I OSK 29/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 12/12 w sprawie ze skarg P. z siedzibą w Warszawie, E. B. działającej w imieniu własnym i w imieniu małoletniej córki J. B., A. R., E. N.-W., P. w Warszawie i S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) odstępuje od zasądzenia od P. z siedzibą w Warszawie, E. B. działającej w imieniu własnym i w imieniu małoletniej córki J. B., A. R., E. N.-W., P. w Warszawie i S. na rzecz Ministra Infrastruktury i Rozwoju zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 12/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym po rozpatrzeniu skarg P. A. Ż. P.z siedzibą w W., E. B. działającej w imieniu własnym i w imieniu małoletniej córki J. B., A. R., E. N.-W., Przedsiębiorstwa Państwowego "P. L." w W. i S. Z. I. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części: 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądził od Ministra Gospodarki, Budownictwa i Transportu Morskiego na rzecz skarżącej P. A. Ż. P. z siedzibą w W. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądził od Ministra Gospodarki, Budownictwa i Transportu Morskiego na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa Państwowego "P. L." w W. kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...]listopada 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2009 r.) Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku Przedsiębiorstwa Państwowego "P. L." o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...]marca 2001 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2001 r.) i orzekł o stwierdzeniu nieważności części decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu m.st. W. z dnia [...] lutego 1990 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]) i z dnia 15 lutego 1990 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]) oraz utrzymanej nimi w mocy w tej części decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W.-O. z dnia [...] maja 1988 r. (dalej decyzja z [...] maja 1988 r.), a w pozostałej części orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności ww. decyzji nr [...]i nr [...], i utrzymanej nimi w mocy decyzji z dnia [...] maja 1988 r. w przedmiocie przekazania w zarząd na czas nieoznaczony Przedsiębiorstwu Państwowemu "P. L." terenu lotniska komunikacyjnego krajowego i zagranicznego "O.", położonego na terenie Dzielnicy W.-O. o powierzchni 820,1925 ha, ustalenia ceny gruntu i opłaty rocznej z tytułu zarządu. Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie zgadzając się z decyzją z [...] listopada 2009 r., złożyli: P. A. Ż. P. z siedzibą w W., E.B. działająca w imieniu własnym i w mieniu małoletniej córki J. B., A. R., E. N.-W., Przedsiębiorstwo Państwowe "P. L." w W., Stołeczny Zarząd Infrastruktury i H. K.. Stanowiska w sprawie zostały przedstawione w obszernych uzasadnieniach skarg. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z dnia 10 listopada 2010 r. (I SA/Wa 133/10, I SA/Wa 134/10 i I SA/Wa 138/10) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w Warszawie, E. N.-W., A. R. i Stołecznego Zarządu Infrastruktury by prowadzić je pod syg. akt I SA/Wa 132/10. Następnie sprawa oznaczona sygn. akt I SA/Wa 132/10 została oznaczona sygn. akt I SA/Wa 12/12. Sprawy ze skarg P. A. Ż.P. z siedzibą w W. i E.B. działającej w imieniu własnym i w mieniu małoletniej córki J. B. postanowieniami z dnia 21 grudnia 2012 r. (I SA/Wa 2356/12 i I SA/Wa 2357/12) połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. I SA/Wa 12/12 by prowadzić je pod sygnaturą akt I SA/Wa 12/12. Skargę H. K.odrzucono postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. I SA/Wa 135/10. Sąd I instancji przyjął, że zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 274 [ze zm.], dalej ppsa) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli decyzja lub postanowienie dotknięte są wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa) lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Uznał bowiem, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skarg, aczkolwiek z innych względów niż w nich podniesiono. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie Minister Infrastruktury prowadził postępowanie uznając J. K. za stronę tego postępowania oraz uczynił go adresatem zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w dacie jej wydania i w dacie wydania decyzji ją poprzedzającej, J. K. nie żył, zmarł 9 stycznia 1971 r. