II SA/Lu 754/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2012r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] – odmówił przyznania A. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem A. L. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji - powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych- stwierdził, że, wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do żądanego świadczenia, gdyż osoba, z tytułu opieki nad którą świadczenie to miałoby być przyznane, pozostaje w związku małżeńskim, a ona sama nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji A. L. stwierdziła, że rozstrzygnięcie to jest niesłuszne. Podkreśliła, że sprawuje opiekę nad mężem bez niczyjej pomocy. Odwołująca wyjaśniła, że stan zdrowia jej męża wymaga nie tylko pomocy we wszystkich czynnościach, ale również rehabilitacji, przyjmowania lekarstw i stosowania środków opatrunkowych, co łączy się z dużymi wydatkami finansowymi. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – powołując się na treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych – stwierdził, że fakt pozostawania w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał, że świadczenie pielęgnacyjne nigdy nie może być przyznane współmałżonkowi osoby wymagającej opieki, bowiem na małżonkach nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a jedynie – stosownie do art. 23 k.r.o. – obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy. Obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami powstaje – zgodnie z art. 130 k.r.o. – dopiero po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, albo po orzeczeniu separacji. Dlatego też Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż odwołującej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. A. L. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżąca stwierdziła, ze czuje się skrzywdzona rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Podkreśliła, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem nie może pracować zarobkowo. Pomimo tego musi opłacać podatek i składki na ubezpieczenie z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, iż nie naruszają one przepisów prawa materialnego ani też przepisów prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.). W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że A. L., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] (k. 2 akt adm.) wynika bowiem, że jest on całkowicie niezdolny do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Niemniej jednak orzeczona odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad A. L. jego żonie – A. L. jest w ocenie Sądu zasadna. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej k.r.o.) Stosownie natomiast do treści art. 128 k.r.o. - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Na małżonku, jako osobie niespokrewnionej, nie ciąży więc obowiązek alimentacyjny. Stanowisko to potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r. (sygn. akt IV CK 371/03, LEX nr 174213), w którym stwierdzono, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami. Unormowany został jedynie obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami rozwiedzionymi (art. 60 k.r.o.) oraz małżonkami, w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 k.r.o.). Wprawdzie w literaturze wskazuje się, że art. 27 k.r.o. nakładający na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, może być traktowany jako źródło obowiązku łożenia także na utrzymanie współmałżonka, ale mowa jest jedynie o obowiązku zbliżonym do alimentacyjnego (quasi alimentacyjnym, "alimentacyjnym"). Podobnie w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r. (sygn. akt III CZP 39/11, Lex nr 951033) Sąd Najwyższy wskazał, że pomiędzy obowiązkiem ustanowionym w art. 27 k.r.o. a obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 k.r.o.) istnieje pewne podobieństwo, jednak o tożsamości tych obowiązków nie może być mowy. Można mówić co najwyżej o "alimentacyjnym charakterze" obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, konstatacja ta nie upoważnia jednak do formułowania tezy, że między małżonkami - w czasie trwania małżeństwa - istnieje obowiązek alimentacyjny sensu stricto. Należy zatem zauważyć, że ustawodawca wprowadził jako przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego istnienie pokrewieństwa pomiędzy osobą wymagającą opieki a osobą ubiegającą się o świadczenie, co - zdaniem Sądu – wynika również z art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Unormowanie to stanowi bowiem o pierwszeństwie osób uprawnionych do uzyskania przedmiotowego świadczenia, należących wyłącznie do osób spokrewnionych. Zdaniem Sądu wykładania przepisu art. 17 ust.1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazuje na intencję ustawodawcy, by kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego objąć wyłącznie osoby spokrewnione (a także opiekuna faktycznego dziecka wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 3). Niezależnie więc od obowiązku wzajemnego wspierania się przez współmałżonków, stwierdzić należy, że w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi nie przysługuje. Za powyższą interpretacją przemawia również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). W ocenie Sądu przepis ten wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą (chyba że ten małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem. Niezależnie od opisanych powyżej okoliczności, skarżąca nie spełniała warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego również z innego powodu. Z akt sprawy wynika bowiem, ze jest ona ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako rolnik. Z tego wynika, ze prowadzi ona gospodarstwo rolne, co z kolei stanowi negatywna przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12). Reasumując należy stwierdzić, że stanowisko organów administracji, iż skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem A. L. jest prawidłowe. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje bowiem podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi w związku z koniecznością sprawowania opieki nad współmałżonkiem. Organy nie mogły zatem wydać decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej. Należy przy tym wyjaśnić, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza, że organy rozstrzygając sprawę oceniają wyłącznie to, czy zachodzą ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, natomiast nie mogą uwzględniać innych okoliczności, takich jak względy społeczne czy też trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.), skargę oddalił.