I OSK 1405/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 112/13 o odrzuceniu skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w Chorzowie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niepodlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 112/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w Chorzowie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niepodlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że postawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 83 ust. 1, art. 68, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 12 ust. 2, art. 13 pkt 2, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Od decyzji zgodnie z zawartym w niej pouczeniem skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Powołując się na przepisy art. 83 ust. 1, 2 i 4 u.s.u.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że decyzje organów rentowych podlegają co do zasady weryfikacji przez sądy powszechne z wyjątkiem spraw wskazanych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Jedynie w zakresie ustalonym treścią przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Ponadto wskazano, że w sprawie skarżący domagał się w skardze stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r., stwierdzającej że skarżący jako osoba wykonująca pracę nakładczą nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Tymczasem do stwierdzenia nieważności tej decyzji, zgodnie z art. 83a u.s.u.s. uprawniony jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych i decyzja Zakładu w tym przedmiocie podlegać może kontroli sądowej. Dla wydania takiej decyzji Zakładu może mieć znaczenie wniesienie lub nie odwołania od pierwotnej decyzji do właściwego sądu. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd I instancji uznał, że w sprawie brak jest kognicji sądu administracyjnego. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł W. G., domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając błędną interpretację art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Chorzowie podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnoprawnym. Występuje w nich charakterystyczne dla stosunków administracyjnych podporządkowanie jednostki organowi administracji publicznej. Jednakże nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki, mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Z treści art. 180 § 1 k.p.a. wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Stosownie natomiast do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przewidziano drogę zaskarżenia według zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Te sprawy pozostają zatem sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji, z uwagi na zastosowanie k.p.a. – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Wobec treści art. 83 ust. 1, 2 i 4 u.s.u.s. uprawniony jest zatem wniosek, że tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy, dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Przedmiotem skargi W. G. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzająca niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu w okresie w niej wskazanym. Mając na względzie tak ustalony przedmiot sprawy i treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stwierdzić należy, że pozostaje on poza zakresem kognicji sądów administracyjnych. Kwestionowana decyzja nie rozstrzyga bowiem o materii wymienionej w tym przepisie, a więc o umorzeniu lub przyznaniu składek czy też odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jej przedmiotem jest ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, który to przedmiot należy zakwalifikować do materii wymienionej w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. z takim skutkiem, że od decyzji wydanej na tej podstawie służy stronie odwołanie do sądu powszechnego. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze kasacyjnej, że aprobata stanowiska Sądu I instancji prowadzi do sytuacji, w której niekorzystna dla ubezpieczonego decyzja organu rentowego nie podlega kontroli instancyjnej należy przytoczyć treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OPS 1/13, w której wskazano, że realizację ochrony sądowej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych należy widzieć w kontekście regulacji konstytucyjnych, wedle których sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP), z czego wynika prawo do rzetelnego zbadania żądania i sprawiedliwego osądzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Konstytucyjne prawo do sądu nie może być bowiem rozumiane jedynie formalnie, jako dostępność drogi sądowej w ogóle, lecz i materialnie, jako możliwość prawnie skutecznej ochrony praw jednostki przed właściwym sądem. Ponadto w powołanej uchwale wskazano, że zgodnie z art. 1 k.p.c. i art. 2 § 1 k.p.c. cywilno-sądowa ochrona prawna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest realizowana przez sądy powszechne i sprawujący nad nimi nadzór judykacyjny Sąd Najwyższy. Natomiast kognicja sądów administracyjnych przewidziana została wyłącznie w sprawach wymienionych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 ustawy systemowej. Z tych względów za prawidłowe należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że w rozpoznawanej sprawie brak jest kognicji sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.