II FSK 1688/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Protokolant Monika Osial, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2488/12 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. S. na rzecz Ministra Finansów kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2488/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") oddalił skargę B. S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 2012 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "Naczelnik US"), będący jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem, prowadzi w stosunku do Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 28 czerwca 2011 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.. Niniejsze zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu dnia 15 lipca 2011 r. zaś do dłużnika zajętej wierzytelności (ZUS) dnia 4 lipca 2011 r. Skarżący, w piśmie z dnia 29 lipca 2011 r., wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "Dyrektor IS") skargę na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia w ZUS wraz z wnioskiem o wstrzymanie postępowania do czasu rozpatrzenia skargi. W uzasadnieniu pisma Skarżący powołał się na fakt wniesienia skargi do WSA na decyzję Dyrektora IS z dnia 24 czerwca 2010 r. która utrzymała w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej (dalej: "Dyrektor UKS") z dnia 12 grudnia 2009 r. w związku z którymi organ egzekucyjny wszczął postępowanie zmierzające do wyegzekwowania określonego w nich zobowiązania w podatku od towarów i usług W dalszej części uzasadnienia przytoczył argumenty świadczące o wadliwości powyższej decyzji podatkowej. Dyrektor IS postanowieniem z dnia 4 października 2011 r., oddalił powyższą skargę w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej ,,u.p.e.a."). W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarga o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. służy wyłącznie do oceny prawidłowości czynności egzekucyjnych a nie czynności ich poprzedzających. W ocenie organu pierwszej instancji zajęcie świadczenia emerytalnego dokonane zostało zgodnie z przepisami u.p.e.a. Wskazał, że sporządzono je na druku, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podstępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. dalej: ,,rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.") i zawierało ono wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego, Minister Finansów postanowieniem z dnia 5 czerwca 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Następnie stwierdził, że żądania Skarżącego zmierzają do umorzenia postępowania egzekucyjnego i odpowiadają w istocie innemu środkowi zaskarżenia, tj. zarzutowi. Organ wskazał też, że zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne. W skardze do WSA Skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 2012 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora IS z dnia 4 października 2011 r. jak również o uwzględnienie skargi na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu świadczenia należnego podatnikowi w ZUS. W uzasadnieniu podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia WSA wskazał, że w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Nie jest zatem możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. WSA wskazał, że skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Mając na uwadze powyższe WSA stwierdził, że Skarżący nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi uczynił zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a, tj. nieistnienie obowiązku czy błąd co do osoby zobowiązanego. Ustawa przewiduje bowiem inne środki prawne, w ramach których tego rodzaju zarzuty mogą być rozpatrzone, a w związku z tym rozpatrzenie ich na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. oznaczałoby wadliwość takiego rozstrzygnięcia. Zdaniem WSA prawidłowo zatem postąpił Minister Finansów nie uwzględniając w ramach niniejszego postępowania zarzutów stanowiących przesłanki uruchomienia innych środków ochrony prawnej zobowiązanego, ograniczając się jedynie do zbadania czynności zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. W ocenie WSA słuszne jest również stanowisko organów, że czynności egzekucyjne związane z zajęciem świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego Skarżącego dokonane zostały zgodnie z prawem. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a., poprzez uznanie, że czynności egzekucyjne w postaci zajęcia świadczenia ZUS, należnego Skarżącemu zostały dokonane prawidłowo i legalnie, pomimo faktu, że zobowiązanie podatkowe nie ciążyło na podatniku, co czyni wadliwą decyzję podatkową to zobowiązanie określającą, a w rezultacie także tytuł wykonawczy będący podstawą dokonania tych czynności oraz w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi zobowiązanego w sytuacji, gdy istniały nieprawidłowości w dokonaniu czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione uznaje zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez WSA przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący we wszczętym skargą postępowaniu zmierza w istocie do zakwestionowania ciążącego na nim zobowiązania. W ocenie Skarżącego takie zobowiązanie nie występuje. Podniósł, że decyzje podatkowe na podstawie których organ egzekucyjny wszczął postępowanie zmierzające do wyegzekwowania zobowiązania są wadliwe. Wskazał, że uiszczał regularnie należny podatek VAT wykazany w deklaracjach i korzystał z przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Podkreślił, że przedstawiał dowody potwierdzające rzeczywiste transakcje handlowe z kontrahentami. Zdaniem Skarżącego egzekucja administracyjna skierowana została przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Mając na uwadze tak sformułowane żądanie prawidłowo postąpił WSA oddalając skargę Skarżącego, jako pozbawioną podstaw, bowiem Skarżący w skardze podniósł zarzuty, o których mowa w przepisie art. 33 u.p.e.a, tj. nieistnienie obowiązku czy błąd co do osoby zobowiązanego. Natomiast rozpatrzenie ich na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. powodowałoby wadliwość tego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z wskazanym wyżej przepisem art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. W postępowaniu tym bada się zgodność z przepisami prawa i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że skarga może dotyczyć tylko okoliczności, które nie są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia, co jest również zgodne z przyjętą linią orzecznictwa, gdzie wskazuje się, że w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (zob. wyrok NSA SA/Kr 206/96 niepubl., jak również: wyrok z dnia 9 lipca 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 644/08, LEX nr 489600, oraz z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 379/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, na co zwrócił uwagę również WSA, przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, to jest działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, którym w tym przypadku było zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Skarżący w niniejszym postępowaniu eksponuje w istocie niedopuszczalność egzekucji z uwagi na wady decyzji podatkowej stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Jednakże jak już wskazano żądania Skarżącego wykraczały poza ramy postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. Żądania przedstawione przez Skarżącego zmierzają do umorzenia postępowania egzekucyjnego odpowiadając w istocie innemu środkowi zaskarżenia, tj. zarzutowi. Zarzuty stanowią zaś odrębny od skargi na czynność egzekucyjną środek ochrony prawnej. Ponadto niemal identycznym środkiem ochrony prawnej jak zarzut jest wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.), z którego to środka ochrony prawnej zobowiązany może korzystać do momentu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym wskazać należy, za prawidłową oceną WSA, że zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne, bowiem rozpatrzenie takiego żądania byłoby próbą obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Skarga na czynność egzekucyjną jest sformalizowanym środkiem ochrony prawnej i służy tylko i wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości zastosowanej czynności egzekucyjnej. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności, a równocześnie prawidłowości jej przeprowadzenia, należy rozpatrzyć na podstawie regulacji zawartych w art. 79 u.p.e.a. i następnych. Zgodnie z § 1 powołanego powyżej artykułu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zgodnie z § 2 powyższego artykułu zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa powyżej. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń. Z § 4 natomiast wynika jednoznacznie, że wraz z przesłaniem zawiadomienia o którym mowa powyżej, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego świadczenia, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile ten nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z wyżej powołanymi przepisami. Naczelnik US, działając jako organ egzekucyjny, podjął czynności egzekucyjne polegające na zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego i jednocześnie powiadomił stronę o dokonaniu powyższego zajęcia (stosowne powiadomienie zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniu 15 lipca 2011 r.), czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Wskazać również należy, że zgodnie z dyspozycją art. 79 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny przedmiotowe zawiadomienie skierował również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do którego korespondencja ta dotarła 4 lipca 2011 r. (dowód w aktach sprawy). Także prawidłowo dokonano czynności zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego z punktu widzenia przesłanek formalnych. Wystawione zawiadomienie o zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego odpowiadało wzorowi i zamieszczonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. .Nr 137, poz. 1541, ze zm.). Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 u.p.e.a. Czynność egzekucyjna zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego została dokonana w oparciu o tytuły wykonawcze doręczone uprzednio, a więc w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.