III SA/Wa 1878/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędzia WSA Dariusz Zalewski, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz M. S. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 23 stycznia 2012 r. do Ministra Finansów wpłynął wniosek M. S.(zwanego dalej "Skarżącym") o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych. W stanie faktycznym Skarżący wskazał, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w W. stwierdził przewlekłość postępowania sądowego przed sądem rejonowym, i na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843, ze zm., zwanej dalej "ustawą o skardze") przyznał Skarżącemu 5000 zł. Skarżący nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie prowadził jej też w momencie przyznania ww. kwoty. W związku z tym Skarżący zapytał, czy przyznana kwota podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych. Zdaniem Skarżącego przyznana kwota jest zwolniona z podatku, gdyż zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych są odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej, do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Według Skarżącego przyznana kwota nie jest odszkodowaniem, a jej charakter i cel stanowi zadośćuczynienie, które nie wzbogaca podatnika, a stanowi jedynie próbę naprawienia wyrządzonej krzywdy. Zadośćuczynienie, jakim - zdaniem Skarżącego - jest przyznana kwota, nie generuje dochodu po stronie podatnika. Ponadto w ocenie Skarżącego, przy założeniu prawidłowości twierdzenia o opodatkowaniu podatkiem zadośćuczynienia, absurdem byłyby na przykład jakiekolwiek dywagacje dotyczące kosztów uzyskania przychodu z zadośćuczynienia. Skarżący podniósł, że nadużyciom przy stosowaniu zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych ma przeciwdziałać udział czynnika sądowego w uzyskiwaniu świadczeń z zadośćuczynienia lub odszkodowania. W sprawie niniejszej przedmiotowa kwota została przyznana w wyniku postępowania przed właściwym sądem. Ponadto nie zaistniała żadna z przesłanek negatywnych do zastosowania zwolnienia, gdyż kwota nie została przyznana w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, ani też w związku z korzyściami, które Skarżący mógłby osiągnąć, gdyby sąd nie dopuścił się przewlekłości postępowania. Według Skarżącego jego stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 680/09, oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1218/10, a także w interpretacji indywidualnej z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...]. W interpretacji indywidualnej z dnia [...] marca 2012 r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe. Według Ministra "suma pieniężna", w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy o skardze, nie stanowi typowego naprawienia szkody, za czym przemawia art. 15 ust. 1 tej ustawy. Ponadto ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie różnicuje świadczeń odszkodowawczych w zależności od tego, czy dotyczą one naprawienia szkody majątkowej, czy niemajątkowej. W ocenie Ministra użyte przez Ustawodawcę pojęcie odszkodowania należy odnosić również do zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę niemajątkową (tj. za doznaną krzywdę). W konsekwencji, zdaniem Organu, unormowania art. 21 ust. 1 pkt 3), pkt 3a) i pkt 3b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, należy odnosić analogicznie do zadośćuczynienia. Jednakże, zdaniem Ministra, kwota otrzymana na podstawie orzeczenia sądowego na mocy ustawy o skardze stanowi dla otrzymującego przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, i nie ma charakteru odszkodowania, ani zadośćuczynienia. Według Organu świadczenie to nie może korzystać ze zwolnienia dotyczącego odszkodowania lub zadośćuczynienia, i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Należy takie świadczenie wykazać w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym nastąpiła jego wypłata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożonej po uprzednim wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, Skarżący wniósł o uchylenie powyższej interpretacji w całości. Zarzucił Ministrowi naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 120 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 121 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji. Skarżący podtrzymał w całości argumentację przedstawioną we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wskazując, że jego stanowisko znajduje potwierdzenie w przedstawionych w tym wniosku wyrokach sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 punkt 4a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 tej ustawy procesowej, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie. Negatywna ocena stanowiska Skarżącego została uzasadniona przez Organ poglądem, że otrzymana przez Skarżącego kwota nie ma charakteru odszkodowania ani zadośćuczynienia. Z tym argumentem Ministra nie sposób się zgodzić. O statusie kwoty otrzymanej na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze świadczy bowiem nie jej nazwa, lecz rzeczywisty jej charakter, tytuł prawny i cel, jakiemu służy. Otóż kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania sądowego oraz z naruszeniem prawa (nie dobra osobistego) do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki (vide np. orzeczenia SN o sygn. III SPP 163/05, III SPP 154/05 oraz SPK 10/05). Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie k om p e n s a c y j n e. Inaczej mówiąc – ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie skonstruowanego systemu wymiaru sprawiedliwości albo wadliwe działającego systemu wymiaru sprawiedliwości w praktyce. Omawiana kwota jest zatem zadośćuczynieniem. Minister ma natomiast rację twierdząc, że wypłacona Skarżącemu kwota nie jest odszkodowaniem, o czym świadczy już to, że ustawa o skardze określa granice wypłacanej kwoty (od 2 000 zł do 20 000 zł), podczas gdy odszkodowanie ma z definicji pokrywać rzeczywistą szkodę. O słuszności tego poglądu Ministra świadczy też a contrario art. 15 ustawy o skardze – skoro uprawniona osoba może dochodzić odszkodowania poza otrzymaną sumą, to wypłacona jej uprzednio kwota nie może być takim odszkodowaniem. Niemniej Organ niesłusznie uznał, że wypłacona kwota nie jest zadośćuczynieniem. Właściwy sąd zasądzając tę kwotę zobowiązany jest przecież zbadać, czy uprawniona osoba poniosła jakąkolwiek krzywdę. Skoro więc krzywda jest przesłanką zasądzenia tej kwoty ("sumy pieniężnej"), to w istocie stanowi ona zadośćuczynienie za krzywdę. Stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym w brzmieniu z roku 2011, wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkami, które niewątpliwie w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Otrzymana przez Skarżącego suma pieniężna pełni rolę takiego właśnie zadośćuczynienia. Skoro Państwo przyjęło na siebie obowiązek (zresztą wymuszony raczej przez orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka) zrekompensowania swoim obywatelom niedogodności wynikających z przewlekłych postępowań sądowych, to niezrozumiałe byłoby roszczenie tego samego Państwa o opodatkowanie tak uzyskanego przysporzenia majątkowego. Akceptując taki punkt widzenia należałoby uznać, że Państwo oczekuje korzyści wynikających z własnego, bezprawnego zaniechania realizacji prawa obywatela do rozpoznania sprawy sądowej (zakończenia postępowania przygotowawczego) w rozsądnym terminie. W konkluzji, podzielając pogląd wyrażony w wyroku WSA w Bydgoszczy (I SA/Bd 680/09), a także w wyroku NSA o sygn. II FSK 1218/10, a nadto nie godząc się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Łodzi (I SA/Łd 768/09), Sąd uznał, że otrzymana przez Skarżącego w roku 2011 suma pieniężna jest zwolniona z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W dalszym postępowaniu Minister uwzględni ten pogląd Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną interpretację. W kwestii wstrzymania jej wykonania Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy procesowej. Odnośnie do kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy procesowej. . ----------------------- 1