II FSK 808/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Po 705/12 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 5 grudnia 2012 r., I SA/Po 705/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 25 maja 2012r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], działając na podstawie wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] tytułów wykonawczych z 14 października 2005 r., o numerach [...],[...], oraz [...], obejmujących nieuiszczone należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec, wrzesień i listopad 1999 r., wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej. Pismem z 23 września 2011 r. skarżąca powołując się na przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."), wystąpiła z wnioskiem o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Rozpoznając powyższy wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], postanowieniem z 29 listopada 2011 r. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 14 października 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 29 listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Podejmując takie rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w zakresie ustalenia kwestii wygaśnięcia dochodzonych od zobowiązanej należności, który to zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji organ odwoławczy wskazał w szczególności na konieczność ustalenia okoliczności powstania przedmiotowego obowiązku podatkowego oraz ponownego przeanalizowania kwestii jego przedawnienia w kontekście przepisów art. 68 i art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: "O.p."). Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z 30 marca 2012 r. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik stwierdził, że przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 10 listopada 2005 r., na skutek zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...] i w dniu 6 czerwca 2008 r. na skutek kolejnego środka egzekucyjnego - zajęcia świadczenia w ZUS. W konkluzji organ podał, że termin przedawnienia rozpoczął bieg na nowo 7 czerwca 2008 r. i upłynie 7 czerwca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z 25 maja 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko i motywy zawarte w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji. 3. Wnosząc skargę do WSA w Poznaniu strona sformułowała zarzuty naruszenia przepisów art. 17 § 1 i art. 59 § 1 pkt 2 i § 5 u.p.e.a., podnosząc, że wszystkie zaległości objęte tytułami wykonawczymi w niniejszej sprawie wygasły na skutek przedawnienia. 4. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), uznając, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie sądu, zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia emerytury z 6 czerwca 2008 r. skutecznie przerwało bieg terminu przedawnienia. Chybiony jest wniosek skarżącej, że powyższy środek egzekucyjny nie mógł zostać wykonany, zaś niemożność jego wykonania istniała już w momencie wysłania zawiadomienia do zobowiązanej. Bez wpływu na wykonanie owego środka i tok egzekucji miał fakt dokonania na świadczeniu depozytu między Komornikiem Sądowym przy SR w [...] a Izbą Celną w [...]. Sąd podkreślił, że nie ma racji strona skarżąca twierdząc, że organ egzekucyjny mógł skutecznie zastosować wspomniany środek egzekucyjny dopiero po rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji przez sąd. Zbieg egzekucji kreuje niejako stan niepodejmowania czynności egzekucyjnych przez organy, których postępowania się zbiegły, ale nie czyni nieważnym, czy bezskutecznym czynności podjętych przez poszczególne organy egzekucyjne. Niezasadne jest zatem stanowisko strony, że zajęcie świadczenia emerytalnego było bezskuteczne, a co za tym idzie nie mogło spowodować przerwy w biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, będących przedmiotem prowadzonej egzekucji. Co do terminu przedawnienia zasadnie organ pierwszej instancji powołał się na stanowisko wierzyciela. Sąd podkreślił, że organy obu instancji zasadnie orzekły o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, skoro wierzyciel w zajętym stanowisku wskazał, że nie nastąpiło przedawnienie zaległości podatkowej. Powyższe potwierdza istnienie obowiązku podatkowego skarżącej, który podlega wykonaniu w drodze egzekucji prowadzonej w oparciu o przepisy u.p.e.a. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła: - naruszenie "art. 145 § 1 pkt 1 c" P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...][...],[...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] przeciwko skarżącej w sytuacji gdy zaległości podatkowe objęte wskazanymi tytułami wykonawczymi wygasły na skutek przedawnienia. - naruszeniu prawa materialnego: art. 70 § 4 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wskutek zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa do świadczeń emerytalnych 6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną dyrektor izby skarbowej wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia art. 70 § 4 O.p. bowiem w sposób zasadniczy rzutuje na ewentualną zasadność zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, w stanie prawnym na dzień 6 czerwca 2008 r., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Przez zastosowanie środka egzekucyjnego, w myśl art. 1a pkt 12 u.p.e.a. rozumie się, w postępowaniu administracyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń