II GSK 1024/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1723/12 w sprawie ze skargi P.F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę P. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że powodem odrzucenia skargi było nieuzupełnienie braków formalnych w wyznaczonym terminie. Do skargi P. F. zostało załączone pełnomocnictwo upoważniające S. S. do reprezentowania skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Sąd pismem z dnia 5 września 2012 r. wezwał S. S. do wykazania, że spełnia przesłanki zawarte w art. 35 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), ewentualnie w przypadku niespełnienia tych przesłanek – do osobistego podpisania skargi przez skarżącego w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, a Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik procesowy skarżącego nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 i § 2 p.p.s.a. P. F. złożył skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucono: 1. Nieważność postępowania wynikającą z nienależytego umocowania pełnomocnika P. F. i w konsekwencji pozbawienia go możności obrony swoich praw; A z ostrożności procesowej zarzucono naruszenie przepisów postępowania przez: 2. Niezastosowanie art. 299 § 2 p.p.s.a. i zaniechanie wezwania P. F. do wskazania pełnomocnika do doręczeń; 3. Niewłaściwe zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a. i skierowanie wezwania do podpisania skargi na adres osoby niebędącej ani pełnomocnikiem procesowym ani pełnomocnikiem do doręczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 p.p.s.a). Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do skargi ustawa przewiduje skutek odrzucenia skargi, której braków formalnych strona nie uzupełniła (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy skargę wnosi osoba, która nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem i pomimo wezwania sądu nie jest w stanie wykazać, że jest podmiotem legitymowanym do występowania w charakterze pełnomocnika, przewodniczący, na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a., powinien wezwać bezpośrednio stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie. Odrzucenie skargi, złożonej przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, który w wyznaczonym terminie nie wykazał swoich uprawnień do reprezentowania strony, bez uprzedniego wezwania osobiście strony do podpisania pisma, jest zatem niedopuszczalne. Odmienna wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocników i uzupełnienia braków formalnych może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Redakcja powyższego przepisu nakazuje Sądowi, aby w pierwszej kolejności ustalił, czy nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Dopiero uprzednie wykluczenie nieważności postępowania uprawnia ten Sąd do oceny zasadności podstaw kasacyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a., skutkujące uchyleniem zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi między innymi wówczas, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że S. S. był pełnomocnikiem procesowym skarżącego P. F. i do niego kierował całą korespondencję. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo, ale jego treść wzbudziła uzasadnione wątpliwości – nie wynika z niego ani czy S. S. spełnia przesłanki z art. 35 p.p.s.a., ani czy jest pełnomocnikiem do doręczeń z art. 299 p.p.s.a. Z tych przyczyn wadliwie Sąd I instancji doręczył S. S., jako pełnomocnikowi, wezwanie do wykazania czy spełnia przesłanki zawarte w art. 35 p.p.s.a., a w przypadku ich niespełnienia - podpisania przez skarżącego skargi w terminie 30 dni pod rygorem jej odrzucenia, a następnie – wskutek niewykazania, że pełnomocnik procesowy skarżącego należy do osób wymienionych w art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. – na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ją odrzucił. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 299 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce, obowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. W razie niedopełnienia tego obowiązku, sąd wzywa stronę, aby uzupełniła ten brak w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi (§ 2). W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie wezwał skarżącego – zgodnie z dyspozycją art. 299 § 2 p.p.s.a. – do uzupełnienia powyższego braku, co spowodowało, że wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi nienależycie umocowanemu. Powyższe uchybienie Sądu I instancji doprowadziło w konsekwencji do tego, że strona została również pozbawiona możności obrony swych praw, co wyczerpuje znamiona przesłanki nieważności postępowania wymienionej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., bowiem strona skarżąca z powodu wadliwych czynności procesowych tego Sądu, tj. nieprawidłowego doręczenia wezwania do podpisania skargi pod rygorem jej odrzucenia i następnie odrzucenia skargi, nie brała udziału w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Mając zatem na uwadze, że w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki nieważności postępowania, pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie wymagają odniesienia. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 i 5 w związku z art. 185 § 1 i art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.