I GZ 441/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1858/12 w zakresie odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania kontrolnego w zakresie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 24 lipca 2013 r., sygn.akt V SA/Wa 1858/12, odmówił S. P. zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 stycznia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania kontrolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zarządzeniem z [...] sierpnia 2012 r. S. P. wezwany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 stycznia 2013 r., odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu od powyższego postanowienia, zarządzeniem z dnia [...] marca 2013 r. skarżący wezwany został do wykonania prawomocnego zarządzenia z [...] sierpnia 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. ponownie wniósł o zwolnienie go z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu poinformował, iż jest osobą bezrobotną, nie posiada zatrudnienia, prawa do zasiłku ani innych dochodów pozwalających mu na poniesienie opłat sądowych. Zarządzeniem z [...] maja 2013 r. skarżący, w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), został wezwany o przedstawienie nowych okoliczności sprawy (faktycznych lub prawnych), które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż postanowienie z dnia 14 stycznia 2013 r. Według Sądu I instancji, wobec niezastosowania się Skarżącego do powyższego zarządzenia, nie wykazał on, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 14 stycznia 2013 r. do momentu zapadnięcia niniejszego postanowienia, nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby, w świetle art. 165 p.p.s.a., wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 14 stycznia 2013 r. W świetle tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ponieważ Skarżący nie przedstawił nowych okoliczności sprawy Sąd I instancji odniósł powyższy wniosek do wcześniej złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stąd wydane w sprawie rozstrzygnięcie objęło odmowę zmiany postanowienia z dnia 14 stycznia 2013 r., a nie wniosku w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wskazał, iż przedłożył on niezbędne wyjaśnienia, a także oświadczył, że pozostaje w całkowitej separacji małżeńskiej i ciąży na nim obowiązek płacenia alimentów na rzecz małoletniego dziecka. Zdaniem Skarżącego przytoczone okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do uchylenia postanowienia z [...] lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1858/12). Przepis art. 165 P.p.s.a. daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie jednak warunkuje i uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego sąd, bez zmiany okoliczności sprawy, nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się więc ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że Skarżący wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że w jego przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienia sądu z 14 stycznia 2012 r. Skarżący nie poparł swoich twierdzeń żadnym materiałem źródłowym dotyczącym zmiany jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności tego wniosku. Nie jest możliwe porównanie stanu finansowego skarżącego, przedstawionego w obu wnioskach o przyznanie pomocy prawnej, w sytuacji gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwia ustalenie tego stanu, a tym bardziej porównanie go do stanu poprzedniego, również niemożliwego do ustalenia ze względu na niewystarczającą ilość przedstawionych dokumentów. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Odnosząc się do argumentacji skarżącego zawartej w zażaleniu należy uznać, że sprowadza się ona do kwestionowania konieczności przedstawienia wskazanych wcześniej dokumentów obrazujących sytuację rodzinną, materialną oraz finansową Skarżącego. Jak wyżej wskazano tego typu polemika na obecnym etapie postępowania nie może wywołać oczekiwanych przez Skarżącego skutków. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.