu nieruchomości w miejscowości J. oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości, także o udzielenie informacji gdzie nastąpiła repatriacja B. J. Z odpowiedzi udzielonej przez stronę wynika, iż powołani świadkowie już nie żyją, a wnioskodawczyni nie potrafi wskazać innych osób, które mogłyby świadczyć o pozostawieniu nieruchomości w miejscowości J. oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Natomiast B. J. repatriował się na obecne terytorium RP w miejscowości R., gdzie zmarł dnia [...] lipca 2004 r. Jednocześnie Wojewoda [...] pismem z dnia 22 lipca 2011 r. zwrócił się do Archiwum Państwowego w P. o udzielenie informacji czy w zasobach tamtejszego archiwum znajdują się dokumenty repatriacyjne S. J. bądź B. J. lub dokumenty dotyczące ich mienia posiadanego w miejscowości J. Ponadto pismem z dnia 26 lipca 2011 r. organ I instancji zwrócił się do Starostwa Powiatowego w [...] o przesłuchanie E. L. Do protokołu, sporządzonego w dniu 3 sierpnia 2011 r., E. L. zeznała, iż: właścicielem gospodarstwa rolnego w miejscowości J. był jej ojciec oraz jego brat B. J., w ramach współwłasności, jednak nie potrafiła wskazać, w jakich częściach przysługiwała im współwłasność. W trakcie postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] zwrócił się do Urzędu Gminy w R. o przesłuchanie Ł. J. (żony B. J.) w charakterze świadka, która zeznała, iż nie jest pewna czy B. J. i S. J. byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości J. oraz, że nie potrafi określić dokładnego stanu i powierzchni gospodarstwa rolnego, o którym mowa wyżej. Dokonując oceny materiału dowodowego, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., po raz kolejny odmówił potwierdzenia E. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości J. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż nie został udowodniony fakt przysługiwania jej ojcu własności w stosunku do tejże nieruchomości, natomiast jedyny dowód potwierdzający ww. okoliczność jest dotknięty wadą której z przyczyn obiektywnych (śmierć świadków) nie sposób konwalidować. Minister Skarbu Państwa opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że kwestią sporną w sprawie jest własność przysługująca S. J. względem nieruchomości położonych w miejscowości J., zaś jedyny dowód w postaci oświadczeń świadków, który miałby potwierdzać fakt przysługiwania prawa własności oraz rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości, dotknięty jest wadą. Oświadczenia te bowiem nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, gdyż zostały złożone w dniu 6 października 1993 r. natomiast notariusz w dniu 8 października 1993 r. poświadczył podpisy na nich złożone, zatem w ocenie organu odwoławczego nie mogły zostać złożone przed notariuszem. Ponadto świadkowie ci nie zostali pouczeni o odpowiedzialności karnej przez przyjmującego zeznanie, co jest warunkiem sine qua non poniesienia odpowiedzialności karnej. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że odpowiedzi przekazane przez właściwe instytucje archiwalne, do których zwrócił się Wojewoda [...] nie potwierdziły w żaden sposób faktu przysługiwania prawa własności oraz pozostawienia nieruchomości przez S. J. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. W skardze na powyższą decyzję E. L. zarzuciła naruszenie: - tj. art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej polegające na jego błędnym zastosowaniu w przedmiotowej sprawie, - art. 75 Kpa polegające na jego niezastosowaniu w sprawie oraz art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 Kpa. Z uwagi na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów pochodzących z 1993 r. nie można oceniać w świetle wymogów ustawy z 2005 r., bowiem nie miała ona wówczas mocy obowiązującej. W ocenie skarżącej zmiana przepisów nie oznacza, że rezultaty dotychczas przeprowadzonego postępowania ulegają zniweczeniu, a jedynie to, że kolejne jego etapy, które nie zostały wyjaśnione są prowadzone na nowych zasadach. Zdaniem skarżącej nawet gdyby do przedmiotowej sprawy miały zastosowanie przepisy ustawy zabużańskiej z 2005 r. to i tak zawarte w niej wymogi odnośnie oświadczeń dwóch świadków zostały spełnione. Odnalezieni świadkowie złożyli bowiem zeznania potwierdzające prawo własności wnioskodawcy do pozostawionych nieruchomości, a przed złożeniem oświadczeń zostali poinformowane o obowiązku mówienia prawdy i ciążącej odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] nie naruszają prawa. Uzasadniając powyższe stanowisko należy podkreślić, że z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej wynika, iż w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Organy obu instancji słusznie uznały, że oświadczenia świadków T. S. i K. P. z dnia 6 października 1993 r. nie mogły stanowić dowodu w sprawie, gdyż nie spełniały wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy. Należy podzielić pogląd organów administracji, że klauzula umieszczona przez notariusza świadczy o tym, że oświadczenie przybrało formę pisemną z podpisem notarialnie poświadczonym. Przy tego rodzaju czynności notariusz potwierdza jedynie własnoręczność