I FZ 476/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Go 901/12 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. i P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 23 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Go 901/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. i P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 23 lipca 2012 r. w przedmiocie odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie J. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, jak i ze złożonego przezeń oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że jest on żonaty (w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej), posiada dwoje dzieci (w wieku 4 i 3 lat). Jest właścicielem mieszkania o pow. 144 m2. Jego miesięczne dochody wynoszą 1 500 zł. Żona prowadzi działalność gospodarczą, która − wedle wiedzy samego skarżącego - nie przynosi dochodów. Skarżący podkreślił trudną sytuację finansową spółki jawnej "A." P. S., J. S., R. W., która faktycznie nie prowadzi już działalności. Pomimo wezwania nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz jego małżonki. Postanowieniami z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Go 901/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, zaś postanowieniami z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 258/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na ww. orzeczenie. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponownie podał, że mieszka wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci. W jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Utrzymują się z jego wynagrodzenia, które wynosi 1 600 zł, gdyż żona z prowadzonej działalności gospodarczej – wg posiadanych informacji – nie uzyskuje żadnych dochodów. Dodał, że posiada obciążone hipoteką mieszkanie o pow. 144 m2. Powtórzył też argumentację dotyczącą trudnej sytuacji finansowej spółki jawnej. Postanowieniami z dnia 29 sierpnia 2013 r. sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy uznając, że nie zachodzą nowe okoliczności w jego sytuacji majątkowej i finansowej uzasadniające odmienną ocenę złożonego wniosku. Na niniejsze postanowienie skarżący złożył zażalenie podnosząc, że wykazał swoją trudną sytuację majątkową, przedstawił dokumenty, które posiada, a tym samym spełnił warunki w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 258/13, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, odmawiające przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia ww. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nienadesłaniem przez skarżącego dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Odnośnie prawomocnego postanowienia sądu pierwszej instancji należy ono do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nadal ciąży na wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał by nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący powołał się bowiem na zbliżone okoliczności, jak w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te, jak wcześniej wspomniano, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sądy uznały wówczas, że po pierwsze wskazane we wniosku okoliczności nie są wystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy, po drugie nie zostały udokumentowane. Żądane dokumenty nie zostały również dołączone do rozpoznawanego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo że skarżący wiedział, że ich brak uniemożliwiał ocenę jego sytuacji majątkowej. Tak więc uchylenie się skarżącego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, gdyż pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany postanowienia [...]" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.