I SA/Sz 1017/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu części dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie A. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. w przedmiocie zwrotu części dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie A. (dalej zwane "Stowarzyszeniem") jest organizacją pożytku publicznego prowadzącą wyłącznie nieodpłatną działalność w zakresie edukacji, rehabilitacji i wychowania osób z niepełnosprawnością intelektualną. Stowarzyszenie wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r., organizacji pożytku publicznego przysługuje zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Ponadto, wskazano, że uiszczenie wpisu od skargi będzie miało wpływ na ograniczenie możliwości świadczenia pomocy na rzecz osób niepełnosprawnych, do której to pomocy skarżący jest zobowiązany. Wartość własnego majątku Stowarzyszenie określiło na [...] zł, a wartość środków trwałych – na [...] zł. W ostatnim roku obrotowym Stowarzyszenie osiągnęło zysk w wysokości [...] zł. Stowarzyszenie zgromadziło na rachunku bankowym kwotę [...] zł, przy czym jak wyjaśniono z kwoty tej [...] zł to środki pochodzące z dotacji, przeznaczone wyłącznie na bieżące wydatki prowadzonych placówek, związane z działalnością oświatową oraz rehabilitacją, otrzymane z Ministerstwa Edukacji oraz PFRON. Rozpatrując przedmiotowy wniosek należy stwierdzić co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwana "P.p.s.a." osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wprowadzona z myślą o osobach (fizycznych i prawnych oraz jednostkach organizacyjnych), które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną, brak środków pieniężnych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw przed sądem administracyjnym. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których strona nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu spełnienia powyższej przesłanki spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu (referendarza sądowego), kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Stowarzyszenie nie wykazało, że w jego przypadku zachodzi przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoim oświadczeniu Stowarzyszenie podało, że według bilansu za ostatni rok kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych to kwota [...] zł i uzyskało zysk w kwocie [...] zł. Należy zwrócić uwagę, że stan rachunku bankowego wnioskodawcy na koniec miesiąca poprzedzającego wniesienie wniosku wynosił [...] zł. Już na podstawie tych tylko danych można ocenić, że sytuacja Stowarzyszenia nie kwalifikuje się do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, skarżące Stowarzyszenie posiada bowiem środki znacznie przekraczające należny wpis sądowy wynoszący w tej sprawie [...] zł. Stowarzyszenie będzie także stać na opłacenie pozostałych ewentualnych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku wyniosłaby [...] zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – [...] zł), gdyż nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że część posiadanych środków w kwocie [...] zł musi być przeznaczona wyłącznie na bieżące wydatki, na rachunku bankowym nadal pozostaną środki w kwocie [...] zł. Skarżące Stowarzyszenie we wniosku zaprezentowało pogląd, że powinno zostać zwolnione od kosztów sądowych, ponieważ jest organizacją pożytku publicznego. Przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.) nie jest podstawą do przyjęcia, że organizacje pożytku publicznego z mocy prawa są zwolnione od kosztów sądowych. Przepis ten stanowi, że organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 P.p.s.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane, dlatego też nie można zgodzić się z poglądem zaprezentowanym we wniosku, że skarżące Stowarzyszenie jest zwolnione od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1018/11). Ponadto, odnosząc się do twierdzenia Stowarzyszenia, że uiszczenie wpisu od skargi ograniczyć może świadczoną przez nie pomoc osobom niepełnosprawnym, należy wskazać, że okoliczność ta nie może stanowić przesłanki uwzględnienia wniosku. Stowarzyszenie, prowadząc statutową działalność, powinno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy oraz mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.