II GSK 940/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1370/12 w sprawie ze skargi S. M. U. "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od S. M. U. "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w W. 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W. lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1370/12, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, uchylił zaskarżone postanowienie, orzekł o jego niewykonywaniu i zasądził od organu na rzecz Spółki koszty sądowe. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] nakładającej na nią karę pieniężną w kwocie 12.000 zł za urządzanie gry na automacie poza kasynem gry. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. na podstawie art. 169 § 1 i § 4 w zw. z art. 235 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej: o.p. pozostawił odwołanie Spółki bez rozpatrzenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że mimo prawidłowego wezwania, do odwołania ani do pisma je uzupełniającego, radca prawny nie dołączył właściwego umocowania do reprezentowania Spółki. Z tego powodu organ musiał pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia. W skardze do WSA w W. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Argumentowała, że skoro pełnomocnik nie wykazał się stosownym umocowaniem do reprezentowania Spółki, to organ powinien wezwać bezpośrednio Spółkę, jako stronę postępowania, do podpisania odwołania. Nie wzywając Spółki, organ pozbawił ją możliwości działania we własnej sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r. WSA w W. skargę uwzględnił. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 169 § 1 o.p. jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków formalnych w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego obowiązku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W postępowaniu odwoławczym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 235 o.p.). Sąd I instancji wyjaśnił, że odwołanie strony wniesione przez pełnomocnika, który nie przedstawił organowi pełnomocnictwa do występowania w imieniu strony jest obarczone brakiem formalnym. W sytuacji, gdy odwołanie jest dotknięte brakami stanowiącymi przeszkodę do nadania mu prawidłowego biegu, organ ma obowiązek wezwać wnoszącego odwołanie do uzupełnienia tych braków. W stanie faktycznym sprawy brak formalny odwołania Spółki polegał na tym, że pełnomocnik nie przedłożył dokumentu uprawniającego go do reprezentowania Spółki (złożył pełnomocnictwo udzielone mu przez inny podmiot) i był to brak pisma strony, a nie brak pisma pełnomocnika, który podlegał uzupełnieniu. Nieuzupełnienie tego braku przez pełnomocnika nie czyniło go – jak wadliwie przyjął organ – osobą wnoszącą odwołanie, ale skutkowało koniecznością przyjęcia, że pełnomocnik w sprawie nie występuje, wobec czego organ powinien kierować swoje czynności do strony postępowania. Oznacza to, że organ powinien wezwać Spółkę do podpisania odwołania, natomiast postanowienie wydane w oparciu o art. 169 § 4 o.p. skierować do strony, a nie do osoby określającej się jako jej pełnomocnik. Za zupełnie chybioną Sąd uznał argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że odwołanie pochodziło od pełnomocnika Spółki, który działał w swoim imieniu i na swoją rzecz, a przez to nie pochodziło od strony postępowania, ponieważ z treści kontrolowanego postanowienia to stanowisko organu nie wynika. Z wymienionych powodów WSA w W. działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. uchylił postanowienie objęte skargą, a formułując wskazania co do dalszego postępowania polecił organowi wezwać Spółkę do usunięcia braku formalnego odwołania z dnia [...] lutego 2012 r. II Skargę kasacyjną złożył Dyrektor Izby Celnej w W. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Wnoszący skargę kasacyjną organ na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 169 § 1 o.p. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia, mimo że nie zostało wydane z naruszeniem art. 169 § 1 o.p.; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 169 § 1 i 4 oraz art. 145 § 1 i 2 o.p. poprzez nakazanie Dyrektorowi Izby Celnej w W. we wskazaniach co do dalszego postępowania wezwania Spółki do podpisania odwołania w sytuacji nieuzupełnienia braków formalnych odwołania przez pełnomocnika, jak też stwierdzenie, że postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia winno być kierowane do strony, a nie do osoby określającej się jako jej pełnomocnik. Uzasadniając zarzuty wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji narusza prawo i powinien zostać uchylony, bo obowiązujące przepisy nie przewidują obowiązku wezwania strony postępowania do potwierdzenia udzielenia pełnomocnictwa lub do osobistego podpisania odwołania. Do usunięcia braków formalnych odwołania złożonego przez pełnomocnika strony organ wzywa pełnomocnika, a nie stronę i gdy pełnomocnik nie usunie braków formalnych, organ pozostawia odwołanie bez rozpatrzenia. Taki tryb postępowania wynika z art. 165 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 