IV SA/Wa 1359/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 roku; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego A. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. o odmowie stwierdzenia, że zespół zamkowo-pałacowo-parkowy w R., obejmujący m.in. ruiny zamku Z., stanowiący obecnie działki o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] o łącznej powierzchni 5,37 ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego w R. o całkowitej powierzchni 488,1 ha, stanowiący b. własność J. S., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiony został dotychczasowy stan faktyczny sprawy, według którego, wniosek o wydanie stosownej decyzji złożony został przez A. S. następcę prawnego byłej właścicielki przedmiotowego majątku. Wniosek ten został rozstrzygnięty odmowną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. W wyniku złożonego odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż reguły wykładni językowej, celowościowej i historycznej odnoszone do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej prowadzą do wniosku, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa decydujące znaczenie miała jej powierzchnia ogólna. Ograniczenie przez wnioskodawcę swojego żądania jedynie do zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego w R. o łącznej powierzchni 5,37 ha nakazuje zatem dokonać oceny materiału dowodowego pod kątem istnienia w przedmiotowej sprawie możliwości wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej, wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez wykazanie istnienia lub nieistnienia związku funkcjonalnego pomiędzy wnioskowaną częścią nieruchomości a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Jednym z celów powołanego dekretu było zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Dla tworzenia tych ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. Oznacza to, iż nieruchomość ziemska podlegała przejęciu nawet wtedy, gdy w jej skład w ogóle nie wchodziły użytki rolne. Pojęcie nieruchomości ziemskiej, jakim operuje powołany dekret, nie może być przy tym utożsamiane z pojęciem gruntów czy użytków rolnych. Gospodarstwo rolne łączy wiele cech, zarówno z punktu widzenia państwa, jak i pracujących w nim ludzi. Więź między poszczególnymi nieruchomościami majątku ziemskiego nie sprowadza się tylko do właściwości poszczególnych nieruchomości, ich usytuowania względem siebie. Jest ona wynikiem świadomej działalności danego Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 podmiotu majątku ziemskiego. Analizując gospodarstwo z funkcyjnego punktu widzenia rozpatruje się wszelkie elementy, które wpływają na takie ujęcie, zwłaszcza gdy jest ono traktowane jako forma prowadzenia działalności gospodarczej. Powiązania funkcjonalne, jakie zwykle występują w ramach gospodarstwa rolnego wskazują dość ścisłą współzależność ośrodka centralnego (jakim z reguły był pałac lub dwór) z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Trudno sobie wyobrazić prawidłowe funkcjonowanie nieruchomości ziemskiej bez ośrodka centralnego i na odwrót - istnienie ośrodka centralnego bez dochodów z produkcji w gospodarstwie rolnym. Kwestią trzeciorzędną było w jaki sposób siedziba właściciela (dwór) była usytuowana w stosunku do części nieruchomości użytkowanej rolniczo. Bez znaczenia było, czy ów pałac był położony w środku nieruchomości ziemskiej czy na jej obrzeżu, czy odgradzała go od reszty granica naturalna czy sztuczna. Bez znaczenia pozostawało również, czy właściciel osobiście zarządzał swym majątkiem z zabudowań pałacowych, czy też nie, bowiem w takim przypadku istniał zawsze tzw. związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością zabudowaną a nieruchomością rolną. Pałac w R. służył jako mieszkanie J. S. i jego rodziny, stanowił zatem główny ośrodek decyzyjny prowadzonego gospodarstwa. Nie budzi bowiem wątpliwości, że to właścicielka majątku decydowała o głównych kierunkach jego rozwoju, prowadzonych przedsięwzięciach gospodarczych, zaciąganiu zobowiązań czy przeznaczeniu poszczególnych gruntów. Zatrudniony zarządca majątku mieszkający w budynku obok pałacu miał za zadanie w profesjonalny sposób wspierać właścicielkę majątku, co nie zmienia konieczności stosowania się do jej poleceń. To właścicielka decydowała o personalnej obsadzie poszczególnych stanowisk i zakresie ich obowiązków. Nie budzi również wątpliwości, że majątek J. S. stanowił główne źródło jej utrzymania i jej rodziny. