IV SA/Wa 1868/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu - oddala skargę - W piśmie z dnia [...] marca 2012 r. adwokat T.K.— członek Izby Adwokackiej w [...], wniósł o wydanie decyzji zwalniającej go przez okres 5 lat z obowiązku udzielania pomocy prawnej w sprawach, w których pomoc ta ma z mocy przepisów prawa nastąpić z urzędu. Wniosek ten uzasadniał stanem swojego zdrowia i związaną z nim koniecznością ograniczenia czasu pracy oraz dłuższym wyjazdem poza granicę kraju. Wnioskodawca podniósł, iż zamierza w dalszym ciągu wykonywać zawód adwokata, ale z wyłączeniem spraw sądowych, głównie świadcząc pomoc prawną poprzez Internet. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012r. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, z późn. zm.) odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia adwokata T.K. z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Minister Sprawiedliwości wskazał, iż stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Odnosząc się do żądania zgłoszonego przez T.K. Minister stwierdził, iż zachodzi druga ze wskazanych w wyżej wymienionym przepisie negatywnych przesłanek wyłączających wszczęcie postępowania administracyjnego, tj. "inna uzasadniona przyczyna". Pod pojęciem tym rozumieć bowiem należy sytuację, w której sprawa nie podlega załatwieniu w formie decyzji z uwagi na brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji, brak przepisów prawa materialnego pozwalających uczynić zadość żądaniom wnoszącego (tak: Chróścielewski Wojciech, Zmiany w zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które weszły w życie w 2011 r. Teza nr 5; Maciejko Wojciech, Zaborniak Paweł, Nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego. Teza nr 4). Organ administracyjny może wydać decyzję jedynie w sprawie, w której z mocy ustawy przysługują mu konkretne uprawnienia. Niewątpliwie kwestia zwolnienia z obowiązku udzielania pomocy prawnej z urzędu nie mieści się w ogólnych kompetencjach Ministra Sprawiedliwości, określanych przez wnioskodawcę jako nadzór nad wymiarem Sprawiedliwości, w tym także nad samorządami adwokatów i radców prawnych. Mając na uwadze treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 n, Nr 146, poz.1188 z późn. zm.) zgodnie z którym w sprawach, w których pomoc prawna ma z mocy przepisów prawa nastąpić z urzędu, zwolnić adwokata od udzielenia tej pomocy może tylko organ, który go wyznaczył, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, Minister stwierdził nie posiada kompetencji do zwolnienia adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. W tych warunkach, zdaniem Ministra Sprawiedliwości należało uznać, że zachodzi niedopuszczalność drogi postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie i odmówić wszczęcia postępowania zgodnie z dyspozycją art. 61 a § 1 k.p.a. Wdniu [...] maja 2012 r. T.K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Sprawiedliwości, zarzucając powyższemu postanowieniu naruszenie art. 61 a ust. 1 kpa, art. 65 ust 1 kpa oraz art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 44 Prawa o adwokaturze. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012r. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.K. z dnia [...] maja 2012 r. od postanowienia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2012 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia wymienionego z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko, iż brak jest regulacji prawnej mogącej stanowić materialną podstawę generalnego zwolnienia osoby wykonującej zawód adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Brak podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym stanowi natomiast w rozumieniu art 61 a § 1 k.p.a. przyczynę uzasadniającą wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem Ministra wobec powyższego brak było także przesłanek uzasadniających przekazanie sprawy do rozpatrzenia okręgowej radzie adwokackiej, bądź innemu właściwemu organowi. Skarżący nie wskazał ani w treści wniosku, ani we wniesionym środku zaskarżenia, że ubiega się o zwolnienie z obowiązku udzielenia pomocy prawnej z urzędu w konkretnej sprawie, w której ustanowiony został do jej świadczenia. Argumenty podniesione na poparcie zgłoszonego żądania wskazywały wprost, iż jego wniosek ma charakter generalny. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. T.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonemu postanowieniu; 1. naruszenie art. 61 a ust. 