II OZ 353/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1500/12 oddalające wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1500/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po skutecznym złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego o zwolnieniu skarżącej w 2/5 części od wpisu sądowego, rozpoznał wniosek skarżącej J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew i wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że oświadczenie skarżącej o jej sytuacji majątkowej jest niewiarygodne i jako takie nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Dodał, że działalność gospodarcza skarżącej, skoro nadal jest przez nią kontynuowana, mimo przynoszących strat, jest jednak dla niej opłacalna. Zwrócenia uwagi wymaga również fakt bardzo wysokich zobowiązań zaciąganych przez skarżącą w ostatnich dwóch latach, świadczących także o dalszym rozwoju firmy, w szczególności zawierane umowy leasingowe oraz kredytowe. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że do sprawy sygn. akt II SA/Kr 1501/12 skarżąca ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych przedłożyła harmonogramy spłaty trzech umów leasingowych łącznie opiewających na kwotę około 10 000 zł miesięcznie oraz umowę kredytu udzielonego przez [...] S.A. z siedzibą w W. w wysokości 146 127 zł, którego miesięczna rata wynosi prawie 2000 zł. Z kolei we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie skarżąca wskazała, że w 2012 r. zakupiła na kredyt samochód. Nie ulega wątpliwości, że udzielenie kredytu bądź zawarcie umowy leasingu musiała poprzedzać analiza sytuacji finansowej skarżącej i weryfikacja w tym zakresie wypadła pozytywnie. Ponadto wyjaśnienia składane przez skarżącą są niespójne. Zadeklarowała bowiem, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 3000-3500 zł, a nie znajduje to potwierdzenia w przedłożonych dokumentach (wykazywane straty). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J. J. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia skarżąca podniosła, że wnosząc sprzeciw nie kwestionowała ona całości tegoż orzeczenia co w sposób jednoznaczny wyraziła w treści sprzeciwu, a zatem jej zdaniem Sąd orzekł ponad jej żądanie. Ponadto jej zdaniem nie uległa zmianie jej sytuacja materialna od chwili orzekania przez Referendarza sądowego a zatem winna ona być zwolniona z obowiązku uiszczenia co najmniej 2/5 części wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że skutki wniesienia sprzeciwu od orzeczenia Referendarza sądowego określa przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Stosownie do tego przepisu, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego skutkiem prawidłowego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia Referendarza sądowego z mocy ustawy. W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego podkreśla się, że nieistotne jest w jakim zakresie strona (fachowy pełnomocnik) zaskarża zarządzenie lub postanowienie wydane przez Referendarza sądowego, bowiem orzeczenie to, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, zawsze traci moc w całości, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu staje się od początku – w pełnych granicach – przedmiotem rozpoznania sadu ( R.Hauser. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2011. Nb 1 do art. 260, tak samo J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, Nb. 3 do art. 260). Tym samym skuteczne złożenie przez skarżącą, która co należy podkreślić korzysta w niniejszej sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkowało utratą jego mocy. Orzeczenie to przestało niejako istnieć, a sąd miał obowiązek rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Dla utraty mocy orzeczenia referendarza sądowego nie miało znaczenia to, że skarżąca w treści sprzeciwu wskazała, że zaskarża to postanowienie jedynie w części. Odnosząc się natomiast do meritum orzeczenia sądu pierwszej instancji wskazać należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji. Nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny aby skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. (por. post. NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12). Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił zażalenie oddalić.