II FZ 272/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1684/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1684/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek K. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 sierpnia 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny niemożności poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą ok. 2.000 zł. Uzyskiwał bowiem niedawno znaczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej – ok. 15 tys. zł brutto miesięcznie (aktualnych dochodów nie podał). Niewątpliwie zatem poczynił pewne oszczędności, gdyż dochód taki przekracza przeciętny dochód rodziny. Przemawia za tym również fakt, że przedstawiona przez skarżącego wysokość wydatków jest stosunkowo niska w porównaniu z osiąganymi dochodami. Sytuacja strony nie może być zatem rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy biedy. Gdy oprócz tego weźmie się pod uwagę fakt, że wnioskodawca spłaca zobowiązania kredytowe, które - jak podaje w sprzeciwie – wynoszą ponad 2.000 zł miesięcznie, nie sposób przyjąć, że nie posiada on odpowiednich środków finansowych i przysługuje mu zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe oraz reguluje inne zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. W ocenie WSA, także twierdzenia skarżącego o zainicjowanej sprawie rozwodowej, nie mogą wpłynąć na przyznanie mu prawa pomocy. Niewątpliwie do rozwodu jeszcze nie doszło, zaś żona skarżącego z nim zamieszkuje. W takim wypadku musi ona ponosić również koszty wspólnego utrzymania ze skarżącym. Oznacza to, że przedstawione przez skarżącego wydatki w zakresie utrzymania mieszkania należy brać pod uwagę z uwzględnieniem obowiązków ich ponoszenia przez jego żonę. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, mimo wykazania, że skarżący nie jest w stanie ich ponieść. W związku z tym wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W motywach zażalenia podkreślono, że Sąd nie uwzględnił w analizie sytuacji majątkowej strony okoliczności spłacania przez nią licznych zobowiązań oraz tego, że jej ruchomości i nieruchomości obciążone są ograniczonymi prawami rzeczowymi (hipoteka przymusowa, zastaw). Powoduje powyższe, że skarżący "praktycznie nie jest już w stanie prowadzić działalności gospodarczej". Żona skarżącego złożyła pozew o rozwód i obecnie małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W motywach zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący nie może przedkładać swoich zobowiązań cywilnoprawnych nad ewentualne koszty procesu, które to twierdzenie, jakkolwiek niewątpliwie co do zasady słuszne, nie może być jednak przyjmowane bez zastrzeżeń (por. np. post. NSA z dnia 18 lutego 2011 r., II OZ 95/11). Należy bowiem zwrócić w tym kontekście uwagę, że konieczne jest ponadto ustalenie, w jakim czasie skarżący podjął zobowiązania kredytowe, a w szczególności czy miało to miejsce w okresie, w którym mógł przewidywać zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie. Trudno bowiem oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (por. post. NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., II FZ 196/09, CBOSA). Po drugie, z akt sprawy wynika, że zobowiązania skarżącego nie ograniczają się do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, a jego majątek jest obciążany kolejnymi ograniczonymi prawami rzeczowymi, bądź też prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja administracyjna z tytułu zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie skarżący konsekwentnie wskazuje na pogarszającą się sytuację finansową, w tym również w kontekście przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, której jak twierdzi – wobec prowadzonych postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających – "praktycznie nie jest już w stanie prowadzić". Stawia to pod znakiem zapytania wysokość zadeklarowanych pierwotnie (we wniosku PPF) dochodów, które przyjął za podstawę sformułowanej oceny Sąd pierwszej instancji. Wreszcie wskazano również na zmianę sytuacji rodzinnej (odrębne gospodarstwo domowe z żoną). Na tle wymienionych okoliczności faktycznych zupełność oceny Sądu pierwszej instancji odnośnie do kondycji finansowej skarżącego, w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może budzić uzasadnione wątpliwości. Tym bardziej jeżeli uwzględni się jedno z podstawowych kryteriów oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. że ma ono umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, CBOSA). W związku z powyższymi wątpliwościami wskazane jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.