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego pomimo istnienia ku temu przesłanek, 2. naruszenie art. 65 ust 1 k.p.a. oraz art. 44 prawa o adwokaturze poprzez nieprzekazanie sprawy do rozpatrzenia Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] jako organowi właściwemu do rozpatrzenia sprawy, 3. art. 28 ust. 1 oraz ust. 2 prawa o adwokaturze poprzez uznanie, że w/w przepisy nie mogą stanowić materialnej podstawy generalnego zwolnienia osoby wykonującej zawód adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu, 4. art. 117(3) ust. 2 k.p.c. poprzez uznanie, że w/w przepis zezwala na wyznaczenie adwokata do prowadzenia sprawy z urzędu w postępowaniu cywilnym bez względu na jego aktualną sytuację życiową i zawodową, 5. naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie na jakiej podstawie Minister Sprawiedliwości uznał, że w sprawie nie ma zastosowanie art. 28 ust. 1 prawa o adwokaturze. Wobec wniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] kwietnia 2012 r. O zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty, prezentując swoje stanowisko na temat zasad i rozwiązań dotyczących świadczenia pomocy prawnej z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż skarga T.K. nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest postanowienie Ministra Sprawiedliwości utrzymujące mocy postanowienie tego organu, którym odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia adwokata T.K. z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. Stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w sprawach, w których pomoc prawna ma z mocy przepisów prawa nastąpić z urzędu, zwolnić adwokata od udzielenia tej pomocy może tylko organ, który go wyznaczył, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zdaniem Sądu przepis ten jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Brzmienie art. 28 ust 2 cyt. ustawy jednoznacznie wskazuje, że do zwolnienia, o jakim mowa w tym przepisie, może dojść jedynie w poszczególnych sprawach, w których adwokat został wyznaczony do świadczenia pomocy prawnej. Ustępu 2 powołanego art. 28 nie można także interpretować w oderwaniu od regulacji zawartej w ust. 1 tego artykułu. Art. 28 ust. 1 ma charakter wyjątkowy w tym sensie, że odmowa, o której w nim mowa, może nastąpić tylko z ważnych przyczyn i zwolnienie to nie może mieć charakteru generalnego, jak oczekuje tego skarżący. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2380/05, że do zwolnienia z udzielenia pomocy prawnej, które jest w pewnym sensie odmową jej udzielenia, może dojść tylko z ważnych przyczyn, takich jak: czasowa niedyspozycja, trudna sytuacja rodzinna, nadzwyczajne zdarzenia losowe, brak wąskiej specjalizacji niezbędnej do prawidłowego świadczenia pomocy prawnej. Przyczyny te winny być badane w stosownym czasie, w odniesieniu do konkretnej sprawy. Nie mają one bowiem charakteru trwałego. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że uchwała rady adwokackiej w zakresie zwolnienia z udzielenia pomocy prawnej z urzędu jest w swej istocie decyzją administracyjną podejmowaną w ramach uznania administracyjnego. Natomiast w konkluzji rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że organy samorządu adwokackiego rozpatrując co do istoty wniosek o zwolnienie adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu (całościowo) dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż takiej możliwości zwolnienia nie ma. Za prawidłowe uznać należy stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż z powołanego przepisu nie wynika, aby posiadał kompetencję do zwolnienia adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Brak podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym stanowiło, więc podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu art. 61 a § 1 k.p.a. Brak było także przesłanek uzasadniających przekazanie sprawy do rozpatrzenia okręgowej radzie adwokackiej, bądź innemu właściwemu organowi. Na marginesie zauważyć należy, iż stanowisko skarżącego wyrażone w uzasadnieniu skargi wskazuje, iż nie jest on zadowolony z rozwiązań przyjętych w polskim ustawodawstwie w zakresie świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Drogą do zmiany tych przepisów jest jednak droga legislacyjna, a nie postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Sad działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.