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - co do zasady - budynki, w tym dwory i pałace, mogły podlegać upaństwowieniu w ramach reformy rolnej. Na potwierdzenie tego, organ orzekający wskazał na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym na wyrok z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt OSK 473/04, w którym stwierdzono, że cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami, czy zespoły pałacowo-parkowe, pozostające w funkcjonalnej łączności z majątkami ziemskimi. W wyroku tego Sądu z dnia 17 stycznia 1996 r. sygn. akt II SA 2832/95 wskazano natomiast, iż cele reformy rolnej określone w art. 1 nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami; wręcz przeciwnie nieruchomości takie wraz z wymienionymi wyżej częściami składowymi - zgodnie z art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - przechodziły niezwłocznie w zarząd państwowy wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Również wyroku z dnia 5 Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 października 1998 r. sygn. akt IV SA 1658/96 Sąd ten stwierdził, że przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i wydanego na podstawie tego dekretu rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych nie dają podstaw do wyłączenia spod działania postanowień, zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, zabudowań dworskich znajdujących się w granicach przejmowanych na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt III CK 36/02 wskazał, iż dom mieszkalny właściciela nieruchomości stanowił jej część składową i w aspekcie prawnorzeczowym dzielił los nieruchomości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano inne jeszcze orzeczenia sądowe mające wskazywać na objęcie przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dworów, parków i zabudowań gospodarczych. Uznanie w rozpatrywanej sprawie części nieruchomości zabudowanej dworem za nieruchomość nie podpadającą, pod działanie przepisów dekretu dopuszczalne byłoby tylko w razie stwierdzenia, iż nieruchomość ta w sposób oczywisty nie pozostawała w związku z resztą przejętej nieruchomości ziemskiej mającej charakter rolny. Przeszkodą do zanegowania związku pomiędzy nieruchomością dworską a nieruchomościami rolnymi jest sama lokalizacja pałacu usytuowanego w sąsiedztwie budynków gospodarczych, służących prowadzeniu działalności rolniczej. I tak, w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu, znajduje się budynek portierni i budynek gospodarczy. Od strony północno-wschodniej znajduje się budynek bramny, pod którym były piwnice służące przechowywaniu płodów rolnych, od południa obory, chlewy, stajnie, spichlerze i czworaki, od zachodu zaś ogród. Zeznania Z. G. - żony K. G., który pracował w majątku J. S. i był zarządcą leśnym, potwierdzają lokalizację dworu usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie budynków gospodarczych. Świadek dodaje również, że zespół dworsko-parkowy był ogrodzony, a pałac służył do zabaw i spotkań towarzyskich. Jednakże zasadność twierdzenia o braku wyodrębnienia zespołu dworsko-parkowego od reszty przejętej nieruchomości należącej do J. S. nie może podważać fakt istnienia ogrodzenia czy też fakt, iż w pałacu toczyło się życie towarzyskie. Ogrodzenie zabudowań mieściło się w ówcześnie obowiązujących normach społecznych oraz obyczajowych, w istocie służąc zapewnieniu niezbędnej prywatności i intymności właścicielowi majątku ziemskiego, jego rodzinie, domownikom i gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnych z majątkiem ziemskim. Takie znaczenie ogrodzeń, obejmujących zabudowania w gospodarstwach rolnych istnieją zresztą na obszarach wiejskich do chwili obecnej. Również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt IV SA 4989/03 stwierdzono, że samo wyeksponowanie pałacu wraz z otaczającym go parkiem (zrozumiałe wobec roli pałacu w całym majątku) poprzez elementy wyodrębnienia fizycznego, nie może być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Stanowisko to podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 210/05. Zatem pałac nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość. Należy więc stwierdzić, iż zespół ten stanowił integralną część majątku ziemskiego. Zespół ten stanowił więc integralną część majątku ziemskiego. W ocenie Ministra, o ile określona część nieruchomości nie była prawnie wyodrębniona z nieruchomości służącej produkcji rolnej nie podlegała ona przejęciu tylko, gdy stanowiła osobne przedsiębiorstwo służące działalności produkcyjnej lub handlowej nie będącej działalnością rolniczą. Co do zasady, charakteru mienia wyłączonego spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mogły mieć natomiast części rezydencjalne nieruchomości ziemskiej usytuowane w obrębie posiadłości o charakterze rolnym. Nie wydzielona z nieruchomości o charakterze rolnym część rezydencjalna jej właściciela, co do zasady, pozostaje w związku funkcjonalnym i gospodarczym z resztą nieruchomości i stanowi nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu nieruchomości rolnej. Uwzględniając właściwe rozumienie użytego w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej pojęcia nieruchomość