I OZ 37/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11 uchylającym decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r., nr [...] oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], o zmianie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu oddalić zażalenie. J. B. – uczestnik postępowania w sprawie ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2398/11, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy, a ten wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W niniejszej sprawie miał zatem zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W wykonaniu zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2013 r. wezwano J. B. do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zakreślając siedmiodniowy termin do wykonania zarządzenia i pouczając, że niewykonanie zarządzenia skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. W dniu 4 października 2013 r. J. B. przesłał kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą wysokości świadczeń emerytalnych jego i jego małżonki oraz złożył wniosek o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia w celu umożliwienia zgromadzenia pozostałych dokumentów wskazanych w zarządzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12 odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał jednocześnie, że złożony wniosek o przedłużenie terminu nie może być uwzględniony, gdyż 7 – dniowy termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy jest terminem ustawowym, wynikającym z treści art. 49 § 1 w związku z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Pismem z dnia 10 października 2013 r. J. B. cofnął wniosek o przyznanie prawa pomocy i poinformował, że uiścił należny wpis od zażalenia. Na skutek zażalenia na postanowienie z dnia 9 października 2013 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1142/13, uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując, że wezwania strony w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można traktować jako wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 w związku z art. 49 § 1 tej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wniosku o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia w zakresie nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia z dnia 20 września 2013 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, zakreślono siedmiodniowy termin do wykonania wezwania oraz pouczono, że niewykonanie zarządzenia skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca w części wykonał powyższe wezwanie, a następnie pismem z dnia 10 października 2013 r. oświadczył, że cofa wniosek o przyznanie prawa pomocy i uiścił wpis od zażalenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w oparciu o przedłożone dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wnioskodawcy nie można jednoznacznie stwierdzić, że J. B. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny takiej nie uchyla – w ocenie Sądu – zarzut wnioskodawcy podnoszony w zażaleniu na postanowienie z dnia 9 października 2013 r. w zakresie nie rozpoznania przez Sąd wniosku J. B. o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów. Sąd przyznał, że w istocie wnioskodawca, pismem z dnia 3 października 2013 r. wniósł o udzielenie dodatkowego siedmiodniowego terminu (do dnia 10 października 2013 r.) na złożenie dokumentów źródłowych, a Sąd nie rozpoznał powyższego wniosku. Sąd wskazał jednak, że żądane dokumenty nie zostały dołączone do akt sprawy również w późniejszym terminie, ani w terminie określonym przez wnioskodawcę, to jest do dnia 10 października 2013 r., ani w chwili wnoszenia zażalenia na postanowienie z dnia 9 października 2013 r. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r. J. B. złożył zażalenie podnosząc, że prowadzi liczne postępowania sądowe przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w których otrzymał wezwania do uiszczenia kosztów w łącznej kwocie 3.600 zł. Wskazał także, iż jest obowiązany do uiszczenia kosztów postępowań swojej siostry – w kwocie 1.800 zł Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie niewątpliwie istotną okolicznością, mającą wpływ na ocenę, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, jest fakt prowadzenia szeroko pojmowanej działalności skargowej J. B., który nie wykazał jakie koszty miałby ponieść jako uczestnik postępowania w niniejszej sprawie, a składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a nie w innych prowadzonych przez siebie sprawach. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r. nie narusza obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.