II SA/Ol 1294/12

Dnia 13 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant referent-stażysta Anna Zofia Głażewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2012 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pozostawiono wniosek R. M. z dnia 7 listopada 2011 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. C. na okres zasiłkowy 2011/2012 bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, iż niniejsza sprawa była już rozpoznawana przez tut. organ, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 marca 2012 r. uchyliło uprzednio wydaną decyzję z dnia 5 stycznia 2012 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku przeprowadzonego postępowania wezwano wnioskodawczynię do dostarczenia brakujących dokumentów potwierdzających wysokość osiągniętych dochodów przez jej męża za 2010 rok w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe, w dniu 16 kwietnia 2012 r. do organu wpłynęło pismo wnioskodawczyni informujące, że nie jest w stanie dostarczyć wskazanych informacji z uwagi na odmowę ich ujawnienia przez męża, na dowód czego dołączyła oświadczenie M. M. z dnia 13 kwietnia 2012 r. W związku z powyższym, organ wskazał, iż w tej sytuacji nie można ustalić dochodu rodziny, od którego zależy przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i pozostawił wniosek R. M. bez rozpatrzenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. M. Strona odwołująca podniosła zarzut naruszenia przepisu art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, iż fakt zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na sposób obliczania dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgodnie z treścią art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rodzina oznacza m.in. małżonka rodzica osoby uprawnionej, jednak ustawodawca nie wskazał, że fakt pozostawania małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej także stwarza obowiązek po stronie małżonka rodzica osoby uprawnionej przyczyniania się do zaspokajania potrzeb uprawnionego. Podkreślono, iż ustanowiony między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej opiera się na założeniu, że każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem, a zgodnie z ogólnie przyjętym poglądem doktryny do małżonków pozostających w rozdzielności majątkowej mogą być odpowiednio stosowane przepisy o wspólności ustawowej tylko wtedy, gdy tak stanowi szczególny przepis prawa. Brak natomiast przepisu szczególnego, wskazującego w sposób wyraźny, że małżonkowie, pomiędzy którymi ustanowiono ustrój rozdzielności majątkowej są obowiązani do uczestniczenia w ponoszeniu kosztów utrzymania pozamałżeńskich dzieci jednego z nich. Przyjęcie takiego poglądu stanowi przykład bezzasadnego zastosowania wykładni rozszerzającej i jednocześnie zmierza do bezprawnego pozbawienia osoby uprawnionej możliwości uzyskania należnych jej alimentów. Zaskarżona decyzja narusza także przepisy prawa poprzez przyjęcie, iż osoba uprawniona zawierająca związek małżeński, zobowiązana jest do przedstawienia dochodów małżonka w sytuacji, gdy między małżonkami został wprowadzony umowny ustrój rozdzielności majątkowej i jednocześnie osoby te nie zamieszkują razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. W niniejszej sprawie - wobec prowadzenia przez odwołującą i jej małżonka oddzielnych gospodarstw domowych - fakt zawarcia związku małżeńskiego w żaden sposób nie wpłynął na wysokość dochodów odwołującej i jej dziecka i w związku z tym, bez znaczenia pozostaje wysokość dochodów osiąganych przez męża odwołującej. Decyzją z dnia 27 września 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż słusznie uznano, że wnioskodawczyni nie uzupełniła wymaganych dokumentów, co obligowało organ do wydania decyzji o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W niniejszej sprawie bezsporne jest zaś nieuzupełnienie dokumentów dotyczących dochodów męża odwołującej. Jednocześnie organ podkreślił, iż warunkiem otrzymania wnioskowanego świadczenia jest legitymowanie się rodziny niskim dochodem, o czym stanowi art. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Niezbędne jest zatem ustalenie dochodu rodziny, czyli sumy dochodów członków rodziny. Natomiast w myśl art. 2 pkt 12 powoływanej ustawy członkiem rodziny jest m.in. małżonek rodzica osoby uprawnionej. Tym samym, organ pierwszej instancji był zobowiązany do wystąpienia do strony o dokumenty dotyczące dochodu osiąganego przez M. M. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że ustawodawca, definiując pojęcie rodziny, uwzględnił status prawny, a nie stan faktyczny i zgodnie z tak ustalonym pojęciem małżonkowie to rodzina. Bez znaczenia jest kwestia umów przedmałżeńskich takich, jak ustalenie rozdzielności majątkowej, czy intercyza, bowiem takie umowy nie mają wpływu na ich status prawny, są bowiem małżeństwem, a art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyraźnie stanowi o "małżonku rodzica osoby uprawnionej". Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie R. M., reprezentowana przez radcę prawnego, B. G., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, iż fakt zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na sposób obliczania dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego poprzez przyjęcie, że strona nie uzupełniła brakujących dokumentów w sytuacji, gdy wymagane przez organ dokumenty nie mają odzwierciedlenia w przepisach prawa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez brak jednoznacznego wyjaśnienia spornej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i brak wskazania argumentacji i przepisów prawa przemawiających za stanowiskiem reprezentowanym przez organ. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej ponowił argumentację przedstawioną w uprzednio złożonym odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Podkreślił, iż brak przepisu szczególnego, wskazującego w sposób wyraźny, że małżonkowie, pomiędzy którymi ustanowiono ustrój rozdzielności majątkowej są obowiązani do uczestniczenia w ponoszeniu kosztów utrzymania pozamałżeńskich dzieci jednego z nich. Rozdzielność majątkowa jest instytucją prawa rodzinnego i tylko przepis szczególny tej samej rangi może znieść taki stan i wprowadzić swego rodzaju domniemanie prawne, zaś ani ustawa o świadczeniach rodzinnych, ani ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie daje takiego domniemania. Ponadto skoro strony zdecydowały się lub za strony zdecydował sąd dokonać rozdzielności majątkowej, to mieli oni wolę pozostawiania swoich dochodów dla siebie oraz wolę utrzymywania się samodzielnie ze środków z majątków osobistych. Zatem w tym przypadku organ żąda ujawnienia informacji, które małżonkowie zastrzegli w stosunku do siebie, co godzi w instytucję prawa rodzinnego i nie ma uzasadnionych podstaw. Przyjęcie takiego poglądu stanowi przykład bezzasadnego zastosowania wykładni rozszerzającej i jednocześnie zmierza do bezprawnego pozbawienia osoby uprawnionej możliwości uzyskania należnych jej alimentów. Celem wprowadzenia regulacji ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przede wszystkim pomoc rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i nie sposób pominąć w takim przypadku wykładni celowościowej i systemowej. Tymczasem organ rozpoznając niniejszą sprawę ograniczył się jedynie do brzmienia treści przepisów powołanej ustawy. Jednakże w przedmiotowej sytuacji, wobec prowadzenia przez skarżącą i jej małżonka oddzielnych gospodarstw domowych fakt zawarcia związku małżeńskiego w żaden sposób nie wpłynął na wysokość dochodów skarżącej i jej dziecka i tym samym bez znaczenia pozostaje wysokość dochodów osiąganych przez męża skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, a także zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Przede wszystkim należy podkreślić, iż przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi jedynie formę pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, lecz nie przenosi obowiązku alimentacyjnego na państwo. W dalszym ciągu bowiem obowiązek ten ciąży na rodzicach, a także innych osobach określonych przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Wsparcie państwa ma zatem jedynie charakter pomocniczy, a środki przeznaczane na ten cel są ograniczone. W związku tym ustawodawca jest uprawniony do określenia specyficznych warunków, jakie należy spełnić, aby taką pomoc uzyskać. W ramach swoich uprawnień ustawodawca może zatem zarówno tworzyć odrębne definicje ustawowe (np. definicje "rodziny"), określać sposób ustalania dochodu rodziny, ograniczać kwotę przyznawanych świadczeń, a także ustalać inne wymogi. Tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały określone w rozdziale 3 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010 r. Nr 123, poz. 836 ze zm.). W myśl § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. Jeżeli wnioskodawca nie zastosuje się do przedmiotowego wezwania, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (§ 5 ust. 3 powołanego rozporządzenia). Wskazać należy, iż zgodnie z art. 15 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek ten powinien zawierać m.in. dane dotyczące członków rodziny, a do wniosku należy dołączyć m.in. zaświadczenia wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub oświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, zawierające informacje o wysokości dochodu, składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu i należnego podatku; zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Przy czym stosownie do art. 2 pkt 12 powołanej ustawy ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Z powyższych zapisów wyraźnie wynika, iż fakt rozdzielności majątkowej małżonków, ich oddzielnego zamieszkiwania i oddzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego nie ma żadnego znaczenia dla kwestii ustalenia osób zaliczających się do członków rodziny w rozumieniu ustawy. W myśl powołanych wyżej przepisów małżonek rodzica osoby uprawnionej jest bowiem członkiem rodziny osoby uprawnionej, którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia alimentacyjnego, niezależnie od tego jak faktycznie małżonkowie układają stosunki między sobą. Należy przy tym wyjaśnić, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego – jak wskazano wyżej - ma charakter wyłącznie pomocniczy i finansowane jest ze środków publicznych. Przy czym przyznanie świadczenia następuje wyłącznie na wniosek strony. Skoro zatem skarżąca chce skorzystać ze wsparcia państwa z funduszu alimentacyjnego, musi spełnić wszystkie wymogi określone w powołanej ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przepisach wykonawczych do tej ustawy, w tym dostarczyć dokumenty dotyczące wszystkich członków rodziny w rozumieniu powołanej ustawy. Brak przedłożenia wymaganych dokumentów obligował zatem organ do wezwania skarżącej do ich uzupełnienia, a ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie upoważniało organ do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku strony skarżącej bez rozpoznania, o czym skarżąca była pouczona w wezwaniu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270) skargę oddalił.