I OZ 231/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha w sprawie ze skargi U. T., M.T., A.K. i L.W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J. B. o wyłączenie sędziów tegoż Sądu w osobach: Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha w sprawie ze skargi U. T., M.T., A.K. i L.W o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że J. B. – uczestnik postępowania w sprawie ze skargi U. T., M.T., A.K. i L.W o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 – wnioskiem z dnia 30 stycznia 2013 r., ponowionym w pismach z dnia: 23 kwietnia 2013 r. i 29 maja 2013 r., a następnie sprecyzowanym w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r. wniósł o wyłączenie następujących sędziów: Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku podniósł, że wniosek spowodowany jest okolicznością, że wymienieni sędziowie dwukrotnie uczestniczyli w nieprawidłowym wyłanianiu składu do wyrokowania w przedmiotowej sprawie, próbując swym autorytetem zasłonić istniejące uchybienia przepisom proceduralnym. Wnioskujący podkreślił, że doszło do zaakceptowania przez wszystkich wyżej wymienionych sędziów wadliwego sposobu przeprowadzenia wyboru składu orzekającego. W ocenie J.B., owe wadliwości polegać miały na: udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zamiast Przewodniczącego tego Wydziału; udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I, który jest wyłączony w sprawie z mocy ustawy; udziale w składzie sędziów, spośród których losowano skład orzekający G. N. i M. T. którzy podlegali wyłączeniu w sprawie z mocy ustawy; nieumieszczeniu na liście sędziów, spośród których losowano skład orzekający, wszystkich sędziów Wydziału I; przeprowadzeniu jednej procedury losowania dla dwóch postępowań, zamiast dwóch oddzielnych procedur losowań; antydatowaniu dokumentów protokołów losowania; a także nieprzeprowadzeniu odrębnych losowań – sprawozdawcy i pozostałych członków składu orzekającego. W uzasadnieniu Sąd I instancji przytoczył przepisy art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." i podniósł, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie pozostają w związku z ustawowymi przyczynami wyłączenia. Przede wszystkim Sąd wskazał, iż przepis art. 22 § 2 powołanej ustawy nakłada na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia stosownego wyjaśnienia. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów: Doroty Apostolidis, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Emilii Lewandowskiej, Iwony Maciejuk, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej i Marka Wroczyńskiego, według których nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie. Wedle wyjaśnień wymienionych sędziów w ich przypadku nie zachodzą zatem przesłanki wyłączenia ich w trybie art. 19 powołanej ustawy – tzw. względne przyczyny wyłączenia. Następnie Sąd zaznaczył, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt I OZ 314/11. Lex nr 795303). Natomiast, w ocenie Sądu I instancji, argumentacja przedstawiona przez skarżącego w istocie nie odnosi się do przesłanek wyłączenia sędziego, a wyraża stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Sąd wyjaśnił, iż udział sędziów objętych rozpoznawanym wnioskiem w puli, z której losowano skład orzekający i sędziego sprawozdawcę, bynajmniej nie stanowi podstawy do przypuszczenia, że sędziowie ci mogą być w przedmiotowej sprawie stronniczy. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku – identyczne w stosunku do wszystkich objętych nim sędziów – w istocie sprowadza się do wyrażenia subiektywnego przekonania strony o naruszeniu norm proceduralnych, regulujących sposób wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, w przypadku, gdy istnieją przesłanki do dokonania tych czynności w drodze losowania. Zdaniem Sądu, tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 powołanej ustawy, a uczestnik postępowania będzie mógł je ewentualnie powołać w środku odwoławczym od orzeczenia kończącego postępowaniem przed Sądem pierwszej instancji. Reasumując Sąd podkreślił, iż skoro zatem J. B. nie wskazał i nie uprawdopodobnił we wniosku z dnia z dnia 30 stycznia 2013 r., ponowionym w pismach z dnia: 23 kwietnia 2013 r. i 29 maja 2013 r., a następnie sprecyzowanym w piśmie z dnia 17 czerwca 2013 r., żadnych okoliczności mogących wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych sędziów w przedmiotowej sprawie, a oświadczyli oni, że okoliczności takie w ich przypadku nie występują, to brak jest podstaw do uznania, że wniosek jest zasadny. Mając z kolei na uwadze, że w ocenie J. B. wyłączeniu ex lege podlegają inni jeszcze sędziowie niż Dariusz Chaciński, Dariusz Pirogowicz, Przemysław Żmich, Elżbieta Lenart, Agnieszka Miernik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska i Gabriela Nowak, Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 powołanej ustawy, w przypadku skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność ta podlegać będzie ocenie Sądu drugiej instancji, niezależnie od tego, czy postawiona zostanie jako zarzut skargi kasacyjnej. Natomiast odnosząc się wreszcie do wniosku J. B. w zakresie, w jakim dotyczy on sędziów Marka Leszczyńskiego i Elżbiety Sobielarskiej, Sąd stwierdził, że sędziowie ci nie orzekają obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, zatem nie mogą orzekać m. in. w przedmiotowej sprawie. Wedle wspomnianego już wykazu, przekazanego przy piśmie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 czerwca 2013 r., sędzia Marek Leszczyński od 1 marca 2013 r. orzeka w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, natomiast sędzia Elżbieta Sobielarska przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. W tej sytuacji brak jest podstaw do orzeczenia o wyłączeniu wymienionych sędziów. Na wskazane wyżej postanowienie zażalenie wniósł J. B., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Powołany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 P.p.s.a.. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 i 3 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 P.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). W niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie wskazał, że obiektywne przesłanki wyłączenia sędziów WSA Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńkiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha, zarówno te zawarte w art. 18 jak i w art. 19 P.p.s.a. nie zaistniały. W niniejszej sprawie w odniesieniu do wskazanych przez skarżącego sędziów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się ani we wniosku o ich wyłączenie, ani też w rozpoznawanym – bardzo obszernym, acz chaotycznym – zażaleniu przesłanek, które uzasadniałyby ich wyłączenie. Przesłanką taką nie jest z pewnością stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Bowiem zarzuty dotyczące błędnego procedowania w sprawie bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r., sygn. akt III AO 5/97, opubl. OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r., sygn. akt I PZ 9/72, LEX nr 7068). Podkreślić również należy, że zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędziowie, których wniosek w niniejszej sprawie dotyczył, złożyli wymagane oświadczenia wskazując, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55), oraz tego, że skarżący nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego wniosek, należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne. Uzupełniająco podnieść należy, że w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny może brać pod uwagę jedynie te argumenty, które dotyczą kwestii przesłanek wyłączenia sędziego zawartych w przepisach (art. 18 i art. 19 P.p.s.a.). Natomiast wszelkie motywy przedstawione przez stronę, a dotyczące wadliwości procedowania czy nieuzasadnionego nieuwzględnienia wniosków strony nie mogą w żaden sposób wpłynąć na podważenie stanowiska Sądu I instancji wyrażonego w zakwestionowanym postanowieniu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił wniesione zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.