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w stosunku do niej decyzji, ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną, która zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. W ocenie Sądu I instancji, skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że decyzja ta jest obarczona wadą nieważności i winna być usunięta z obrotu prawnego, by nie wywoływała skutków prawnych. Nie ma znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że J. K.nie żyje, czy też takiej wiedzy nie miał, winien w sposób prawidłowy ustalić aktualny krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu. Minister przeprowadził postępowanie czyniąc zmarłego stroną jak również adresatem zaskarżonej decyzji zmarłego, choć uczestnikami postępowania i adresatami zaskarżonej decyzji winni być następcy prawni w/w zmarłego. W ocenie Sądu I instancji oznacza to, że Minister nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające przez co rażąco naruszył art. 7, 8, 28, 30 § 4 i 5, art. 40 § 1, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa. Owa wada postępowania jest tak istotna, że prowadzenie postępowania administracyjnego z udziałem osoby zmarłej i wydanie w stosunku do niej decyzji jest uchybieniem, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W tej sytuacji Sąd uznał badanie legalności decyzji pod kątem zarzutów skarg za przedwczesne. Zalecił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej - właściwy w sprawie - winien uwzględnić tę okoliczność i stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad postępowania wydać rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Organ ustalając aktualny krąg stron postępowania, winien zwrócić uwagę m.in. na sporządzone umowy darowizny, sprzedaży praw do lokali w budynku znajdującym się na spornym gruncie i zbadać czy inne jeszcze osoby, którym doręczono zaskarżoną decyzję, nie zmarły przed dniem jej wydaniem, gdyż okoliczność taka wynika z akt sądowych sprawy. Biorąc pod uwagę wymogi określone w art. 107 § 3 kpa, organ w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia winien przedstawić swoje stanowisko, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną, wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Skargę kasacyjną od owego wyroku złożył Minister Gospodarki, Budownictwa i Transportu Morskiego, reprezentowany przez r. pr. S. J., zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 6, art. 33 § 2 i art. 183 § 2 pkt 5 ppsa Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie nieważność postępowania wynikającą z nieudzielenia potrzebnych wskazówek G. C. co do czynności procesowych i nieudzielenie pouczenia o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań w zakresie zgłoszenia przez G. C. udziału w sprawie jako uczestnika postępowania, nie biorącego udziału w postępowaniu administracyjnym, gdy wynik tego postępowania dotyczy jego interesu prawnego. Na wypadek nie podzielenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, że w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ppsa przez brak należytej kontroli postępowania administracyjnego skutkującej stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury, przez przyjęcie, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 7, 8, 28, 30 § 4 i 5, art. 40 § 1, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa w sytuacji gdy skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która zmarła przed wszczęciem postępowania administracyjnego, niebędącej jedyną stroną tego postępowania, może stanowić jedynie podstawę do wznowienia tego postępowania; 2) art. 141 § 1 pkt 4 ppsa przez umieszczenie w uzasadnieniu decyzji wskazań co do dalszego postępowania nie spełniających ogólnie przyjęte wymagań metodologicznej poprawności i nie cechujących się logiką oraz dostatecznym stopniem precyzji, na co organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy zwróci uwagę. Wskazując na powyższe wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sprawy Sądowi I instancji; 2) zasądzenie od skarżącego na rzecz organu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania - w szczególności z uwagi na zarzut naruszenie art. 6, art. 33 § 2 i art. 183 § 2 pkt 5 ppsa. W sprawie nie doszło do pozbawienia G. C. możliwości obrony swych praw. Zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ppsa w wz. z art. 7, 8, 28, 30 § 4 i 5, art. 40 § 1, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jest to uzasadnione ustaniem zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą śmierci, co w konsekwencji powoduje, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji (wyrok NSA z: 27.4.1983 