I SA/Wa 1213/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Skiba Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] W. z dnia [...] kwietnia 1990 r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku położonym przy ul. [...] w W. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 61a K.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania uznając, że spółka nie wykazała interesu prawnego we wszczęciu postępowania nadzorczego, dotyczącego decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. zwróciła się [...] sp. z o.o. Wskazała, że zaskarżone postanowienie narusza art. 7 i art. 28 K.p.a., gdyż uznaje, że stronami postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu są byli właściciele lub ich następcy prawni oraz osoby mające tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości. Takie stwierdzenie nie uwzględnia, że wnioskodawca nabył od następcy prawnego przeddekretowych właścicieli nieruchomości [...] roszczenia odszkodowawcze, których źródłem jest delikt administracyjny (decyzja będąca przedmiotem wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności) i domaga się stwierdzenia, że delikt taki miał miejsce. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić jedynie wtedy, gdy wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Odmowa taka następuje w drodze postanowienia, zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie do art. 28 K.p.a, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z wymienionego przepisu wynika zatem, że elementem, który pozwala zakwalifikować określony podmiot jako stronę w postępowaniu administracyjnym jest interes prawny lub obowiązek. Interes prawny jest przesłanką materialnoprawną udziału w postępowaniu. Stwierdzenie braku interesu prawnego powoduje, że podmiotowi nie przysługuje przymiot strony postępowania. Interes prawny musi przy tym istnieć obiektywnie, a nie odzwierciedlać subiektywne odczucia danego podmiotu. Podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r., II GSK 163/06, LEX nr 274855). Należy również zauważyć, że interes prawny ma charakter materialnoprawny. Oparty więc jest na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania określonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2001, I SA 2326/00, LEX nr 54528). Strona swój interes prawny wywodzi z faktu nabycia roszczeń do sprzedanych przed odzyskaniem nieruchomości lokali mieszkalnych. SKO podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, iż [...] Sp. z o.o. nie jest podmiotem legitymowanym do skutecznego żądania wszczęcia na jej wniosek postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu, którego nie jest właścicielem. Spółka nie posiada też prawnorzeczowego tytułu do nieruchomości. Stronami postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu w budynkach objętych dekretem o gruntach [...] są byli właściciele lub ich następcy prawni oraz osoby mające prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości. Z załączonej do akt umowy wyraźnie wynika, że przedmiotem zbycia (cesji) praw na rzecz Spółki [...] był przelew roszczeń odszkodowawczych do niesprzedanych lokali, których źródłem dopiero może być ewentualnie delikt administracyjny. Tymczasem Spółka domaga się stwierdzenia, że delikt taki istnieje. Powyższe oznacza, że zgodnie z umową, Spółka może przystąpić do realizacji roszczeń. Kolegium stwierdza jednakże, iż spółka nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego na rzecz osoby trzeciej. Jak już wyżej wskazano, należy odróżnić interes prawny od interesu faktycznego, natomiast Spółka [...] takiego interesu nie wykazała. Ponieważ w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] lutego 2012 r. sygn. [...] zasadnie Kolegium uznało, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie pochodzi od strony postępowania, zatem zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] sp. z o.o. Zaskarżonemu aktowi zarzuciła naruszenie art. 28 K.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca spółka nie posiada interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] w W., pomimo skutecznego nabycia roszczeń o zapłatę odszkodowania za sprzedane lokale w przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że prawidłowe są ustalenia organu, że wnioskodawca nabył roszczenia odszkodowawcze, których źródłem jest delikt administracyjny i domaga się w niniejszym postępowaniu stwierdzenia, że taki delikt istnieje w zakresie wskazanym we wniosku, tj. odnośnie decyzji dotyczącej sprzedaży lokalu. Jednak organ nie dokonał wszelkich ustaleń koniecznych do wyjaśnienia wątpliwości związanych ze statusem wnioskodawcy jako strony postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. W szczególności organ nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie tego, czy [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. posiada prawnorzeczowy tytułu do nieruchomości. Na marginesie należy wskazać, że [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. jest właścicielem odzyskanych przez następców prawnych dawnych właścicieli, lokali mieszkalnych położonych w budynku przy ul. [...] w W. (odpis księgi wieczystej [...] w aktach). Nadto skarżąca na podstawie załączonej do wniosku o wszczęcie postępowania umowy przelewu nabyła roszczenia do sprzedanych przed odzyskaniem nieruchomości lokali mieszkalnych. Wynika z tego, że [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. zarówno posiada tytułu prawnorzeczowy do nieruchomości, jak i jest następcą prawnym dawnych właścicieli. Zachodzą zatem po stronie skarżącej okoliczności, które powinny decydować o statusie strony w niniejszym postępowaniu. Jednak ustalenia w tym zakresie zostały przez organ całkowicie pominięte - o czym świadczy treść uzasadnienia. Wynik postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji o sprzedaży lokalu może mieć wpływ na sytuacje prawną byłych właścicieli, gdyż korzystne dla nich rozstrzygnięcie