IV SA/Wa 1006/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2013 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2012r. – zaskarżoną skargą przez H. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2011r. w części objętej odwołaniem. Stan sprawy przedstawia się następująco: Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2004r. – po rozpatrzeniu wniosku A. S. – odmówił stwierdzenia, że zespół zamkowo-pałacowo-parkowy w R., obejmujący m. in. ruiny zamku [...], stanowiący obecnie działki o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha , wchodzący w skład majątku ziemskiego w R. o całkowitej powierzchni [...] ha, stanowiący byłą własność J. S., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej [(Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) – zwanego dalej: dekretem]. Od powyższej decyzji odwołał się A. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – po rozpatrzeniu środka zaskarżenia – decyzją z [...] czerwca 2008r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na skutek rozpatrzenia skargi wniesionej przez A. S. na decyzję organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2009r. (sygn. akt IV SA/Wa 1359/08) uchylił decyzję z [...] czerwca 2008r. i decyzję z [...] stycznia 2004r. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że przy rozpoznawaniu przez organu sprawy doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jak również naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., albowiem organy nie wyjaśniły czy zespół zamkowo-pałacowo-parkowy był niezbędny do prowadzenia produkcji rolniczej w majątku ziemskim w R. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający uwzględni wskazaną w wyroku wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o uznaniu za wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej tylko takie nieruchomości, które nie będąc gruntami rolnymi stanowiąc zespół zamkowo-pałacowo-parkowy, nie mogły funkcjonować bez części wykorzystywanej rolniczo, ale i część wykorzystywana rolniczo nie mogła prawidłowo funkcjonować bez zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2011r. stwierdził, że: 1) pochodzące z nieruchomości ziemskiej R., objęte wykazem hipotecznym Iwh [...] księgi tabularnej gm. kat. R. parcele budowlane część pb [...], pb [...], pb [...] oraz parcele gruntowe część pgr [...], część pgr [...], pgr [...], część pgr [...] w granicach odpowiadających aktualnej działce nr [...] o pow. [...] ha oraz parcela budowlana pb [...] oraz część parceli gruntowej pgr [...] w granicach odpowiadających m. in. aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu; 2) pochodzące z nieruchomości ziemskiej R., objęte wykazem hipotecznym Iwh 225 księgi tabularnej gm. kat. R. część parceli budowlanej pb [...] oraz część parceli gruntowej pgr [...] i część pgr [...] w granicach odpowiadających aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, parcela budowlana pb [...] oraz część parceli gruntowej [...] i część pgr [...] w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, parcele gruntowe pgr [...] i część pgr [...] w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uzasadniając decyzję Wojewoda wskazał, że zespół pałacowo - parkowy w R. nie mógł realizować celów reformy rolnej, gdyż dwór wraz z parkiem, gazonem i podwórzem nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a spełniał funkcję mieszkalno - rekreacyjno - wypoczynkową. Część nieruchomości, na której znajdują się zabudowania fortyfikacyjne z XVI w. oraz plac zamkowy nieurodzajny także zdaniem Wojewody nie podpadały pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast pozostała część nieruchomości ziemskiej stanowiąca w większości grunty orne oraz działki zabudowane budynkami gospodarczymi, takimi jak stajnie, obory i stodoły w ocenie Wojewody miała charakter stricte rolniczy, przez co podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Od pkt 1 powyższej decyzji odwołał się H. H., wnosząc o uchylenie decyzji w tym zakresie, tj. w części dotyczącej działek nr [...] i [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2012r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części objętej odwołaniem. W uzasadnieniu podano, że przedmiotem zaskarżenia są działki o aktualnych numerach ew. [...] i [...]