II FZ 973/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA (del.) Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. G., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1546/12 w zakresie odmowy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn.. akt I SA/Kr 1546/12 oddalił wniosek E. G. – dalej określanej zamiennie "skarżąca" lub "wnioskodawczyni" – o zwolnienie od kosztów sądowych. 2. Jak wskazał WSA w Krakowie z uzasadnienia wniosku oraz dokumentów wynikało, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz pełnoletnim synem. Od 2012 r. otrzymuje z KRUS zasiłek chorobowy w kwocie 300 zł miesięcznie, z kolei mąż pobiera emeryturę w kwocie 2.600 zł brutto miesięcznie. Syn pracuje we wspólnym gospodarstwie rolnym o pow. 45 ha i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 170 m kw. oraz mieszkania o pow. 85 m kw., dodatkowo posiada liczne maszyny rolnicze, samochód osobowy m-ki Hyundai Accent rok prod. 1997. Gospodarstwo rolne użytkowane jest rolniczo i hodowane są na nim konie huculskie oraz szlachetnej półkrwi, przy czym koszty utrzymania gospodarstwa skarżąca oceniła na kwotę 49.402 zł, jednocześnie określając przychody ze sprzedaży w wysokości 14.779 zł. Skarżąca przedstawiła również dokumenty, z których wynikało, że w 2011 r. otrzymała dopłaty unijne w kwocie 69.872 zł, zaś w 2012 r. była to kwota 54.050 zł. Wnioskodawczyni wskazało ponadto na obciążenia kwartalne kredytem w wysokości 3.000 zł plus odsetki. W 2000 r. skarżąca wydzierżawiła grunty rolne o pow. 11,28 ha Pi. M. ale – jak wskazała – obecnie nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Oświadczyła nadto, że posiadane mieszkanie nie przynosi dochodu, gdyż nie jest wynajmowane, wymaga remontu. 3. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawczyni w ustawowym terminie złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji osobistej i finansowej i nie może uiścić kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4. Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, WSA w Krakowie podniósł, że zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołując się na orzecznictwo sądowe Sąd I instancji podniósł, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uznał, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się wnioskodawczyni, możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Zaznaczył ponadto, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Akcentując, że rodzina ma stały dochód w kwocie ok. 3.000 zł brutto miesięcznie oraz dodatkowe dochody, jakie uzyskiwane są z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 45 ha, w tym z hodowli koni huculskich oraz szlachetnej półkrwi, z dopłat unijnych oraz fakt, iż skarżąca posiada znaczny majątek nieruchomy (dom, mieszkanie, nieruchomości rolne) oraz ruchomości (maszyny rolnicze, samochód), WSA w Krakowie uznał, że skarżąca nie wykazała, aby spełniła przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. 5. W złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażaleniu, strona skarżąca podniosła, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, gdyż jej sytuacja materialna nie uległa zmianie, w związku z tym nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 1. Zażalenie jest bezzasadne. 2. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na Skarb Państwa. Wskazać ponadto należy, że koszty sądowe ponoszone przez strony postępowania sądowego stanowią dochody budżetu państwa, zwolnienie zatem strony z tych kosztów obciąża pozostałych współobywateli, z ich bowiem środków pochodzą dochody, z których pokrywa się te koszty. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazała, że spełnienia przesłanki art. 246 § 1 p.p.s.a. Spełnienie ich jest warunkiem sine gua non przyznania prawa pomocy czy to w całkowitym czy częściowym zakresie. Analizując sytuację finansową skarżącej nie sposób, zdaniem Sądu przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł, spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie jej i rodzinie minimum warunków socjalnych. Osiągane w rodzinie dochody (w tym z tytułu świadczeń rentowych w kwocie 3000 zł, dopłaty unijne, przychody z 45 ha gospodarstwa) oraz posiadany majątek (dom, mieszkanie oraz nieruchomości) uzasadnionym czynią wniosek, że skarżąca nie spełnia warunków wymienionych w art. 246 §1 p.p.s.a., a zatem przyznania jej prawa pomocy de facto naruszałoby wskazany przepis. W sprawie wiadomym jest również, że skarżąca spłaca kredyt w wysokości 3000 zł kwartalnie, a to oznacza, że wykazała zdolność kredytową. Fakt ten, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, dodatkowo potwierdza słuszność stanowiska Sądu I instancji, a to z tej przyczyny, że zobowiązania prywatne nie mogą korzystać z priorytetu a w konsekwencji stanowić przyczynę przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że prywatne zobowiązanie skarżącej może mieć pierwszeństwo przed jej zobowiązaniami publicznoprawnymi. W konsekwencji tego Sąd nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować skarżącą, skoro może ona we własnym zakresie, z posiadanych środków, uiścić wpis sądowy, tym bardziej, że stały dochód miesięczny jej i męża kształtuje się na poziomie około 3000 zł. Dodając do tego chociażby kwoty uzyskiwanych dopłat unijnych stwierdzić należy, że skarżąca jest w stanie ponieść opłaty sądowe – i wbrew twierdzeniu zawartemu w zażaleniu – nie wpłynie ich uiszczenie na niemożność utrzymania jej i jej rodziny. 7. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając by przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia prawa, oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.