spowoduje aktualność ich roszczeń związanych z dekretem z dnia 26 października 1945 r., późniejsza zaś sprzedaż lokalu w budynku i oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste były skutkiem kolejnych decyzji, wydawanych w innych sprawach administracyjnych, a nie skutkiem decyzji o odmowie ustanowienia własności czasowej (wyrok NSA z dnia 24 listopada 2004 r. OSK 919/04, ONSAiWSA 2005/5 poz. 92). W związku z tym, że następcy prawni dawnych właścicieli przenieśli roszczenia na rzecz [...] sp. z o.o. w W., to wynik postępowania nadzorczego ma bezpośredni wypływ na sytuację prawną tej spółki. Ewentualne stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa jest bowiem przesłanką, która warunkuje możliwość wystąpienia o odszkodowanie w związku z nabytym prawem do tego odszkodowania. Konieczną bowiem przesłanką do dochodzenia odszkodowania za sprzedane lokale jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu, że decyzje orzekające o sprzedaży lokali wydane zostały z naruszeniem prawa. Interes prawny jest poparty zatem wymienionymi przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 4172 § 2 k.c [powinno być art. 4171 § 2 k.c.], który stanowi, iż jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zdaniem sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie, czy skarżąca spółka ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] kwietnia 1990 r., orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W., najistotniejsze znaczenie ma treść umowy sprzedaży z dnia [...] sierpnia 2010 r., zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. [...]) przez S. W. ze skarżącą spółką z o.o. [...] z siedzibą w W. Z umowy tej wynika, że S. W., jako następca prawny W. W. i P. W., uzyskał w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) – dalej: dekret [...] – prawo użytkowania wieczystego gruntu przy ul. [...] w W. (we właściwych udziałach) i przysługują mu roszczenia wobec Skarbu Państwa i m. W. o odszkodowanie – między innymi z tytułu sprzedaży lokali położonych w budynku przy ul. [...] o numerach [...], [...], [...], [...] i [...] (§ 1 umowy). Roszczenia odszkodowawcze wobec Skarbu Państwa i m. W., w tym roszczenie o odszkodowanie za sprzedaż lokalu nr [...], S. W. wspomnianą umową sprzedał skarżącej spółce (§ 5 lit. b umowy). Precyzyjnie rzecz ujmując umowa z dnia [...] sierpnia 2010 r. stanowi przelew ekspektatywy wierzytelności odszkodowawczej z tytułu sprzedaży lokalu nr [...]. W dniu jej zawarcia nie chodziło bowiem jeszcze o wierzytelność, bo nie zakończył się ciąg zdarzeń warunkujących jej powstanie, lecz niewątpliwie jest to już wyraźnie ukształtowany stan prawny, który można traktować jako ekspektatywę takiej wierzytelności. Przy zastosowaniu do oceny tej ekspektatywy odpowiednio przepisów o wierzytelności nie ma podstaw, aby nie mogła być ona przedmiotem przelewu (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 18/09, OSNC 2010/1/11; LEX nr 492372). Do ciągu zdarzeń, o jakich wspomina w powołanej uchwale Sąd Najwyższy, warunkujących powstanie wierzytelności, należy między innymi decyzja stwierdzająca nieważność decyzji będącej źródłem szkody – w niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. Sama wierzytelność odszkodowawcza ma swoje źródło w roszczeniach wynikających z art. 7 dekretu [...], poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1950 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom ustanowienia prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...] w W., która umożliwiła sprzedaż pięciu lokali. Skoro mamy do czynienia z ekspektatywą na tyle ukształtowaną, że mogła być ona przedmiotem przelewu (jak w analogicznej sytuacji przyjął Sąd Najwyższy w powoływanej wyżej uchwale), to do jej ochrony należy stosować te same przepisy, które odnoszą się do prawa majątkowego objętego ekspektatywą. "Jeżeli można [...] stwierdzić, że po stronie danego podmiotu istniała już "ekspektatywa maksymalnie ukształtowana", należy do tej ekspektatywy odnieść podobny reżim ochrony, jaki przysługuje prawom nabytym" (zob. wyrok TK z dnia 24 października 2000 r., SK 7/00, OTK 2000/7/256; LEX nr 44564). Prawem nabytym byłaby w tym wypadku wierzytelność odszkodowawcza, gdyby uprzednio do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. doprowadził S. W., a następnie dopiero przelał tę wierzytelność na rzecz [...] sp. z o.o. Jeżeli w chwili przelewu nie doszło jeszcze do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1990 r., to należy uznać, że przedmiotem przelewu była ekspektatywa, a nie prawo nabyte (wierzytelność). Jeśli zatem zbywca ekspektatywy wierzytelności odszkodowawczej był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1990 r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., to takiego samego uprawnienia nie można odmówić nabywcy ekspektatywy wierzytelności. Obydwaj bowiem swój interes prawny w takim postępowaniu wywodzić mogliby z art. 4171 § 2 K.c., zgodnie z którym "Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. (...)". W takiej sytuacji odmowa – z wniosku skarżącej spółki – wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] W. z dnia [...] kwietnia 1990 r., orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...], wskazująca na brak u wnioskodawcy przymiotu strony (brak interesu prawnego), narusza art. 28 K.p.a. i art. 61a § 1 K.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy. Art. 61a § 1 K.p.a. należy w takiej sytuacji traktować jako przepis prawa materialnego, gdyż stanowił on podstawę prawną rozstrzygnięcia organu, a "art. 28 k.p.a. jest przepisem prawa materialnego, ponieważ kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym, ma charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego podanie do organu administracji a obowiązującym systemem prawa" (zob. wyrok NSA z dnia 4.01.2011 r., I OSK 1083/10, LEX nr 744927). Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.