. Według opinii porównującej oznaczenia działek w ewidencji gruntów z oznaczeniami w starym katastrze, sporządzonej przez geodetę uprawnionego J. T. z [...] kwietnia 2011 r., w skład aktualnej działki [...] weszły parcele budowlane pb [...], pb [...], pb [...] oraz parcele gruntowe pgr [...], część pgr [...], część pgr [...], pgr [...] oraz część pgr [...]. Według planu sytuacyjnego sporządzonego w 1954 r. przez mierniczego Z. S. na parceli budowlanej pb [...] znajdowały się dom mieszkalny (dwór, w którym mieszkała rodzina S.), pb [...] i pb [...] - budynek nieistniejący (przypuszczalnie budynek gospodarczy dla służby dworskiej, kuchnia), pgr [...] i część pgr [...] – park, pgr [...] oraz część pgr [...] - ogród. Dwór w R. wraz z otaczającym go parkiem w kwietniu 1951 r. został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. Jak wynika z protokołu z 24 lipca 1946 r. w sprawie przekazania resztówki R. na rzecz G. w R., w parku (po zachodniej stronie dworu) znajdowały się drzewa rozmaitych gatunków oraz krzewy. Były również trzy dęby pochodzące z XVI w., które zostały uznane za zabytek. Drzewa parkowe znajdowały się także pomiędzy budynkami na resztówce i na podwórzu. Po wschodniej stronie dworu znajdował się kolisty gazon z kwiatami. Świadek Z. G. zeznała, że zespół zabudowań dworu i parku był ogrodzony, budynek pałacu nie był bezpośrednio związany z gospodarstwem, a służył jedynie do mieszkania oraz zabaw i spotkań dla przyjaciół rodziny S. O ogrodzeniu zespołu pałacowo - parkowego świadczy także notatka służbowa z oględzin nieruchomości z [...] listopada 2003 r., w której stwierdzono, że działka [...] jest częściowo ogrodzona ogrodzeniem trwałym. Świadek S. H. wskazała, że przy pałacu był budynek, w którym mieszkały pokojówki, rządca, kucharki i inna służba dworska. Natomiast świadek S. G. zeznał, że za pałacem znajdował się ogród typowo kwiatowy. Natomiast w skład aktualnej działki [...], stanowiącej drogę dojazdową do dworu, weszła parcela budowlana pb [...] oraz część parceli gruntowej [...]. Parcela [...] powstała z parceli [...] oznaczonej w katastrze jako plac zamkowy nieurodzajny a na parceli budowlanej pb [...] prawdopodobnie znajdowała się studnia. W oparciu o przedstawiony materiał dowodowy oceniono, że w/w parcele katastralne wchodzące w skład aktualnych działek [...] i [...] nie pozostawały w funkcjonalnej zależności z gospodarstwem rolnym. Zdaniem organu odwoławczego możliwe było funkcjonowanie części nieruchomości ziemskiej w R. służącej produkcji rolnej bez części nieruchomości objętej przedmiotem odwołania. Świadczy o tym brak fizycznego, architektonicznego przystosowania dworu do administrowania częścią gospodarczą. Zespół pałacowo - parkowy w R. mógł funkcjonować niezależnie od części folwarcznej, gdyż zatrudniony w majątku rządca nie wykorzystywał części dworskiej do zarządzania folwarkiem. Wykazana okoliczność, że dwór wraz z parkiem znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie części nieruchomości służącej produkcji rolnej jest niewystarczająca do uznania, że dwór nie mógł prawidłowo funkcjonować bez części gospodarczej i odwrotnie. Wobec tego, nietrafione są zarzuty odwołującego się o bezsprzecznej zależności dworu względem gospodarstwa rolnego. Zeznania świadków potwierdzają, że pałac służył właścicielce wyłącznie jako mieszkanie, a nie miejsce służące prowadzeniu działalności rolniczej. W postępowaniu dowodowym nie wykazano, aby zatrudniony w majątku rządca wykorzystywał dwór do sprawowania zarządu. Fakt jego zatrudnienia świadczy o tym, że właścicielka ograniczała się tylko do pełnienia nadzoru właścicielskiego nad majątkiem. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby dwór był architektonicznie przystosowany do sprawowania w nim funkcji zarządczych, gdyż w pałacu nie znajdowały się kantor, czy biuro, gdzie można byłoby przyjmować interesantów lub wypłacać wynagrodzenia pracownikom folwarcznym. Ponadto, w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1165/09, Sąd stwierdził, że funkcja mieszkaniowa oraz funkcja gospodarcza są funkcjami o charakterze rozdzielnym, niespełniającym tego samego celu. Trudno zatem w tym wypadku mówić o istnieniu związku funkcjonalnego. Co więcej, fakt zamieszkiwania właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej nie może decydować o istnieniu związku funkcjonalnego (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08). Argument odwołującego się odnoszący się do kwestii finansowania dworu ze środków finansowych generowanych przez majątek rolny i utrzymywania z nich osób mieszkających we