IV SAB/Po 85/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi D.P. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. w przedmiocie wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania świadków 1. zobowiązuje Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. do załatwienia wniosku D.P. z dnia 06 sierpnia 2012 r. w terminie 14 dni od dnia przekazania akt niniejszej sprawy po uprawomocnieniu się wyroku, 2. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa , 3. zasądza od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz D.P. kwotę [...] złotych ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. D.P. działając na podstawie art. 73 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (dalej PINB w K.) z wnioskiem o umożliwienie sporządzenia odpisu (kopii) dokumentów z akt sprawy tj. odpisów przesłuchania świadków G.O. z dnia 27.02.2012r., S.O. z dnia 27.02.2012r., E.O. z dnia 27.02.2012r., R.W. z dnia 27.02.2012r., A.C. z dnia 28.02.2012r. i Z.C. z dnia 28.02.2012r. PINB w K. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia w/w podania poprzez wykazanie obowiązku lub ważnego interesu strony dotyczącego żądania umożliwienia sporządzenia odpisu (kopii) dokumentów z akt sprawy - protokołów z przesłuchania świadków wymienionych w podaniu oraz uzasadnienie tego żądania poprzez podanie celu w jakim żąda umożliwienia sporządzenia odpisu (kopii) dokumentów z akt sprawy. Na powyższe wezwanie zainteresowana nie udzieliła odpowiedzi, lecz wniosła do Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu zażalenie na bezczynność PINB w K. w sprawie "żądania umożliwienia sporządzenia odpisu (kopii) dokumentów z akt sprawy - protokołów z przesłuchania świadków w dniu 27.02.2012r. i w dniu 28.02.2012r.". Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu postanowieniem z dnia [...].07.2012r. znak : [...] uznał w/w zażalenie za uzasadnione i wyznaczył PINB w K. dodatkowy termin na załatwienie sprawy. PINB w K. pismem z dnia 01.08.2012r. poinformował D.P. o uprawnieniach wynikających z art. 73 k.p.a., a także o możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 73 § 1 k.p.a., tj. m.in. prawa przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów czy dokonania fotokopii przy użyciu własnego sprzętu, protokołów z przesłuchania w/w świadków. D.P. w odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 6.08.2012r. zmodyfikowała swój wniosek i na podstawie art. 73 § 2 k.p.a zażądała wydania uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania wymienionych świadków z dnia 01.03.2012r., 15.03.2012r., 30.03.2012r., 18.04.2012r. i 24.05.2012. W odpowiedzi na powyższe PINB w K. pismem z dnia [...].08.2012r. znak [...] poinformował, iż uwierzytelnione odpisy z akt sprawy zostaną wydane przez organ dopiero wówczas, gdy wnioskodawczyni uiści opłatę skarbową, którą organ wyliczył w kwocie 165,00 zł zgodnie z załącznikiem do ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006r. nr 225, poz.1635 ze zm.). Ponadto, w piśmie tym poinformowano wnioskodawczynię, że jeśli chce skorzystać ze swojego uprawnienia wynikającego z art.73 § 1 k.p.a., to z tego prawa może skorzystać w siedzibie organu. D.P. pismem z dnia 24 sierpnia 2012r. wniosła zażalenie na bezczynność PINB w K. w załatwieniu żądania wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów z przesłuchania 11 świadków. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu postanowieniem z dnia [...].09.2012r. znak : [...] uznał zażalenie za nieuzasadnione. W postanowieniu tym WWINB w Poznaniu wskazał, iż PINB w K. prawidłowo poinformował skarżącą o przysługujących jej prawach, a także wskazał, że w celu otrzymania uwierzytelnionych odpisów należy uiścić opłatę skarbową. Organ wojewódzki wyjaśnił również zainteresowanej, iż wbrew jej twierdzeniom, organ powiatowy nie odmówił jej wydania żądanych uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, zatem nie był zobligowany do wydania postanowienia w trybie art. 74 § 2 Kpa. Jednakże z uwagi na fakt nieuiszczenia przez Panią D.P. opłaty skarbowej, organ powiatowy nie wydał tychże uwierzytelnionych odpisów. Organ II instancji stwierdził, że zażalenie na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K., w sytuacji gdy organ podejmował czynności w celu załatwienia wniosku, jest nieuzasadnione. PINB w K. pismem z dnia [...].10.2012r. znak [...] poinformował zainteresowaną, że jej podanie z dnia 06.08.2012r. dotyczące żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy, tj. protokołów z przesłuchań świadków, nie zostało rozpatrzone z uwagi na nieuiszczenie opłaty skarbowej. Mając powyższe na uwadze, D.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność PINB w K. w załatwieniu sprawy: żądania wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania 11 świadków. W skardze zarzucono organowi administracji naruszenie art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie i art. 261 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że pismo PINB w K. znak: [...] z dnia [...].08.2012 r. nie załatwi sprawy zgodnie z art. 261 k.p.a. gdyż organ powinien niezwłocznie załatwić podanie i wydać skarżącej z akt sprawy uwierzytelnione odpisy protokołów przesłuchania 11 świadków ze względu na ważny interes strony. W przypadku uznania, że za niezwłocznym załatwieniem sprawy nie przemawia ważny interes strony, organ winien wyznaczyć termin do wniesienia należności, czego organ do tej pory nie uczynił, a następnie wydać postanowienie o zwrocie podania - art. 261 § 3 kpa. Tym samym, organ pozostaje w ewidentnej bezczynności. PINB w K. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie stwierdzić należy, że skarga na bezczynność przysługuje tylko w sprawach, w których wydawane są decyzje i określone postanowienia oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że bezczynność organu zachodzi, gdy nie dotrzymuje on terminu załatwienia sprawy, a także w przypadku odmowy wydania stosownego aktu czy podjęcia czynności, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga podjęcia takich działań (zob. np. NSA z dnia 17.12.2010r. sygn. akt I OSK 1811/10 LEX nr 745170). Zadaniem sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na bezczynność organu jest więc ustalenie, czy sprawa, w której została wniesiona skarga, była sprawą określoną w art. 3 § 2 pkt 1- 4 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Ponadto, sąd zobowiązany jest rozważyć, czy dopuszczalność skargi uwarunkowana jest zachowaniem i wyczerpaniem przez skarżącego określonego trybu przeciwdziałania bezczynności. Następnie, Sąd bada czy organowi administracji można przypisać bezczynność rozumianą jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że skarga D.P. jest dopuszczalna, albowiem zarzucana przez skarżącą bezczynność dotyczy niewydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania świadków, a więc uprawniania przysługującego skarżącej na podstawie art. 73 §2 k.p.a. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżąca pismem z dnia 24 sierpnia 2012r. wniosła zażalenie na bezczynność PINB w K. w załatwieniu żądania wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów z przesłuchania 11 świadków, które Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...].09.2012r. uznał za bezzasadne. Oznacza to, że skarżąca przed wniesieniem skargi na bezczynność wyczerpała tryb przewidziany w art. 37 k.p.a., zgodnie z którym, na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, ustalonym w myśl art. 36 k.p.a. lub przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, że przedmiotowa skarga dotyczy bezczynności PINB w K. w załatwieniu żądania wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania 11 świadków. Podstawę prawną powyższego wniosku stanowi art. 73 §2 k.p.a., zgodnie z którym strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Z treści powyższego przepisu wynika, że instytucja uwierzytelniania przez organ dla strony danego postępowania dokumentów z akt administracyjnych danej sprawy podlega pewnym ustawowym ograniczeniom. Po pierwsze, prawo to jest ściśle związane z konkretnymi aktami postępowania administracyjnego. A zatem, nie jest dopuszczalne w tym trybie uwierzytelnianie każdych dokumentów będących w posiadaniu organu, ale tylko dokumentów znajdujących się w aktach danej sprawy administracyjnej. Nadto, żądający takiego uwierzytelnienia musi posiadać statut strony w tej konkretnej sprawie. Po drugie, żądanie wydania stronie uwierzytelnionych odpisów musi być uzasadnione jej ważnym interesem. Po trzecie, powyższego uprawnienia nie stosuje się do akt sprawy objętych tajemnicą państwową, albo wyłączonych przez organ administracji publicznej ze względu na ważny interes państwowy (art. 74 § 1 k.p.a.). Jak wynika z akt sprawy, przed PINB w K. toczy się szereg spraw, których stroną jest D.P. W ramach tych postępowań organ prowadzący przesłuchał świadków, których uwierzytelnionych protokołów przesłuchań domaga się skarżąca. Z uwagi na przedmiot postępowań dotyczących zagadnień związanych z prawem budowlanym, wyłączenie z art. 74 § 1 k.p.a. nie ma w sprawie zastosowania. Rozważyć należy więc, czy w sprawie skarżąca wykazała istnienie ważnego interesu. W orzecznictwie przyjęte zostało, że strona żądając wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ma obowiązek wykazać swój "ważny interes", a więc wskazać do czego potrzebne jej są żądane dokumenty, co zamierza nimi udowodnić i w jakim postępowaniu. Organ zaś, rozpatrując takie żądanie, dokonuje w ramach tzw. uznania administracyjnego oceny, czy wskazane przez stronę okoliczności i ich uzasadnienie wskazują na jej ważny interes w uzyskaniu dokumentów. Jednocześnie podkreślić należy, że przepis art. 73 § 2 k.p.a. wymaga, aby strona wykazała się ważnym interesem w uzyskaniu uwierzytelnionego odpisu dokumentu, a nie interesem szczególnie ważnym lub wyjątkowo ważnym. W judykaturze wyrażono pogląd, że jako ważny interes strony może być potraktowana już sama potrzeba posiadania przez stronę uwierzytelnionych odpisów dokumentów, które mogą być wykorzystane przez nią w konkretnym postępowaniu (por. wyrok NSA z 23 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 770/96, LEX nr 31771). Wskazać tu należy, iż instytucja zawarta w treści art. 73 i art. 74 k.p.a. jest instytucją procesową, mającą ułatwić stronie prowadzenie konkretnej sprawy administracyjnej; złożenie odwołania, czy skargi albo ewentualnie prowadzenie innego procesu. Instytucja ta nie służy pozyskiwaniu przez stronę dokumentów do innych celów (np. sama chęć posiadania danego dokumentu, archiwum domowe, pamiątka itp.). Zatem, w przypadku wykazania przez stronę ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów i istnienia danego dokumentu w konkretnych aktach postępowania administracyjnego, toczącego się z udziałem tejże strony, organ powinien albo wydać uwierzytelniony odpis, albo zgodnie z treścią art. 74 § 2 k.p.a. wydać stosowne postanowienie, wskazujące przyczyny odmowy. Niedopuszczalne jest zastępowanie przez organ wskazanego wyżej postanowienia pisemnymi wyjaśnieniami. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w piśmie z dnia 6.08.2012 wskazała, że wniosek o wydanie uwierzytelnionych odpisów złożyła jako strona postępowań prowadzonych przez PINB w K. i będących w toku. Można więc przyjąć, że skarżąca wykazała istnienie ważnego interesu. Organ nie udostępnił jednak skarżącej uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchań świadków, lecz pismem z dnia [...].08.2012r. poinformował, że uwierzytelnione odpisy z akt sprawy zostaną wydane dopiero wówczas, gdy wnioskodawczyni uiści opłatę skarbową, którą organ wyliczył w kwocie 165,00 zł zgodnie z załącznikiem część II pkt 4 do ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006r. nr 225, poz.1635 ze zm.). W tym miejscu należy zgodzić się z organem administracji, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o opłacie skarbowej, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokonania czynności urzędowej powstaje z chwilą dokonania zgłoszenia lub złożenia wniosku o dokonanie czynności urzędowej. Opłatę skarbową wpłaca się z chwilą powstania obowiązku jej zapłaty (art. 6 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej). Sąd potwierdza również zasadność obciążenia skarżącej opłatą wyliczoną zgodnie z częścią II pkt 4 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej. W tym miejscu należy jednak stwierdzić, że PINB w K. nie uwzględnił treści art. 261 k.p.a. Zgodnie bowiem z §1 w/w przepisu, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, a minął termin ich wniesienia, organ wyznaczy termin w granicach od siedmiu do czternastu dni. Jeżeli nadal należność nie zostanie wniesiona, organ wyda postanowienie o zwrocie podania lub zaniechania czynności uzależnionej od opłaty. Powyższe orzeczenie stanowi formalne zakończenie postępowania z uwagi na nie uiszczenie opłaty. Postanowienie to powinno zawierać elementy wskazane w art. 124 i 125 § 3 k.p.a. Na postanowienie o zwrocie służy zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Jednakże, nie każde niezapłacenie opłaty stanowi podstawę do zwrotu wniosku lub zaniechania czynności podlegającej opłacie. W art. 261 § 4 k.p.a. wymieniono wyjątki od zasady, według której rozpoznanie podania zależy od uiszczenia opłaty. Zgodnie z tym przepisem, organ powinien załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności wtedy m.in., gdy za niezwłocznym załatwieniem przemawia wzgląd na ważny interes strony lub gdy wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity. Zatem, organ administracyjny rozpatrując wniosek o wydanie uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchan świadków w sprawach dotyczących skarżącej powinien rozważyć sytuację, czy za niezwłocznym załatwieniem podania nie przemawia ważny interes strony. Przepis art. 261 § 4 pkt 1 k.p.a. zobowiązuje bowiem organ administracji publicznej do załatwienia podania gdy ta sytuacja wystąpi, pomimo nie uiszczenia wymaganej opłaty. Zastosowanie art. 261 § 4 może nastąpić zarówno z urzędu, jak i na żądanie strony. Oznacza to, że zwracając podanie z uwagi na nieziszczenie opłaty, organ powinien wykazać, dlaczego nie zastosował normy z art. 261 §4 k.p.a. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że PINB w K. kończąc postępowanie w sprawie wydania uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchań świadków na etapie wezwania do uiszczenia opłaty za wydanie uwierzytelnionych odpisów, bez uwzględnienia treści art. 261 k.p.a., pozostaje nadal w bezczynności co do meritum sprawy. Zasadnym jest więc nakazanie organowi merytorycznego załatwienia wniosku skarżącej wydania uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchania wymienionych świadków z dnia 01.03.2012r., 15.03.2012r., 30.03.2012r., 18.04.2012r. i 24.05.2012. PINB w K. celem zakończenia sprawy z uwzględnieniem treści art. 261 §1 k.p.a. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że niniejsza bezczynność nie miała miejsca – w ocenie Sądu – z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie sposób dopatrzyć się ze strony organu lekceważenia skarżącej, czy też braku podejmowania jakichkolwiek czynności. Organ odniósł się do żądania skarżącej, wyrażając w tej kwestii stanowisko pozytywne. Natomiast stwierdzona bezczynność co do merytoryczne zakończenia postępowania w zakresie wydania uwierzytelnionych odpisów protokołów przesłuchań świadków była konsekwencją niewłaściwego zakończenia postępowania dotyczącego czynności podlegającej opłacie skarbowej i braku zastosowana art. 261 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 149 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.