II GZ 514/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 988/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w pomniejszonej wysokości postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r. oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r., w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w pomniejszonej wysokości. W uzasadnieniu Sąd podał, że ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema synami w wieku 16, 11 lat i 1 roku, posiada mieszkanie o powierzchni 20 m2 i gospodarstwo rolne ok. 60 ha. Jako źródło dochodów wskazał dochód ze spółki S. –P.. Uczynił odwołanie do oświadczenia według którego zamieszkuje wraz z niepracującą żoną i rocznym dzieckiem w mieszkaniu żony, własne mieszkanie przeznaczył na siedzibę spółki S. –P., jest inwalidą III grupy, posiada dwoje małoletnich dzieci z poprzedniego małżeństwa, na które płaci alimenty w wysokości 1.750,00 zł. Podał, że na miesięczne zestawienie wydatków składają się opłaty za: energię elektryczną ok. 200 zł, gaz ok. 350 zł, wodę, kanalizację, śmieci, fundusz remontowy - ok. 300 zł, koszty wyżywienia i ubrania oraz inne wydatki – ok. 600 zł. Korzysta z samochodów stanowiących własność i leasingowanych przez spółki, których jest udziałowcem (50 % udziałów w spółce jawnej i 95 % udziałów w spółce z .o.o.). Podał także, że za 2011 r. osiągnął 24.600 zł dochodu z tytułu udziałów w obu spółkach, niedobory środków na utrzymanie (zadeklarowany dochód to ok. 2.000 zł miesięcznie) pokrywa z linii kredytowej – zadłużenie na kwotę 96.765,31 zł. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie: zaświadczeń o przychodach opodatkowanych zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych (24.600 zł) i zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (8.000 zł), jednej strony wyciągu z rachunku bankowego, deklaracji dla podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r., jednej strony decyzji odmawiającej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i orzeczenia lekarskiego z 1987 r. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji podał, że uwzględnił okoliczność, iż skarżący obciążony jest kosztami sądowymi także w innych sprawach. Sąd zwrócił uwagę, że gdyby dochody skarżącego wynosiły tylko tyle, ile zadeklarował skarżący (2000 zł) nie byłby on w stanie płacić alimentów w kwocie 1750 zł i utrzymywać rodziny – dziecka i niepracującej żony, nawet jeżeli korzysta z kredytu. Deklaracja skarżącego o stałym korzystaniu z linii kredytowej, jako wyłącznym źródle pokrywania niedoborów budżetowych została uznana przez Sąd za niewiarygodną, skoro zadeklarowane wydatki skarżącego wynoszą 3200 zł, czyli znacznie przekraczają dochody. Skarżący w czasie gdy zdecydował się na wniesienie skarg posiadał środki pieniężne na ich opłacenie, o czym świadczy nadesłany fragment wyciągu bankowego, którego saldo wynosiło 3234,69 zł. Ponadto skarżący wskazuje, że ma mieszkanie, które wykorzystuje w działalności gospodarczej, chociaż według informacji z KRS żadna ze spółek nie ma tam siedziby. Raz skarżący oświadcza, że gospodarstwo rolne nie przynosi żadnego dochodu i nie otrzymuje dopłat do niego, czemu przeczy treść zaskarżonej decyzji oraz decyzji w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 987/12, innym zaś razem, że ma dochód z rolnictwa łącznie w kwocie ok. 2000 zł miesięcznie. Taka niestaranność wniosku w połączeniu z jego wybiórczym potraktowaniem (np. brak faktur pomimo wezwania, niepełny wyciąg bankowy) czyni go niewiarygodnym. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. S. wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zwolnienie skarżącego z wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a. W uzasadnieniu podał, że od trzech lat nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych. Niezrozumiałe jest dla niego łączenie okoliczności rozliczeń podatku VAT w spółce, w której skarżący jest wspólnikiem z jego osobistymi dochodami i możliwościami finansowymi. Skarżący przyznał, że w wypełnianych przez niego oświadczeniach mogły wkraść się błędy dotyczące uzyskiwanych dochodów, gdyż wysokości dochodów uzyskiwanych z rolnictwa są szacunkowe, nie wynikają z żadnych dokumentów, dlatego trudno się domagać ścisłości tych kwot. Nie przesądza to jednak, że oświadczenia rolnika są niewiarygodne, ponieważ na poczet swoich dochodów zalicza on pożytki z gospodarstwa rolnego (ziemniaki, mąka, warzywa), które mogą być różnie wycenione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w powołanym przepisie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadność wniosku skarżącego rozpatrzył w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Należy uznać, że Sąd I instancji rozważył wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącego. Istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność, że skarżący w składanych oświadczeniach przedstawiał odmienne informacje dotyczące jego sytuacji finansowej. W skardze podniósł on, że działalność gospodarcza przynosi mu dochód 2000 zł miesięcznie, z czego płaci alimenty w kwocie 1750 zł, a pozostałą kwotę wykorzystuje na własne potrzeby, zaś gospodarstwo rolne nie przynosi mu żadnego dochodu. Następnie w oświadczeniu z dnia 24 października 2012 r., miesięczne wydatki określił na kwotę około 850 zł oraz podał, że brakujące środki na wydatki pokrywa z linii kredytowej w banku i wskazał, że posiada własne mieszkanie o powierzchni 20 m 2, ale obecnie zamieszkuje w mieszkaniu żony. Zaś w formularzu PPF skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o powierzchni 20 m2 i gospodarstwo rolne ok. 60 ha. W rubryce dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym pominięto mieszkanie małżonki, o którym mowa była we wcześniejszym oświadczeniu, wpisano zaś "dochód ze spółki S.– P.". Analiza informacji zawartych w aktach sprawy prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że zasadnie Sąd I instancji odmówił skarżącemu prawa pomocy ze względu na to, że podane przez niego dane są sprzeczne i wywołują znaczące wątpliwości co ich prawdziwości. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu, jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest, między innymi, wykazanie przez wnioskodawcę okoliczności określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazać, w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem w tej konkretnej sytuacji, kiedy informacje podawane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, są po pierwsze niewiarygodne, po drugie sprzeczne ze sobą, trudno jest dać wiarę skarżącemu, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skarżący w rubryce formularza dotyczącej dochodów powołuje się na oświadczenie z dnia 24 października 2012 r., w którym brak jest tych informacji. W związku z powyższym można przypuszczać, że wnioskodawca nie przyłożył wystarczającej uwagi do tego, aby przedstawione przez niego informacje były rzetelne, pełne i zgodne z prawdą. Odnośnie źródeł utrzymania wnioskodawca podaje w skardze, że kwotę 2000 zł uzyskuje z działalności gospodarczej, a gospodarstwo rolne nie przynosi mu żadnego dochodu, zaś w zażaleniu podaje, że wysokość kwot uzyskiwanych z rolnictwa jest szacunkowa, gdyż rolnik w poczet dochodów zalicza pożytki z gospodarstwa rolnego na samowyżywienie. Zatem zasadnie Sąd I instancji uznał, że informacje przedstawione przez skarżącego są niewiarygodne i w konsekwencji uznał, że wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.