II FZ 281/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 1391/12 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 5 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1391/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości O. [...] w podatku akcyzowym za maj i czerwiec 2007 r., przywrócił termin do złożenia sprzeciwu, przyznał prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że W. J. (dalej: podatnik, skarżący) wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Skarżący podał, że jest w wieku emerytalnym i nie pracuje ze względu na stan zdrowia. Emerytura (4.327 zł brutto) stanowi jego jedyne źródło utrzymania, z którego potrącane jest ok. 1.080 zł w ramach zajęcia egzekucyjnego. Skarżący dodatkowo spłaca kredyt zaciągnięty na własne utrzymanie, ponieważ spółka, w której był zatrudniony nie wypłaciła mu wynagrodzenia za trzy lata. Podatnik jest po rozwodzie, nie utrzymuje z rodziną kontaktów. Poza tym nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skarżący nadesłał: kopię zeznania podatkowego za 2011 r., kopię decyzji o wysokości emerytury za 2012 r., a także zestawienie miesięczne ponoszonych wydatków. Z dokumentów tych wynika, że podatnik w 2011 r. uzyskał przychód z emerytury, działalności wykonywanej osobiście oraz z innych źródeł w łącznej kwocie 73.028,60 zł. Miesięczne wydatki skarżącego wynoszą 2.445 zł, w tym żywność (770 zł), środki higieny (90 zł), lekarstwa (550 zł), utrzymanie mieszkania (760 zł), ubezpieczenie na życie (70 zł), telefon (85 zł), odzież (120 zł). Podatnik oświadczył, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada też żadnego środka transportu, rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1391/12 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie zostało doręczone podatnikowi w dniu 17 stycznia 2013 r. Po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od powyższego postanowienia oraz przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, który został złożony przez pełnomocnika skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił przywrócić termin do złożenia sprzeciwu na mocy art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a) oraz odmówić przyznania prawa pomocy u zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Z dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącego wynika, że ma on możliwość dodatkowego zarobkowania, ponieważ w 2011 r. źródłem jego dochodów poza emeryturą, była działalność wykonywana osobiście oraz inne źródła, z których podatnik uzyskał dodatkowy przychód w wysokości 22.207,08 zł. Co prawda osiągane przez skarżącego dochody w połączeniu ze znacznymi miesięcznymi wydatkami są jedynie, zdaniem podatnika, wystarczające do bieżącego regulowania podstawowych potrzeb socjalno – bytowych i miesięcznych zobowiązań płatniczych, to okoliczność ta nie spełnia przesłanki niezbędnej do przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że na sytuację skarżącego wpływ miała także konieczność spłacania zaciągniętego kredytu. Wynikające z oświadczeń i dokumentów dane nie wskazują aby ten kredyt nie był spłacany. W takiej sytuacji Sąd uznał, że poniesienie należnych w sprawie kosztów sądowych (które na tym etapie wynoszą 500 zł tytułem wpisu od skargi) nie stanowi zbyt dużego obciążenia dla skarżącego. Na powyższe postanowienie wniesione zostało zażalenie, w którym skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 p.p.s.a. poprzez ich błędną celowościową wykładnię w sytuacji gdy ustawowym wymogiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na pełne ich poniesienie, co skarżący uczynił. Z uwagi na powyższe podatnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki art. 246 § 1 p.p.s.a., która jest niezbędnym elementem decydującym o możliwości przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując sytuację finansową podatnika nie sposób, zdaniem Sądu przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł, spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający skarżącemu zapewnienie sobie minimum warunków socjalnych. W sprawie wiadomym jest również, że podatnik spłaca kredyt zaciągnięty na własne utrzymanie. Fakt ten, w opinii Sądu, nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że prywatne zobowiązanie skarżącego może mieć pierwszeństwo przed jego zobowiązaniami publicznoprawnymi. W konsekwencji tego Sąd nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować skarżącego, skoro może on we własnym zakresie, z posiadanych środków, uiścić występujące dotychczas w sprawie opłaty sądowe tj. wpis i rozłożyć w czasie, ograniczając niektóre wydatki, gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Ponadto Sąd podkreślił, że podatnikowi zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata, które zabezpiecza jego prawo do sądu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając by przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia prawa, oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.