dworze, co miało świadczyć o funkcjonalnej zależności części rezydencjalnej od gospodarczej, zdaniem organu odwoławczego nie decyduje o istnieniu takiej zależności. Na gruncie zebranego materiału dowodowego nieuprawniona jest teza niebudzącej wątpliwości zależności finansowej dworu od nieruchomości rolnych. W aktach sprawy nie znajdują się żadne dowody czy to w postaci zeznań świadków, czy dokumentów świadczące o takiej okoliczności. Gdyby nawet teza taka zostałaby udowodniona, to i tak nie może to stanowić o istnieniu funkcjonalnej zależności tych części nieruchomości względem siebie. Kwestia ta nie jest związana z obiektywnymi cechami określonej nieruchomości ziemskiej, lecz jest następstwem utrzymywania pewnych zwyczajów lub przyjmowania nowych rozwiązań organizacyjnych w następstwie bieżących decyzji osób sprawujących zarząd właścicielski. Postawiona przez skarżącego teza, że majątek, w którym zdecydowaną większość stanowiły grunty orne, dostarczał żywność dla mieszkańców pałacu jest błędna. Jak wynika z protokołu przejęcia majątku R. z [...] lutego 1945 r. łączny obszar majątku wynosił [...] ha, w tym grunty orne stanowiły powierzchnię [...] ha. Grunty orne nie stanowiły zatem zdecydowanej większości względem całej powierzchni majątku jak twierdzi odwołujący. Nieznajdujący potwierdzenia w materiale dowodowym jest także zarzut wykorzystywania przez mieszkańców pałacu żywności wytwarzanej przez majątek. Gdyby nawet taka okoliczność została potwierdzona, to i tak nie ma ona istotnego znaczenia dla ustalenia istnienia związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo - parkowym, a częścią nieruchomości służącą produkcji rolnej (por. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08). Dalej organ odnosząc się do argumentacji odwołującego się, iż na dzień 13 września 1944 r. pałac nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość, przez co w całości podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej, odwołał się do przytoczonego wcześniej orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w świetle którego taka okoliczność nie może mieć istotnego znaczenia (uchwała o sygn. akt I OPS 2/06). Nie ma także znaczenia czy nastąpiło prawne wydzielenie działek, istotne natomiast jest czy możliwe jest faktyczne określenie granic nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. Jak wykazano powyżej, część zespołu pałacowo - parkowego znajdującego się obecnie na działce ewidencyjnej nr [...] oraz droga dojazdowa do pałacu stanowiąca działkę nr [...], które to działki są przedmiotem odwołania, były faktycznie oddzielone od części nieruchomości ziemskiej służącej produkcji rolnej (przytoczone wyżej zeznania świadka o ogrodzeniu dworu i parku). Odwołujący się twierdzi, że w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu na działkach [...],[...],[...] i [...] znajdowały się tereny i zabudowania gospodarcze, takie jak obory, chlewy, stajnie, spichlerze, czworaki, ogród czy budynek bramny, w którym znajdowały się piwnice, gdzie przechowywano płody rolne. Twierdzenie takie jest nieprawdziwe. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że obory, chlewy, stajnie, spichlerze i czworaki znajdowały się na działkach [...],[...],[...],[...] oraz [...], które to działki zgodnie z decyzją Wojewody podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej ze względu na swój rolniczy charakter. Ogród, o którym wspomina odwołujący znajdował się na działce [...], jednak jak wynika z zeznań świadków był to ogród typowo kwiatowy i nie mógł on służyć produkcji rolnej. Natomiast zabytkowy budynek bramny, stanowiący część dawnych fortyfikacji z drugiej połowy XVI wieku, znajdował się na działce [...]. Decyzja Wojewody nie została zaskarżona w stosunku do tej działki, wobec czego nieuzasadnione jest podnoszenie zarzutów o podpadanie pod dekret PKWN w stosunku do działki [...]