137 § 1 i § 3 o.p. Przeciwne uznanie Sądu I instancji jest nietrafne. Spółka skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem zaistniały podstawy do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Dyrektora Izby Celnej w W. oparta została na naruszeniu przepisów postępowania, a więc na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Wnoszący skargę kasacyjną stwierdza, że wyrok WSA w W. narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 169 § 1 o.p., gdyż uchyla postanowienie organu z dnia [...] kwietnia 2012 r. pozostawiające odwołanie Spółki bez rozpatrzenia, w sytuacji, gdy nie było podstaw do takiego orzekania, gdyż nieuzupełnienie pełnomocnictwa przez pełnomocnika w wyznaczonym 7-mio dniowym terminie dla uzupełnienia braków formalnych odwołania musiało skutkować rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 169 § 4 o.p., a więc pozostawieniem odwołania bez rozpatrzenia. W ocenie NSA stanowisko prezentowane przez Dyrektora Izby Celnej w W. jest trafne, zatem zarzuty skargi kasacyjnej mają usprawiedliwienie prawne. Sąd II instancji nie aprobuje poglądu wyrażonego w uzasadnieniu skarżonego wyroku, zgodnie z którym brak poświadczenia pełnomocnictwa jest wadą pełnomocnictwa, a nie odwołania. Sąd I instancji trafnie przyjął, że w sytuacji, gdy odwołanie składa pełnomocnik braki w zakresie wykazania pełnomocnictwa, w tym jego niepoświadczenie za zgodność z oryginałem, są brakami formalnymi odwołania, które należy uzupełnić w ustawowym, siedmiodniowym terminie. Jednak niedopełnienie tego obowiązku nie skutkuje tylko brakiem pełnomocnictwa, ale jest wadą formalną odwołania, a to upoważnia organ do wydania postanowienia w trybie art. 169 § 4 o.p. Pojawienie się sytuacji, gdy odwołanie wnoszone przez pełnomocnika nie czyni zadość wymogom prawa, bo pełnomocnictwo nie zostało uwierzytelnione, a upłynął termin do usunięcia tego braku, daje podstawę do orzekania o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. W takich przypadkach organ celny nie jest zobowiązany wzywać stronę do usunięcia braku jej podania przez podpisanie, skoro pełnomocnik wnosi odwołanie, a ten nie działał skutecznie. Z samego faktu, że pełnomocnik nie uzupełnia braków odwołania w zakresie pełnomocnictwa wynika upoważnienie do wydania postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Postanowienie takie, jak trafnie wskazał Sąd I instancji może zapaść tylko wówczas, gdy w ustawowym terminie strona nie uzupełni odwołania, ale przez uzupełnienie należy także rozumieć działanie pełnomocnika, jeżeli działał wadliwie. Z tego powodu Sąd II instancji podziela stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej, że organ celny wobec wadliwości pełnomocnictwa nie ma obowiązku podejmowania czynności procesowych wobec strony, a tylko może pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA w W., że wadliwe działanie pełnomocnika Spółki nie oznacza, że odwołania nie składała Spółka, a tylko wadliwie działający pełnomocnik, który ze względu na tę wadę stał się podmiotem nielegitymowanym do wniesienia odwołania. Analiza akt sprawy i uzasadnienia wyroku objętego skargą kasacyjną prowadzi do wniosku, że odwołanie składała Spółka i to ten podmiot był stroną odwołującą, działającą przez pełnomocnika, zatem w stosunku do niego należało podejmować czynności, gdy okazało się, że istnieją wady formalne odwołania w zakresie pełnomocnictwa. Nietrafnie przyjmuje Sąd I instancji, że art. 169 § 4 o.p. może mieć zastosowanie tylko w odniesieniu do wad, których nie uzupełniła sama strona. Sąd II instancji nie podziela w tej części argumentacji uzasadnienia wyroku. Zdaniem NSA trafny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw. z art. 169 § 1 i § 4 o.p. w zakresie wytycznych jakie sformułował Sąd I instancji pod adresem organu celnego. Trafność merytoryczna zarzutu jest konsekwencją uznania, że stanowisko Sądu I instancji w zakresie stosowania art. 169 § 4 o.p. nie odpowiada prawu. Skoro tak jest, to nakazywanie Dyrektorowi Izby Celnej w W. podjęcia czynności sanujących odwołanie bezpośrednio w stosunku do Spółki jest merytorycznie niezasadne. Wobec tego drugi zarzut skargi kasacyjnej wypływający z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należało także uznać za zasadny. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. NSA uchylając zaskarżony wyrok i oddalając skargę miał na uwadze treść art. 188 zd. 2 p.p.s.a. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne przyjęte jako podstawa zaskarżonego wyroku nie budzą wątpliwości, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego orzekania przez Sąd II instancji, gdyż taka możliwość istnieje zawsze wtedy, gdy w kontrolowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie było naruszeń przepisów postępowania związanych z ustaleniem istotnych okoliczności sprawy. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja ma miejsce, a nadto na rzecz takiego rozumienia art. 188 p.p.s.a. przemawia treść art. 7 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.