I OZ 306/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 692/12 odmawiające przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 692/12 odmówił M. W. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd wskazał, że na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF i udzielonych w wyniku wezwania dodatkowych informacji oraz dołączonych do tych pism załączników ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych świadczeń z ZUS w wysokości odpowiednio 1143 zł i 1537 zł netto. Ponosi następujące koszty utrzymania domu: opłaty za gaz, energię elektryczną, kanalizację, wywóz nieczystości i telefon wynoszą – ok. 645 zł/m-c, zakup opału na zimę w skali miesiąca – 120 zł, zakup leków dla skarżącej i męża - odpowiednio kwoty 340 i 420 zł, koszty zakupu żywności – 450 zł. Różnica między stałymi miesięcznymi dochodami skarżącej i męża (2680 zł netto), a sumą wymienionych przez nią wydatków, tj. 2140 zł (przyjmując rozliczenie kosztów zakupu opału w wysokości 3400 zł na 12 miesięcy), daje kwotę 540 zł nadwyżki dochodów nad wydatkami. Ponadto skarżąca wykazała inne dodatkowe wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją, tj.: częściowo odpłatny pobyt wraz z mężem w sanatorium w dniach 8 - 29 lipca 2012 r. po 490 zł na każdą osobę, częściowo odpłatny pobyt na turnusie rehabilitacyjnym w dniach 4 - 17 sierpnia 2012 r. (M. W. - 423 zł plus koszt dopłaty za dodatkowe zabiegi - 127 zł, A. W. - 336 zł) oraz koszt leczenia protetycznego i protezy zębowej – 400 zł. Posiadany przez skarżącą i jej męża majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha; wg oświadczenia, innych wartościowych składników majątkowych ani oszczędności nie posiadają. Sąd podkreślił, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, M. W., wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie wykazała spełnienia przesłanek przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy w całości. W szczególności nie złożyła wyciągów z posiadanych przez nią i męża rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu z dnia 15 listopada 2012 r. okres. Sąd zwrócił także uwagę, że w piśmie przewodnim z dnia 26 lipca 2012 r., przy którym przesłano skarżącej wezwanie do uiszczenia wpisu została pouczona o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt opłacenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł w dniu 8 sierpnia 2012 r. na wezwanie Sądu oznacza, że wnioskodawczyni dysponowała dodatkowymi środkami wygospodarowanymi w budżecie domowym na jego opłacenie. Ponadto odnosząc się do zarzutów zawartych w sprzeciwie dotyczących nieuwzględnienia kosztów pobytu w sanatorium i kosztów rehabilitacji, jako niezbędnych kosztów leczenia Sąd zwrócił uwagę, że także te, stosunkowo wysokie koszty poniesione w krótkim okresie - lipiec/sierpień 2012 r., wnioskodawczyni była w stanie wygospodarować w budżecie domowym. Ponadto koszty te zostały poniesione przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nie są kosztami stałymi, należą do jednorazowych, podobnie jak koszt zakupu protezy zębowej, stąd Sąd nie wliczył ich do stałych wydatków ponoszonych przez skarżącą. W ocenie Sądu, analiza uzyskiwanych przez skarżącą dochodów i stałych comiesięcznych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie potwierdza jej trudnej sytuacji finansowej, czy też zagrożenia dla zaspokojenia jej koniecznych potrzeb życiowych jej i jej męża w razie konieczności pokrycia kosztów sądowych. Nadwyżka dochodów nad wydatkami poparta faktem opłacenia wpisu czy też kosztownych pobytów w sanatorium czy na turnusie rehabilitacyjnym, z jakich korzystali w niewielkich odstępach wnioskodawczyni i jej mąż, pozwala na stwierdzenie, że skarżąca będzie w stanie także wygospodarować środki na jednorazowe opłacenie kosztów sądowych, które jeszcze mogą w sprawie wystąpić oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżąca uważa za potrzebny. Wobec powyższego Sąd uznał, że M. W. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności takie jak wykazany stan majątkowy (dom o pow. 64 m², działka siedliskowa o pow. 0,21 ha), wysokość stałych miesięcznych dochodów skarżącej i męża (2680 zł netto) oraz nadwyżka dochodów nad wydatkami nie pozwalają na zaliczenie skarżącej do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone i uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadnie także Sąd I instancji wskazał, że fakt opłacenia wpisu od skargi, czy też kosztownych pobytów w sanatorium, czy na turnusie rehabilitacyjnym, z jakich korzystała w niewielkich odstępach czasowych skarżąca wraz z mężem pozwala na stwierdzenie, że skarżąca będzie w stanie także wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych, które jeszcze mogą w sprawie wystąpić oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Należy zwrócić także uwagę, że Sąd pismem z dnia 15 listopada 2012 r. wezwał skarżącą do udzielenia uzupełniających informacji mających na celu wykazanie jej sytuacji finansowej oraz nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych. Pomimo powyższego wezwania skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób niekompletny, nie złożyła bowiem wyciągów z posiadanych przez nią i męża rachunków bankowych za wskazany w w/w wezwaniu okres. Z powyższych przyczyn, należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.