złożonego podpisu, nie dokonuje natomiast przy tej okazji pouczenia o odpowiedzialności karnej. Co więcej z dokumentu potwierdzającego przez notariusza własnoręczność podpisu nie wynika w żaden sposób, iż jest to podpis pod oświadczeniem określonej treści, w tym wypadku oświadczeniem, co do pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej nieruchomości przez S. J. Z tego względu za słuszny należy uznać wniosek organów, że nie sposób przyjąć, iż oświadczenia te złożone w dniu 6 października 1993 r., poświadczone dwa dni później, zostały odebrane przez notariusza. Tym samym świadkowie ci nie zostali pouczeni przez notariusza o odpowiedzialności karnej przez za składanie fałszywych zeznań. Kontrolując pod względem legalności zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że Minister Skarbu Państwa prawidłowo ocenił, że organ I instancji po dwukrotnym uchyleniu jego decyzji, przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób dokładny i rzetelny, informując stronę postępowania o okolicznościach, które uznał za nieudowodnione. Organ mając wiedzę, że świadkowie, których oświadczenia znajdują się w aktach sprawy nie żyją (brak możliwości konwalidacji złożonych oświadczeń) podjął wszelkie możliwe czynności mające na ustalenie istnienia dokumentów dotyczących nieruchomości pozostawionej przez S. J. W tym celu Wojewoda [...] zwracał się do Wydziału Konsularnego Ambasady RP w [...], [...] i [...] a także Archiwum Akt Nowych w W. o udzielenie informacji czy w zbiorach właściwych instytucji znajdują się dokumenty potwierdzające prawo własności S. J. do nieruchomości położonych poza obecnymi granicami RP. Nadesłane odpowiedzi w żaden sposób nie potwierdziły faktu prawa własności oraz pozostawienia nieruchomości przez S. J. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Organ informował również skarżącą o treści pisma Ambasady RP w [...] o wyłącznie jej przysługującym uprawnieniu zwrócenia się o przeprowadzenie kwerendy we właściwych instytucjach na terytorium federacji rosyjskiej, z czego skarżąca nie skorzystała. Skarżąca była również kilkakrotnie informowana o konieczności uzupełnienia braków formalnych wniosku. W celu zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, organ poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz składania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, w terminie 7 dni od daty otrzymania przedmiotowego zawiadomienia. Z przysługującego prawa skarżąca nie skorzystała, w związku z powyższym organ wydał decyzję w oparciu o dotychczas zebrany materiał dowodowy. W związku zatem z brakiem dowodów jednoznacznie świadczących o przysługującym wnioskodawcy prawie własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP słusznie organy uznały, że nie można potwierdzić prawa do rekompensaty opierając się wyłącznie na dowodzie w postaci twierdzeń strony, nie znajdujących żadnego potwierdzenia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, iż szerszego dopuszczenia środków dowodowych w uprzednio obowiązującej regulacji prawnej nie wynika jakiekolwiek ,,prawo nabyte’’ uczestników postępowań uprzednio prowadzonych do niezmienności uregulowań dowodowych w nowej regulacji prawnej i w postępowaniach z zastosowaniem nowej regulacji. Tak więc nie możemy uznać, że ,,łagodniejsze wymogi proceduralno–dowodowe’’ przed organami państwa generują proceduralne prawa nabyte do stosowania podobnych wymogów po zmianie uregulowań prawno-proceduralnych (patrz: uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 roku, syg. akt K 2/04). Z tego względu stanowisko skarżącej, iż nie można oświadczeniom świadków złożonym w roku 1993 stawiać wymagań według obecnie obowiązujących przepisów jest nieprawidłowe. Organ wydając decyzję w 2012 roku winien stosować wymogi prawne obowiązujące z daty wydawania decyzji. Skoro ustawodawca rygorystycznie normuje kwestię dowodów przy ustalaniu praw majątkowych na nieruchomościach, preferując wartość dowodową dokumentów i o określonych wymogach formalnych przy ustalaniu pozostawienia mienia zaburzańskiego, to korzystanie z dowodu z oświadczeń świadków winno być rygorystycznie przestrzegane i wnikliwie oceniane zarówno pod względem formalnym i merytorycznym. Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, stan faktyczny ustalony w sprawie nie budzi wątpliwości, przepisy prawa materialnego jak również postępowania administracyjnego zostały właściwie zastosowane zarówno przez Wojewodę [...] jak również przez Ministra Skarbu Państwa. Bez znaczenia natomiast dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają zarzuty dotyczące długotrwale prowadzonego postępowania, gdyż naruszenie terminów procedowania przez organ I instancji nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a.), a zatem nie może stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Ponadto w sytuacji, gdy organ pozostaje bezczynny, bądź dopuszcza się przewlekłości postępowania ustawodawca przewidział w art. 37 Kpa i ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instrumenty jakimi strona może temu przeciwdziałać. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.