IV SA/Gl 227/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r., nr [...]. Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 pkt 10 i 11, art. 17, art. 20 ust. 3 i art. 48 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił L.S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą – K.T. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana została tym, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. L. S., która wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W motywach odwołania podniosła, że u podstaw wydanego rozstrzygnięcia jest tylko to, że jej ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponownie podniosła, że zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nie tylko nad ojcem ale także nad matką, ponieważ ona także wymaga takiej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołało stan prawny w sprawie poprzez przytoczenie art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami przewidzianymi prawem, albo osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie wskazany organ podkreślił, że z dniem 14 października 2011 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, mocą której przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, iż K.T. jest osobą chorą wymagającą opieki, jednakże występująca w ustawie przesłanka negatywna uniemożliwia przyznania przedmiotowego świadczenia osobie zobowiązanej do alimentacji w sytuacji, gdy osoba uprawniona pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła L.S. W skardze tej zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 3 pkt 22 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższą decyzję uznała za krzywdzącą i niesprawiedliwą, ponieważ w jej ocenie jest osobą niezbędną dla codziennej egzystencji rodziców i z tego powodu nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. K.T. jest osobą chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i nie jest w stanie sprawować opieki nad jej ojcem a swoim mężem. Organy administracji odmawiające jej przyznania przedmiotowego świadczenia powołują się na literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast jej zdaniem w tym zakresie należy uwzględnić wykładnię Trybunału Konstytucyjnego dotyczącą tego przepisu. Nadto skarżąca odwołała się do wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Olsztynie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreśliła również, że wprowadzona nowelizacja przedmiotowego unormowania zawęziła krąg osób uprawnionych do świadczenia i przewiduje, że inne osoby będą mogły otrzymać wnioskowane świadczenie, gdy oboje małżonkowie będą osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a takie unormowanie uznać należy za niesprawiedliwe oraz sprzeczne z Konstytucją oraz wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. Jej zdaniem K.T. mając orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie jest w stanie opiekować się chorym mężem, nadto zaznaczyła, że z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia matka jej będzie musiała być umieszczona w szpitalu. Dodatkowo podniosła, że przyjęte unormowanie doprowadza do sytuacji, że gdyby rodzice jej rozwiedli się, bądź żyli w konkubinacie to otrzymałaby przedmiotowe świadczenie. Zatem postawiła pytanie, czy rodzice muszą się rozwieść lub wystąpić o separację, aby otrzymała świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, względnie wystąpiła przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże nie tylko z tych powodów, które podała skarżąca w swojej skardze. Na wstępie niniejszych rozważań należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie stan normatywny wydaje się być jasny i klarowny, ponieważ po myśli art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1a tej ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Przedmiotowa ustawa zawiera przesłanki negatywne, których wystąpienie skutkuje odmową przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z ust. 5 wskazanej ustawy świadczenie to nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ z ustaleń poczynionych w ramach postępowania dowodowego wynika, że K.T. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona K.T. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a zatem w sprawie występuje przesłanka negatywna przewidziana treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenia poczynione przez organy administracji wydają się być jednoznaczne i uprawniające do wydania kwestionowanego orzeczenia, jednakże przyjdzie dostrzec, że przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych odbywa się w oparciu o postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym zakresie Kodeks w art. 7 przewiduje po stronie organu administracji obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w taki sposób, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny oraz załatwić sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tego unormowania wynika, że organ administracji prowadzący postępowanie obowiązany jest do wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, że po myśli art. 76 § 1 tego Kodeksu dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Unormowanie to stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzanych przez organy jednostek organizacyjnych lub podmioty, w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia. Jednocześnie unormowanie to nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści takich dokumentów. Podniesiona powyżej okoliczność odgrywa w sprawie istotną rolę, ponieważ jak wynika z akt administracyjnych K.T. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym jako powód niepełnosprawności wskazano schorzenie o charakterze psychicznym, a strona w odwołaniu akcentowała, że jej matka nie jest w stanie sprawować opieki nad chorym mężem, natomiast w skardze podniosła, że z uwagi na pogorszenie jej stanu zdrowia musiała zostać poddana leczeniu szpitalnemu. Problematyka stanu zdrowia K.T. oraz ograniczone możliwości sprawowania przez nią opieki nad K.T. zgłaszane były na każdym etapie prowadzonego postępowania, jednakże organy administracji ograniczyły się wyłącznie do przyjęcia ustalenia wynikającego z dokumentu urzędowego stwierdzającego jej umiarkowany stopień niepełnosprawności, a tym samym wykluczający możliwość uzyskania przedmiotowego świadczenia przez L.S. Jak zostało to zaznaczone powyżej organy administracji dysponowały wiedzą na temat stanu zdrowia K. T., a tym samym zobowiązane były do przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia zgłoszonej niemożności sprawowania opieki przez nią nad K. T., a tym samym przeciwko treści wynikającej z dokumentu urzędowego, jednakże w tym zakresie nie podjęły żadnych czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia zaistniałej sytuacji, a tym samym uznać należy, że dopuściły się uchybienia postanowieniom art. 7 i art. 77 w związku z art. 76 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodatkowo podkreślić należy, że uchybienie to spowodowało naruszenie postanowień art. 9 powyżej przywoływanego Kodeksu, ponieważ organy administracji publicznej nie poinformowały strony prowadzonego postępowania o możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego przeciwko treści wynikającej z dokumentu urzędowego. Dostrzeżone uchybienia wyczerpują przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do wyjaśnienia sytuacji K. T. i do ustalenia, czy jej stan zdrowia umożliwia sprawowanie przez nią opieki nad K. T.aaa, a następnie podjąć decyzję administracyjną uwzględniającą poczynione ustalenia. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania świadczenia. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. sw