r., II SA 261/83, z aprobującą glosą M. Stahl – OSP 1985/5/108 s. 262-263; 14.11.2001 r., I SA 2462/99; 20.9.2002 r., I SA 428/01; 11.3.2008 r., I OSK 1959/06, Lex 505429; 30.9.2009 r., I OSK 1429/08; 6.6.2013 r., II OSK 383/12, Lex 1352914). Pogląd taki w pełni aprobuje doktryna (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014, s. 666 nb 35). W doktrynie prawa administracyjnego koncepcję wadliwości decyzji wyprowadza się przy uwzględnieniu dwu podstawowych wartości: praworządnego działania administracji publicznej (art. 7 i 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r., nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r., nr 200, poz. 1471, z 2009 r., nr 114, poz. 946) i ochrony praw nabytych na podstawie działania administracji publicznej. Te konkurujące ze sobą dwie przeciwstawne wartości są podstawą wypracowania gradacji wad decyzji, uwzględniającej rodzaj naruszonego prawa i ciężar wady. Założenie ciężaru wady jako podstawa wadliwości decyzji administracyjnej jest niezależne od rodzaju naruszenia przepisu prawa (pkt I, II i IV uzasadnienia uchwały 7 Sędziów NSA z 13.11.2012 r., I OPS 2/12, ONSAiWSA 2013 /1/1 s. 25-28). Przepisy prawa procesowego nie regulują treści materialnoprawnej, lecz regulują tryb ustalenia wystąpienia hipotetycznego stanu faktycznego, zapisanego w normie prawa materialnego, w sprawie będącej przedmiotem danego postępowania administracyjnego. Naruszenie procesowego prawa administracyjnego może mieć różny ciężar – od kwalifikowanego do niekwalifikowanego. Ciężar naruszenia przepisów prawa procesowego musi być powiązany z istotą procesu, jako zorganizowanego ciągu czynności procesowych organów administracji publicznej. Dla wypracowania gradacji wad uwzględnia się sposób uregulowania czynności procesowych organów administracji publicznej przepisami prawa procesowego. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy należy wziąć pod uwagę czynności procesowe organów administracji publicznej nakazane przepisami prawa, których niepodjęcie lub podjęcie z naruszeniem przepisów prawa stanowi rażące naruszenie prawa. Celem wszystkich czynności procesowych jest rozpoznanie sprawy przez ustalenie jej stanu faktycznego, dającego umocowanie prawne do rozstrzygnięcia sprawy przez wyprowadzenie konsekwencji prawnej przyjętej w normie prawa materialnego. Przy wspólnym celu materialnoprawnym przepisy prawa procesowego w różny sposób wiążą organy administracji publicznej – pozostawiając im ocenę dokonania czynności procesowych i oceny formy tych czynności bądź bezwzględnie wiążąc organy, pozbawiając je swobody w ocenie. Tak zróżnicowana regulacja jest podstawą do ustalenia gradacji wadliwości procesowej: od ciężkiej, kwalifikowanej wadliwości do nieistotnej. Ustawodawca enumeratywnie wskazuje podstawy wznowienia postępowania, klasyfikowane jako ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisów postępowania, z tego względu, że otwierają zastrzeżenia co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wątpliwości co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, jeśli okażą się zasadne, dają podstawę do stosowania sankcji wzruszalności – uchylenia decyzji (art. 151 § 1 pkt 2 kpa). W podstawach wznowienia postępowania wskazuje się czynności nakazane prawem (czynność obligatoryjnego wyłączenia pracownika, organu, członka organu kolegialnego; czynności zapewnienia stronie (stronom) udziału w postępowaniu – art. 10 § 1 kpa; czynności nakazane prawem ustalenia stanu faktycznego). Wyliczone czynności nie stanowią regulacji zamkniętej. Przepisy prawa procesowego zawierają także czynności nakazane prawem, nie objęte podstawami wznowienia. Takie ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisów postępowania, nie objęte sankcją wzruszalności, stanowią rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Stanowiąc o zastosowaniu sankcji nieważności decyzji z tego powodu, nie ograniczono w kpa rażącego naruszenia prawa wyłącznie do przepisów materialnoprawnych. Brak podjęcia nakazanych czynności procesowych bądź czynności nakazane podjęte wbrew prawu procesowemu należy objąć pojęciem rażącego naruszenia prawa. Nakazane czynności procesowe wobec strony (stron) postępowania to czynności powiązane z układem podmiotowym postępowania i prawem strony (stron) postępowania obrony interesu prawnego w postępowaniu (B. Adamiak, Gradacja naruszenia procesowego prawa administracyjnego, PiP 2012/3/45-54; J. Borkowski - Komentarz, s. 667, nb 36). W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że