. Skarżący twierdzi, że przy analizie dotyczącej pojęcia "nieruchomości ziemskiej" nieprawidłowe jest badanie związku funkcjonalnego w rozumieniu ugruntowanym w orzecznictwie oraz, że powinno się oprzeć o przepis z art. 533 Kodeksu cywilnego, który definiuje pojęcie gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu odwoławczego teza taka jest niewłaściwa. Art. 553 k.c. został ustanowiony w 1990 r. i dotyczy innych uwarunkowań prawnych, społecznych i gospodarczych, ponadto badanie związku funkcjonalnego przez odwoływanie się do przepisów Kodeksu cywilnego jest sprzeczne z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym (w tym z wyrokiem WSA w Warszawie z 27 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1359/08, zapadłym w toku niniejszej sprawy). H. H. w skardze wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o uchylenie decyzji Ministra oraz decyzji ją poprzedzającej. Skarżący zarzucił: 1) nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., tj. rażące naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. przez brak wskazania adresata zaskarżonej decyzji albo wskazania go jedynie w rozdzielniku, mimo że jest to obligatoryjny element każdego rozstrzygnięcia administracyjnego. Przeniesienie wykazu stron (zawierającego również dane adresowe do "rozdzielnika" decyzji powoduje, iż decyzja nie zawiera oznaczenia stron; 2) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 2 ust 1 lit e dekretu przez błędną wykładnię pojęcia "związek funkcjonalny" pomiędzy gospodarstwem rolnym a zespołem zamkowo-pałacowo-parkowym; 3) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 K.p.a. przez dowolne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ustalenie, że zespół zamkowo-pałacowo-parkowy w R. nie pozostawał w funkcjonalnym związku z całą nieruchomością rolną J. S.; 4) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 K.p,a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia, czy zespół zamkowo-pałacowo-parkowy był niezbędny do prowadzenia produkcji rolniczej w majątku ziemskim w R., czy nieruchomości stanowiące obecnie działki nr [...] i [...] pozostawały w funkcjonalnej łączności z pozostałymi gruntami nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym. Biorąc pod uwagę, iż na dzień 13 września 1944 roku pałac nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość i stanowił integralną część majątku ziemskiego, należy jednoznacznie stwierdzić, iż nieruchomości stanowiące obecnie działki nr [...] i [...] pozostawały w funkcjonalnej łączności z pozostałymi gruntami nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, tj. działkami oznaczonymi obecnie nr 180/3, 181/1, 182/1 i 312, a zatem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując tym samym stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Postanowienia powołanego przepisu oznaczają, iż orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowego, w którym zostało wydane. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje, w pierwszej kolejności, przyszłe - ewentualne - postępowanie administracyjne. Innymi słowy - organ ponownie rozstrzygając sprawę po wydaniu orzeczenia przez sąd administracyjny zobowiązany jest do uwzględnienia stanowiska przedstawionego przez ten sąd. Z kolei związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania się przez organ do wskazań w zakresie dalszego postępowania (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, LexisNexis 2008, str. 544 i nast.). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy zakreślonej skargą, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2012 r. odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wyjaśnić i podkreślić należy, że organ odwoławczy rozstrzygał sprawę ponownie po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2009r. (sygn. akt IV SA/Wa 1359/08) decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2008 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2004r. W wydanym wyroku Sąd stwierdził, że doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jak również naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Organy nie wyjaśniły czy zespół zamkowo-pałacowo-parkowy był niezbędny do prowadzenia produkcji rolniczej w majątku ziemskim w R. Zatem przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy orzekające uwzględnią zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, uznającą za wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej wyłącznie takie nieruchomości, które nie będąc gruntami rolnymi i stanowiąc zespół zamkowo-pałacowo-parkowy, nie mogły funkcjonować bez części wykorzystywanej rolniczo, ale i część wykorzystywana rolniczo nie mogła prawidłowo funkcjonować bez zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego. Z przytoczonego wyroku wynikały więc jasne wskazówki jakimi winny kierować się organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wytycznymi tymi nie tylko związane były organy rozpoznające sprawę, ale związanie to również dotyczy Sądu obecnie orzekającego w sprawie w myśl powołanego wyżej art. 153 P.p.s.a. Nie jest zatem dopuszczalne dokonanie innej - sprzecznej z ww wyrokami - oceny prawnej, w ocenianym obecnie postępowaniu. Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolniczy, a więc mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m. in. w punkcie e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu. Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Obecnie w orzecznictwie sądowym (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06, publ. ONSAiWSA 2006/5 poz. 123; uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2 poz. 23) ukształtował się pogląd, zgodnie z którym na gruncie tego przepisu, na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu, zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane, jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Nie bez znaczenia pozostaje też pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/99 (OTK z 1990 r., poz. 26, s. 174), że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. W sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą zatem ustalać, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską i mogły być przeznaczone na cele dekretu. Już w wyroku z 27 stycznia 2009r. Sąd podkreślił, iż w rozpoznawanej sprawie niewątpliwym jest fakt, że zespół zamkowo – pałacowo – parkowy w R. nie służył produkcji rolniczej. Przedmiotem wyjaśnienia należało zatem uczynić okoliczność, czy zespół ten mógł funkcjonować bez części majątku ziemskiego wykorzystywanego do produkcji rolniczej oraz okoliczność, czy część majątku wykorzystywana do produkcji rolniczej mogła funkcjonować bez tego zespołu. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organy ustaliły, że dwór w R. z otaczającym go parkiem krajobrazowym aktualnie znajduje się na działce ew. nr [...] odpowiadającej ówcześnie parcelom budowlanym część pb [...], pb [...] i pb [...], parcelom gruntowym część pgr [...], części pgr [...], pgr [...], części pgr [...]. Do działki tej prowadzi droga zlokalizowana na działce ew. nr [...] odpowiadającej ówcześnie parceli budowlanej pb [...] i części parceli gruntowej pgr [...], na których znajdowały się plac zamkowy niurodzajny i prawdopodobnie studnia. Dwór wraz z otaczającym go parkiem w kwietniu 1951r. został wpisany do rejestru zabytków. W dworze mieszkała rodzina S. Budynek pałacowy nie był związany bezpośrednio z gospodarstwem, służył do mieszkania oraz zabaw i spotkań dla przyjaciół rodziny S. Przy pałacu był budynek, w którym mieszkała służba dworska i zarządca. Przed dworem był gazon z kwiatami i altana, a za park, ogród typowo kwiatowy. W otoczeniu dworu rozlegał się parki krajobrazowy. Zespół zabudowań dworu i parku był ogrodzony. Ta cześć nieruchomości, która stanowiła grunty rolne pełniła funkcję gospodarczą, zaś dwór funkcję mieszkaniową. Nieruchomość ta miała zatem charakter mieszkalno – rekreacyjno – wypoczynkowy. Parcele katastralne wchodzące w skład aktualnych działek o nr [...] i [...] nie pozostawały w funkcjonalnej zależności z gospodarstwem rolnym. Zdaniem organu odwoławczego, zaakceptowanym przez Sąd, możliwe było funkcjonowanie części nieruchomości ziemskiej w R. służącej produkcji rolnej bez części nieruchomości objętej przedmiotem odwołania. Świadczy o tym brak fizycznego, architektonicznego przystosowania dworu do administrowania częścią gospodarczą. Zespół pałacowo - parkowy w R. mógł funkcjonować niezależnie od części folwarcznej, gdyż zatrudniony w majątku rządca nie wykorzystywał części dworskiej do zarządzania folwarkiem. Fakt jego zatrudnienia świadczy o tym, że właścicielka ograniczała się tylko do pełnienia nadzoru właścicielskiego nad majątkiem. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby dwór był architektonicznie przystosowany do sprawowania w nim funkcji zarządczych, gdyż w pałacu nie znajdowały się kantor czy biuro, gdzie można byłoby przyjmować interesantów lub wypłacać wynagrodzenia pracownikom folwarcznym. Wszystko to bez wątpienia dało podstawy organom do stwierdzenia, że zespół pałacowo – parkowy w R. nie mógł realizować celów reformy rolnej, gdyż dwór wraz z parkiem, gazonem i podwórzem nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a spełniał funkcję mieszkalno – rekreacyjno – wypoczynkową. Zebrany przez organy materiał nie dał podstaw do stwierdzenia związku funkcjonalnego i gospodarczego między zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego, który wyraźnie wskazywałby, że zespół ten stanowił centrum zarządzania wytwórczością rolną w majątku ziemskim, bez którego wytwórczość ta nie mogłaby prawidłowo funkcjonować. Za przeciwną tezą nie może przemawiać nawet bezpośrednie sąsiedztwo z częścią nieruchomości służącej produkcji rolnej, brak prawnego wyodrębnienia działek, nieudowodnione, a podnoszone przez skarżącego okoliczności zależności finansowej dworu od nieruchomości rolnej i wykorzystywania przez mieszkańców pałacu żywności wytwarzanej przez majątek. Zdaniem Sądu całokształt zebranego w toku postępowania materiału dowodowego pozwalał na uznanie, iż zespół zamkowo - pałacowo - parkowy, który służył do celów mieszkalnych, rekreacyjnych i wypoczynkowych rodziny właścicieli oraz jej przyjaciół, nie mógł być wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji zwierzęcej czy sadowniczej, a zatem nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo wywiódł (jak w stanie sprawy), że przedmiotowy zespół nie był typową nieruchomością rolną i nie nadawał się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Służył on tylko i wyłączenie właścicielowi majątku, jego rodzinie oraz znajomym, nie był integralną częścią nieruchomości ziemskiej objętej dekretem o reformie rolnej. Organy orzekające w sprawie dokonały zatem prawidłowej wykładni przepisów prawa będących podstawą orzekania. Bez wątpienia na tle rozpoznawanej sprawy nie można zaakceptować tezy, że wytwórczość rolna w majątku ziemskim R. nie mogłaby funkcjonować bez zespołu zamkowo – pałacowego - parkowego, że ten stanowił centrum zarządzania wytwórczością rolną. Jakkolwiek pałac z parkiem był częścią całego majątku, jednakże nie mógł być - ze względów wskazanych wyżej - przekazany do realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż ustalenia organów obu instancji w zakresie stanu faktycznego i prawnego są prawidłowe. W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób wyczerpujący wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Ustalenia w zakresie przesłanek niezbędnych do orzeczenia, że nieruchomość obejmująca działki nr [...] i [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostały właściwie poczynione, ocenione i udowodnione w całym toku postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), a w konsekwencji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dalej nie można podzielić twierdzenia skarżącego, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 107 § 1 K.p.a. przez brak wskazania adresata, w efekcie zaistnienia przesłanki nieważnościowej z art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. i żądania stwierdzenia nieważności ww decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Po pierwsze braku wskazania adresata decyzji nie można rozważać w kategoriach wady powodującej nieważność decyzji z mocy prawa. Po drugie zgodnie z art. 107 § 1 K.p.a., zdaniem skarżącego rażąco naruszonym, decyzja powinna zawierać m. in. oznaczenie strony lub stron. Zadość temu wymogowi czyni zarówno decyzja organu drugiej instancji, jak i decyzja organu pierwszej instancji. W kwestionowanym przez skarżącego elemencie decyzji z [...] marca 2012r. wyraźnie bowiem oznaczono stronę, którą był skarżący - jako odwołujący, czyli strona inicjująca postępowanie odwoławcze. Również w decyzji z [...] lipca 2011r. oznaczono stronę, którą był A. S. – jako wnioskodawca, czyli strona inicjująca postępowanie w sprawie. Bez wątpienia zatem w oznaczeniu strony wymieniono adresata zaskarżonej decyzji, czyli stronę, która wniosła odwołanie oraz adresata decyzji organu pierwszej instancji, czyli stronę, która wniosła o stwierdzenie, że dane nieruchomości nie podpadają pod dekret o reformie rolnej. Decyzje te zostały zatem prawidłowo skierowane do wymienionych podmiotów. W tej sytuacji nie można podzielić twierdzenia skarżącego, że decyzje wydane w sprawie nie zawierają oznaczenia strony jakiego wymaga art. 107 § 1 K.p.a. O naruszeniu art. 107 § 1 K.p.a. można byłoby mówić wtedy, gdyby wskazywanych adresatów decyzji wymieniono wyłącznie w rozdzielniku, tak jak czyni się to z pozostałymi stronami postępowania mającymi interes prawny w sprawie, niemniej taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji, w oparciu o powołane przepisy i w aspekcie uchybień, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu dającym podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.