emerytalno-rentowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z papierów wartościowych, z weksla, z praw autorskich, z udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, ruchomości i nieruchomości. W sprawie niniejszej zawiadomieniem z 6 czerwca 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego zobowiązanej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Odpis tego zawiadomienia o zajęciu został doręczony stronie w dniu 10 czerwca 2008 r. W odpowiedzi na zawiadomienie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z 12 czerwca 2008 r. poinformował organ egzekucyjny, że do przedmiotowego prawa majątkowego, stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego zobowiązanej nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej prowadzonych. Wnioskiem z 17 czerwca 2008 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o rozstrzygnięcie przedmiotowego zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Na skutek rozpoznania przedmiotowego wniosku sąd postanowieniem z 6 sierpnia 2008 r. powierzył dalsze łączne prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanej Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] w trybie właściwym dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Zbieg egzekucji to skierowanie kilku egzekucji do tych samych rzeczy, wierzytelności lub praw, przeciwko temu samemu dłużnikowi przez różne organy egzekucyjne. Przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296; dalej jako: "K.p.c.") wyróżniają dwa rodzaje zbiegów egzekucji tj. zbieg egzekucji sądowych, o którym stanowi przepis art. 7731 K.p.c. oraz zbieg egzekucji sądowej z administracyjną, o którym z kolei stanowi przepis art. 773 K.p.c. Drugi z wymienionych zbiegów uregulowany został ponadto w art. 62 u.p.e.a. Do zbiegu egzekucji dochodzi w momencie jej wszczęcia z tej samej rzeczy czy prawa majątkowego. Wystąpienie zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną wywołuje powstanie określonych obowiązków zarówno po stronie administracyjnego organu egzekucyjnego jak i organu egzekucji sądowej. W chwili powzięcia informacji o zaistnieniu zbiegu, organy w nim uczestniczące zobowiązane są po pierwsze wstrzymać czynności egzekucyjne, a po drugie przekazać akta prowadzonych przez siebie spraw do sądu rejonowego celem rozstrzygnięcia, który z nich ma dalej prowadzić w trybie dla siebie właściwym łącznie egzekucję. Wstrzymanie czynności następuje na wniosek dłużnika, wierzyciela bądź z urzędu i nie należy go utożsamiać z instytucją zawieszenia postępowania, nawet w części dotyczącej egzekucji ze składnika majątku objętego zbiegiem. Podkreślić należy, iż obowiązek wstrzymania czynności dotyczy tylko tego składnika majątku, co do którego wystąpił zbieg, zatem nie może mieć on wpływu na egzekucję prowadzoną z tych składników majątku, których zbieg nie objął. Z powyższego wynika, że wstrzymanie czynności egzekucyjnych na okres ok. 3 miesięcy nie doprowadziło do zakończenia egzekucji (umorzenia) albowiem postanowieniem właściwego sądu, administracyjny organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego) został prawnie wskazany do jej kontynuowania. Nie można więc powiedzieć, jak chciałaby strona skarżąca, że zajęcie emerytury zobowiązanej było bezskuteczne. Dodatkowo należy podnieść, że z treści cytowanego art. 70 § 4 O.p. nie wynika aby tylko skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego przerywało bieg terminu przedawnienia, a co za tym idzie przyjąć należy, iż wystarczy zastosowanie środka egzekucyjnego, bez względu na skuteczność tego środka i dalszy jego byt prawny, aby doszło do przerwania biegu przedawnienia. Innymi słowy, nie jest istotne czy w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego doszło do wyegzekwowania jakiejkolwiek należności oraz czy postępowanie egzekucyjne było prowadzone prawidłowo, gdyż jego kontroli służą odmienne środki prawne przewidziane w u.p.e.a. (por. wyroki NSA z: 17 lutego 2010 r., II FSK 2063/09; 5 listopada 2010 r., I FSK 1911/09; 13 czerwca 2012 r., II FSK 2337/10; wyrok WSA w Łodzi z 4 grudnia 2009 r., I SA/Łd 58/09). Przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której nabywa on prawo do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność lub inne prawo majątkowe, wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Przy takim zajęciu dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności (por. wyrok SN z 21 pażdziernika 2005 r., III CK 161/05, Lex nr 178635). Jak słusznie podnosi dyrektor izby skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną doręczenie organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu świadczenia wywołuje skutki zajęcia, a zajęcie wierzytelności z tytułu przysługujących świadczeń rentowych jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu, zaś bezpośrednim skutkiem zajęcia świadczeń jest zakaz odbierania świadczeń poza częścią wolną od zajęcia oraz rozporządzania nimi przez zobowiązanego. Ponieważ w sprawie została spełniona również druga przesłanka określona w art. 70 § 4 O.p. (o zastosowaniu środka egzekucyjnego podatnik został powiadomiony), nie może budzić wątpliwości, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Skoro tak to za niezasadny należało uznać również zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż nie doszło do przedawnienia zaległości podatkowych objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).