pominięcie w postępowaniu wszystkich (prócz jednej) stron (chodziło o byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości podlegającej zwrotowi; wyrok NSA z 6.12.1995 r., SA/Gd 374/95, cbosa) powoduje, że decyzja taka rażąco narusza prawo (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W doktrynie podnosi się, że stwierdzenie nieważności decyzji następuje w przypadku ciężkiego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli godzą one dotkliwie w uprawnienia stron (J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, ZCO 1997, s. 104, akceptując wyrok SA/Gd 374/95). W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. W sprawie uczestniczyło wiele stron (nie mniej niż 250). Wbrew ocenie Sądu I instancji, J.K. nie był adresatem zaskarżonej decyzji ani też adresatem decyzji z [...] marca 2001 r., ani obu decyzji z [...] lutego 1990 r. o numerach – odpowiednio – [...]i [...], ani decyzji z [...] maja 1988 r. J. K. zmarł dnia 9 stycznia 1971 r., przed wszczęciem postępowania zakończonego decyzją z [...] maja 1988 r. i nie przysługiwały mu w dacie wydania decyzji z [...] maja 1988 r. jakiekolwiek prawa rzeczowe do którejkolwiek z nieruchomości, objętych decyzją z [...] maja 1988 r. J. K. nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z [...] maja 1988 r. i nie mógł być stroną postępowania nieważnościowego, zakończonego zaskarżoną decyzją. Adresatem decyzji z [...] listopada 2009 r. było Przedsiębiorstwo Państwowe "P. L." w W., a stronami postępowania było nie mniej niż 250 podmiotów. Minister Infrastruktury dążył do ustalenia wszystkich stron postępowania w dacie wydania decyzji z "19" [s. 6 decyzji z [...] listopada 2009 r.; winno być "15"] lutego 1990 r. o numerach – odpowiednio – [...] i [...], którym przysługiwały prawa rzeczowe (prawo własności, prawo użytkowania wieczystego bądź prawo trwałego zarządu) nieruchomości objętych decyzją z [...] maja 1988 r., jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji (s. 5, 6, 9, 10 decyzji z [...] listopada 2009 r.) i dążył do włączenia znanych organowi nadzoru osób do postępowania nieważnościowego, przy czym Minister wskazywał na prawidłowe rozumienie pojęcia strona postępowania (art. 28 kpa; s. 6 decyzji z [...] listopada 2009 r.). Ewentualne pominięcie w postępowaniu nieważnościowym następców prawnych J. K. – wbrew ocenie zaprezentowanej w zaskarżonym wyroku – nie stanowi przesłanki nieważności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), skutkującej stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Wskazana wada stanowić może wyłącznie przesłankę wznowienia postępowania, której Sąd nie bierze pod uwagę z urzędu, a jedynie na wniosek następców prawnych J. K. bądź ewentualnie następców prawnych innych osób (nie wskazanych precyzyjnie na s. 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku; art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 147 kpa). Tryby nadzwyczajne są niekonkurencyjne (B. Adamiak, s. 565-566, nb 5). Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na wniosek strony, przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a kpa następuje tylko na żądanie strony (art. 147 kpa; zgodnie z zasadą rozporządzalności prawami procesowymi przez stronę). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W orzecznictwie i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania z urzędu na podstawie wskazanej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa (B. Adamiak, s. 602-603 nb 1 pkt 1). Uprawnienie do podniesienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 147 kpa nie przysługuje skarżącemu kasacyjnie, bowiem na przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 kpa może powoływać się wyłącznie strona, która nie brała udziału w postępowaniu - art. 147 kpa (wyroki NSA z: 11.9.2011 r., II OSK 913/11; 7.4.2009 r., II OSK 451/08, cbosa). Uprawnionym okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 ppsa w zakresie braku precyzji w zakresie wskazań co do dalszego postępowania i osób, co do których Sąd I instancji wskazał, że istnieją "inne jeszcze osoby którym została doręczona zaskarżona decyzja nie zmarły przed dniem jej wydania, gdyż okoliczność taka wynika z akt sądowych sprawy", przy czym Sąd nie wskazał kart akt administracyjnych czy sądowych, z których takie fakty wynikają. Na podstawie art. 185 § 1 ppsa należało orzec jak w punkcie 1 (pierwszym) sentencji wyroku. O odstąpieniu od zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości orzeczono na podstawie art. 207 § 2 ppsa.