II OZ 629/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 679/12 o odmowie wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 7 września 2012 r. nr SO-III.621.2.178.2012.KS w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 679/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 7 września 2012 r., nr SO-III.621.2.178.2012.KS, w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 maja 2013 r. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że ww. nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. W dniu 28 maja 2013 r., tj. w ustawowym terminie, wnioskodawca wniósł do Sądu sprzeciw od ww. postanowienia, kwestionując odmowę przyznania prawa pomocy i wskazując, że cyt.: "z treści oświadczenia o moim stanie majątkowym wynika brak poniesienia przeze mnie kosztów udzielenia mi pomocy prawnej z urzędu." Do sprzeciwu wnioskodawca załączył zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie z dnia 22 maja 2013 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada na koncie depozytowym (jako akumulację) kwotę 1.235,18 zł; z kolei łączna kwota zadłużenia wnioskodawcy z tytułu zajęć komorniczych wynosi 112.869,88 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zw. dalej p.p.s.a., wskazał, że przedmiotem rozpoznania był kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania pierwszego wniosku, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt II OZ 164/13. Sąd Wojewódzki wskazał, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Sąd winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 16 stycznia 2013 r. sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z 16 stycznia 2013 r. skarżący oświadczył, że z treści jego oświadczenia o stanie majątkowym i dołączonego zaświadczenia z Aresztu Śledczego w Wejherowie wynika brak możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych. Podał również, że zasądzone na jego rzecz tytułem odszkodowania kwoty w sprawach o sygn. akt I C 256/11 i XVI S 32/12, w łącznej wysokości 5 000, 00 zł, nie zostały fizycznie przez niego pozyskane z uwagi na pobranie ich przez komornika oraz przekazanie przez niego części z nich w ramach darowizny. Z zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie z dnia 21 grudnia 2012 r. wynikało, że wnioskodawca posiadał wówczas na koncie depozytowym (jako akumulację) kwotę 1.094,70 zł; z kolei łączna kwota zadłużenia wnioskodawcy z tytułu zajęć komorniczych wynosiła 63.110,31 zł. W dniu 1 marca 2013 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Celem ustalenia, czy zaszły jakiekolwiek nowe okoliczności w sprawie, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji wnioskodawcy w kontekście jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy skierował do wnioskodawcy zarządzenie z dnia 9 kwietnia 2013 r., w którym wezwał go do przedstawienia: a) pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie czy wnioskodawca świadczy aktualnie pracę podczas odbywania kary, a jeżeli tak to jaka jest wysokość jego aktualnego dochodu miesięcznego; b) oświadczenia czy w okresie od dnia 15 grudnia 2012 r. do chwili obecnej wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego (przed sądami powszechnymi i administracyjnymi); jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; c) oświadczenia czy w okresie od dnia 15 grudnia 2012 r. do chwili obecnej wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa (w tym Aresztowi Śledczemu w Wejherowie), osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym); w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca został zobowiązany do wskazania sądów, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; d) oświadczenia w przedmiocie dat oraz kwot środków pieniężnych przekazanych przez wnioskodawcę osobom fizycznym w ramach darowizn w okresie ostatnich trzech lat. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie składał pozwów oraz skarg na przewlekłość postępowania sądowego. Ponadto oświadczył, że z uwagi na posiadanie wykształcenia podstawowego i zły stan zdrowia nie podejmował zatrudnienia w trakcie osadzenia. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie przekazywał jakichkolwiek kwot pieniężnych tytułem darowizn. Do nadesłanego pisma załączone zostało zaświadczenie z dnia 12 kwietnia 2013 r. (podpisane przez Zastępcę Dyrektora Aresztu Śledczego w Wejherowie), z którego wynika, że wnioskodawca posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę 1.235,18 zł. Z treści przedmiotowego oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca obciążony jest zajęciami komorniczymi w łącznej kwocie 104.881,19 zł. W kolejnym zaświadczeniu z dnia 2 maja 2013 r. ww. kwoty uległy zwiększeniu odpowiednio do wysokości: 1.235,18 zł i 112.869,88 zł. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Sąd nie uznał podnoszonych w nim kwestii (jak np. niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę, oświadczenie, że nie składał w okresie ostatnich 6 miesięcy żadnych pozwów i skarg na przewłokę) za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W pewnym zakresie wnioskodawca podał nowe okoliczności, które wynikały z zaświadczenia administracji Aresztu Śledczego w Wejherowie, tj. stan zadłużenia i wysokość środków pieniężnych na koncie depozytowym, jednak nie przesądziły one zasadności złożonego wniosku. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy są niepełne, a sam wnioskodawca nie usunął wszelkich zaistniałych niejasności. I tak: złożony przez niego formularz PPF nie zwiera żadnych informacji o sytuacji wnioskodawcy. Nadto wnioskodawca podważył swoją wiarygodność składając w dniu 18 kwietnia 2013 r. oświadczenie, że nie wnosił w okresie ostatnich 6 miesięcy skarg na przewlekłość postępowania, gdy tymczasem w toku niniejszego postępowania wnioskodawca dwukrotnie zainicjował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, składając stosowne skargi w dniach 3 stycznia i 2 kwietnia 2013 r. Okoliczności faktyczne w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami wnioskodawcy przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy winno być jak najbardziej rzetelne i kompletne. Ponadto, po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca zdarzenia umożliwiające inną ocenę rozpatrywanego żądania. Zażalenie na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 6 czerwca 2013 r. złożył J. J. wnosząc o jego zmianę zgodnie z treścią wniosku i sprzeciwu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w tym samym postępowaniu przez skarżących. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia z dnia 14 marca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2013 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to jest więc prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy z uwagi na treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jednak Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Nie ulega jednak wątpliwości, że nowy wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania J.J. prawa pomocy postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.