II FZ 953/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1546/12 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 30 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. oddalił wniosek E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Jak wskazał Sąd I instancji wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony o przyznanie prawa pomocy z tym, że na obecnym etapie postępowania strona wskazała, że jej sytuacja zmieniła się o tyle, że mąż utracił uprawnienie do renty i obecnie już jej nie pobiera. Na dowód powyższego przedłożyła stosowną decyzję ZUS i oświadczyła, że sprawa odwołania od tej decyzji toczy się przed Sądem Pracy w Tarnowie. Ponadto strona nie pobiera już zasiłku chorobowego, który został przyznany do dnia 30 września 2013 r. Posiadane gospodarstwo rolne o pow. 45 ha oraz hodowla koni huculskich przynoszą coraz mniejsze dochody, które zostały określone na kwotę 14.645 zł za 2013 r., podczas gdy koszty utrzymania gospodarstwa wyniosły 42.975 zł. Skarżąca wskazała również, że cały czas jest w posiadaniu maszyn rolniczych wykazanych na wcześniejszym etapie postępowania, sprzedany natomiast został samochód osobowy za kwotę 1.000 zł. Przedłożyła nadto na wezwanie Sądu dowody wypłaconych w styczniu i marcu 2014 r. dotacji unijnych w łącznej kwocie 45.015,37 zł. Określiła nadto koszty utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego za 2013 r., w którym wraz ze skarżącą pozostają mąż A. G. oraz pełnoletni syn B., na kwotę ok. 7.500 zł (woda, energia, gaz, ogrzewanie, podatek od nieruchomości), zaś koszty wyżywienia i ubrania na kwotę 500-1000 zł miesięcznie. Strona jest właścicielką domu o pow. 170 m kw. oraz mieszkania o pow. 85 m kw. Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, WSA W Krakowie podniósł, że zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a. ), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołując się na orzecznictwo sądowe Sąd I instancji podniósł, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uznał, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się wnioskodawczyni, możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Zdaniem Sądu I instancji okoliczności przedstawione przez stronę, nie przemawiają za koniecznością przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż rodzina skarżącej prowadzi duże gospodarstwo rolne o pow. 45 ha, hoduje nadto konie huculskie i szlachetnej półkrwi. Działalność ta przyniosła według oświadczenia wnioskodawczyni w 2013 r. dochód w wysokości 14.645 zł. Ponadto tylko w 2014 r. skarżąca otrzymała wysokie dopłaty unijne w kwocie ponad 45.000 zł. Nawet mając na względzie deklarowane koszty utrzymania ocenić należy, że przy takich dochodach oraz stosunkowo niskiej kwocie wpisu skarżąca będzie w stanie uiścić te koszty, jak również koszt usług fachowego pełnomocnika. Sąd zaakcentował, że rodzina nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizuje też żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych oraz że strona posiada znaczny majątek nieruchomy (dom, mieszkanie, nieruchomości rolne) oraz ruchomości (maszyny rolnicze), co może zawsze posłużyć za zabezpieczenie ewentualnego kredytu czy pożyczki należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by spełniła przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie strony nie sposób z zgodzić się z rozstrzygnięciem Sądu, gdyż jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu w związku z tym nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto odmowa ustanowienia pełnomocnika narusza art. 45 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Wskazać ponadto należy, że koszty sądowe ponoszone przez strony postępowania sądowego stanowią dochody budżetu państwa, zwolnienie zatem strony z tych kosztów obciąża pozostałych współobywateli, z ich bowiem środków pochodzą dochody, z których pokrywa się te koszty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazała, że spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Spełnienie ich jest warunkiem sine qua non przyznania prawa pomocy czy to w całkowitym czy częściowym zakresie. Analizując sytuację finansową skarżącej nie sposób, zdaniem Sądu przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 250 zł (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej) oraz opłacenie pełnomocnika spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie jej i rodzinie minimum warunków socjalnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym. Jej stan majątkowy nie uzasadnia bowiem przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, kiedy jak sama przyznaje posiada źródło swojego utrzymania, prowadzi duże gospodarstwo rolne o pow. 45 ha, hoduje nadto konie huculskie i szlachetnej półkrwi. Działalność ta przyniosła w 2013 r. dochód w wysokości 14.645 zł. Ponadto tylko w 2014 r. skarżąca otrzymała wysokie dopłaty unijne w kwocie ponad 45.000 zł. Przy tym skarżąca nie sygnalizuje też żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej. Posiada znaczny majątek nieruchomy (dom, mieszkanie, nieruchomości rolne) oraz ruchomości (maszyny rolnicze). Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się bowiem z poglądem, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. I FZ 227/11). W tych okolicznościach, w ocenie Sądu II instancji, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, nie dostrzegając by przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia doszło do naruszenia prawa, oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.