ziemska, zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego R., stanowił integralną część majątku, określanej w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej mianem nieruchomości ziemskiej. Nie ma w sprawie znaczenia zarzut skarżącego o zabytkowym charakterze zamku Z., skoro z powołanego dekretu, jak i z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wynika, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały parki, zabudowania dworskie lub przemysłowe oraz zabytki architektoniczne, choć nie mogły podlegać podziałowi między beneficjentów reformy rolnej. Przepisy dekretu nie wyłączały automatycznie budynków mieszkalnych spod reformy rolnej. Wyłączenie takie mogło mieć miejsce, gdy nieruchomość z posadowionym na niej dworem czy pałacem zachowywała odrębność od rolnej części majątku, dlatego jednym z kryteriów ustalania istnienia lub nieistnienia wskazanej odrębności jest samo usytuowanie dworu w odniesieniu do nieruchomości rolnej. Zabudowania dworskie należące do J. S. sąsiadujące z budynkami gospodarczymi służącymi prowadzeniu produkcji rolnej nie wykazują cechy odrębności od nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Brak zatem podstaw do stwierdzenia ich niepodpadania pod działanie reformy rolnej. Żaden przepis dekretu nie wskazuje jakoby pałac z otaczającym go parkiem podlegał wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a wręcz przeciwnie, zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu jak i rozporządzeń wykonawczych wynika, że przejęciu podlegały całe nieruchomości, Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie istniały również powiązania funkcjonalne pałacu z resztą majątku, poprzez więzi finansowe, ponieważ majątek w którym zdecydowaną większość stanowiły grunty orne, dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo-parkowego i żywność dla mieszkańców pałacu. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, iż właściciel majątku ziemskiego w R. miał dodatkowe źródła dochodów, z których utrzymywał zespół zamkowo-dworsko-parkowy. Stąd też dwór, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organu orzekającego, sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego w R. Z mapy ewidencyjnej majątku bezspornie wynika, iż przedmiotowy pałac wraz z parkiem nie był wydzieloną enklawą wśród obcych gruntów, otoczony był bowiem kompleksem użytków rolnych należących do właściciela tego majątku, dlatego stanowił terytorialnie i przestrzennie jednolitą całość, ściśle powiązaną z pozostałą częścią majątku J. S., stanowiąc jedną wielką nieruchomość ziemską. Usytuowanie zespołu pałacowo-parkowego wskazuje na to, iż należy traktować go jako ośrodek gospodarczy. Z dokumentów zebranych w sprawie jednoznacznie wynika, iż przyległe grunty otaczające wnioskowaną nieruchomość miały charakter rolny. Zespół zamkowo-pałacowo-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego R. stanowił więc typowe siedlisko, które pełniło funkcję mieszkalno-gospodarczą. Pomiędzy pałacem, a majątkiem położonym w R. zachodził zatem związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim R. pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2008 r. A. S. zarzucił naruszenie: - art. 1, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" i "związek funkcjonalny" oraz niedozwoloną, rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 i dalszym aktualnym, utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 * treści Preambuły do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2, art. 5 art. 7, art. 8, art. 9, art. 21, art. 30, art. 31, art. 32, art. 41 ust. 1, art. 47, art. 52, art. 64, art. 77 ust. 1. art. 87 ust. 1, art. 91, 95 ust. 1 tej Konstytucji, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej i art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - między innymi przez wprowadzenie pozaprawnego - bo nie znanego dekretowi ani żadnemu innemu aktowi prawnemu -pojęcia "związku funkcjonalnego" jako dodatkowej przesłanki, do wykazania braku której zachodzenia zobowiązuje się skarżących, * art. 6, art. 7 i art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez obrazę tych przepisów, zasad prawa i wykładni, w tym błędną wykładnię przepisów dekretu i rozporządzenia, nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego przy dowolności jego ocen oraz naruszenie §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono motywy mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonej decyzji, zarzucając w szczególności posłużenie się pojęciem związku funkcjonalnego, jako kryterium nie przewidzianego przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze przywołano także fragmenty orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, których treść - w ocenie skarżącego - wyklucza uznanie zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego w R. za podpadający pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, które w myśl cytowanych orzeczeń miałyby mieć zastosowanie jedynie do nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ w decyzjach organów obu instancji przyjęto błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie rozumienia użytego w tym przepisie pojęcia nieruchomości ziemskiej, co miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem oceny organów orzekających było ustalenie, czy wnioskowany przez A. S. zespół zamkowo-pałacowo-parkowy stanowił nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, aby na tej podstawie majątek ten stał się z mocy powołanego przepisu własnością Państwa. Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 W art. 2 dekretu posłużono się pojęciem nieruchomości ziemskiej, bez jego zdefiniowania. Jednakże w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwała z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/99, OTK z 1990 r. poz. 26) oraz w aktualnie jednolitym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, szczególnie po wydaniu uchwały przez skład siedmiu sędziów tego Sądu z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA z 2006 r. Nr 5, poz. 123) przyjęto pogląd, iż powołany art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej musi być interpretowany ściśle, ze względu na swój restrykcyjny charakter, dlatego też pojęcie nieruchomości ziemskiej użyte w tym przepisie należy odnieść jedynie do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolnicze oraz do nieruchomości pozostających w takim związku współzależności, w którym nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej już w wyroku z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/06, z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02 i z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00, nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając obecnie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz wydane w sprawach rozstrzyganych na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej odmowne decyzje organów administracji, konsekwentnie wskazuje, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jeżeli więc z mocy art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości ziemskie, to z racji braku definicji tego pojęcia w obowiązujących ówcześnie systemach prawnych, normatywne pojęcie nieruchomości ziemskiej powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 powołanego dekretu określającego zamierzenia dla realizacji których mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. W formułowanych ocenach prawnych Naczelnego Sądu Administracyjnego przywoływane jest także stanowisko, iż na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zespół zamkowo-pałacowo-parkowy w R. nie służył produkcji rolniczej. Przedmiotem wyjaśnienia należało zatem uczynić okoliczność, czy zespół ten mógł funkcjonować bez części majątku ziemskiego wykorzystywanego do produkcji rolniczej oraz okoliczność, czy część wykorzystywana do produkcji rolniczej mogła funkcjonować bez tego zespołu. Dopiero bowiem wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli dokonać oceny, czy zespół ten - sam nie Sygn. akt IV SA/Wa 1359/08 mający charakteru rolniczego - pozostawał jednak w takim związku współzależności z częścią służącą produkcji rolniczej, iż w świetle przytoczonych wyżej ocen Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, należałoby uznać go za część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Organy obu instancji orzekające w sprawie nie wyjaśniły wskazanych okoliczności, poprzestając jedynie na wykazaniu powiązań podmiotowych, finansowych i terytorialnych przedmiotowego zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego z częścią majątku w R. służącą produkcji rolniczej. W konsekwencji tego, organy orzekające w sprawie, kierując się błędną wykładnią art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przedwcześnie uznały, iż zespół zamkowo-pałacowo-parkowy w R. podlegał przejęciu na rzecz Państwa na podstawie powołanego art. 2 ust. 1 lit. e. Stanowi to naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak również naruszenie art. 7 i art. 77 ust. 1 KPA, skoro organy te nie wyjaśniły, czy zespół zamkowo-pałacowo-parkowy był niezbędny do prowadzenia produkcji rolniczej w majątku ziemskim w R. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. W zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający uwzględni wskazaną wyżej wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej o uznaniu za wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej tylko takie nieruchomości, które nie będąc gruntami rolnymi stanowiąc zespół zamkowo-pałacowo-parkowy, nie mogły funkcjonować bez części wykorzystywanej rolniczo, ale i część wykorzystywana rolniczo nie mogła prawidłowo funkcjonować bez zespołu zamkowo-pałacowo-parkowego.