III SA/Wa 2488/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (sprawozdawca), Sędzia WSA Dariusz Zalewski, Protokolant starszy referent Paweł Jurczyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę 1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Minister Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia B. S. (dalej jako "Skarżący") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w zakresie zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego dokonaną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R.. Powyższa decyzja została wydana na podstawie następującego stanu faktycznego: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R., będący jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem, prowadzi w stosunku do Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr [...], nr od [...] do [...] oraz [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 28 czerwca 2011 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.. Niniejsze zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu dnia 15 lipca 2011 r. zaś do dłużnika zajętej wierzytelności (ZUS) dnia 4 lipca 2011 r. Skarżący, pismem z dnia 29 lipca 2011 r., wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w R. skargę na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia w ZUS wraz z wnioskiem o wstrzymanie postępowania do czasu rozpatrzenia skargi. W uzasadnieniu pisma Skarżący powołał się na fakt wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] czerwca 2010 r. która utrzymała w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] grudnia 2009 r. w związku z którymi organ egzekucyjny wszczął postępowanie zmierzające do wyegzekwowania określonego w nich zobowiązania w podatku od towarów i usług W dalszej części uzasadnienia przytoczył argumenty świadczące o wadliwości ww. decyzji podatkowej. 2. Dyrektor Izby Skarbowej w R. postanowieniem z dnia [...] października 2011 r., oddalił powyższą skargę w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej ,,u.p.e.a."). W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarga o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. służy wyłącznie do oceny prawidłowości czynności egzekucyjnych a nie czynności ich poprzedzających. W ocenie organu pierwszej instancji zajęcie świadczenia emerytalnego dokonane zostało zgodnie z przepisami u.p.e.a. Wskazał, że sporządzono je na druku, stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podstępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. dalej: ,,rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.") i zawierało ono wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. 3. Skarżący w zażaleniu wniósł o uchylenie powyższego postanowienia z dnia [...] października 2011 r. oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Organowi pierwszej instancji zarzucił błędne przyjęcie stanu prawnego, tj. ustalenie, iż to na Skarżącym ciąży zobowiązanie podatkowe ww. tytułach wykonawczych, podczas gdy takowe zobowiązanie nie występuje. W uzasadnieniu przytoczył tożsamą argumentację jak w skardze na czynność egzekucyjną. 4. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Następnie stwierdził, że żądania Skarżącego zmierzają do umorzenia postępowania egzekucyjnego i odpowiadają w istocie innemu środkowi zaskarżenia, tj. zarzutowi. Zarzuty stanowią zaś odrębny od skargi na czynność egzekucyjną środek ochrony prawnej. Wskazał, że Skarżący skorzystał z tego środka zaskarżenia i w tej sprawie toczyło się odrębne postępowanie. Ponadto niemal identycznym środkiem ochrony prawnej jak zarzut jest wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.), z którego to środka ochrony prawnej zobowiązany może korzystać do momentu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne. Rozpatrzenie takiego żądania byłoby próba obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Skarga na czynność egzekucyjną jest sformalizowanym środkiem ochrony prawnej i służy tylko i wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości zastosowanej czynności egzekucyjnej. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności, a równocześnie prawidłowości jej przeprowadzenia, należy rozpatrzyć na podstawie regulacji zawartych w art. 79 u.p.e.a. i następnych. W ocenie Ministra Finansów organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z art. 79 § 1 - § 4 u.p.e.a. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R., działając jako organ egzekucyjny, podjął czynności egzekucyjne polegające na zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego i jednocześnie powiadomił Skarżącego o dokonaniu powyższego zajęcia (stosowne powiadomienie zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniu 15 lipca 2011 r.), czym wypełnił przesłanki z art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Podał także, iż zgodnie z dyspozycją art. 79 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny przedmiotowe zawiadomienie skierował również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do którego korespondencja ta dotarła 4 lipca 2011 r. Organ odwoławczy poddał także analizie dokonaną czynność zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego z punktu widzenia przesłanek formalnych. Stwierdził, że wystawione zawiadomienie o zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego odpowiadało wzorowi zamieszczonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 u.p.e.a. Czynność egzekucyjna zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego została dokonana w oparciu o tytuły wykonawcze doręczone uprzednio, a więc w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym brak jest podstaw by skargę na czynność egzekucyjną uznać za zasadną. Ustosunkowując się do żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego Minister Finansów przytaczając treść art. 54 § 6 u.p.e.a wskazał, że decyzja o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego nie należy do Ministra Finansów a do organu nadzoru. Ocenie tego organu ustawodawca pozostawił czy wskazany przez zobowiązanego przypadek zasługuje na miano "uzasadnionego". W ocenie organu taka sytuacja w przedmiotowym postępowaniu nie zachodzi. Minister Finansów nie ma zatem legitymacji do zmiany tej decyzji, stąd żądanie wstrzymania postępowania egzekucyjnego jest bezpodstawne. 5. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie w całości ww. postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] października 2011 r. jak również o uwzględnienie skargi na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu świadczenia należnego podatnikowi w ZUS. W uzasadnieniu podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił także, iż uiszczał regularnie należny podatek VAT wykazany w deklaracjach i korzystał z przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Wskazał, że przedstawił dowody potwierdzające rzeczywiste transakcje handlowe z kontrahentami, chociażby w postaci wystawianych kontrahentom faktur VAT i paragonów fiskalnych potwierdzających obrót tkaninami. Co więcej faktycznie dysponował taką ilością tkanin, jak wykazane to było na zakwestionowanych fakturach. W związku z powyższym nie może ponosić finansowych konsekwencji niezgodnego z prawem działania innych uczestników obrotu gospodarczego, w szczególności nierzetelnego prowadzenia przez nich ksiąg rachunkowych. Podał, że podstawowym obowiązkiem, jaki ciąży na organach podatkowych jest obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i spornych w sprawie, który to obowiązek należy bezwzględnie dopełnić przed wydaniem decyzji administracyjnej. Na gruncie niniejszej sprawy reguła ta jednak nie była przestrzegana. Nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego z naruszeniem zasad proceduralnych spowodowało, iż organ podatkowy wydał decyzje na podstawie niekompletnego materiału dowodowego. To w konsekwencji doprowadziło do zakwestionowania prawa Skarżącego do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT wystawionych przez firmę "E." sp. z o.o. z siedzibą w L. i wydaniem decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego, a następnie do skierowania postępowania egzekucyjnego przeciwko niewłaściwemu zobowiązanemu i w sytuacji nieistnienia obowiązku po stronie Skarżącego. Zaznaczył, że w przedmiocie m.in. przestępstw skarbowych związanych z rozliczeniem podatku VAT toczy się postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w L. pod sygn. akt [...]. W chwili obecnej nie skierowano przeciwko Skarżącemu aktu oskarżenia. Sprawstwo zobowiązanego nie zostało zatem na chwilę obecną wykazane. Zatem – w jego ocenie - egzekucja administracyjna w niniejszej sprawie skierowana została przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. 6. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył , co następuje. 7.1. Skarga jest niezasadna Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem). Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie . W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). 7.2. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostało postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] października 2011 r., oddalające skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. Podstawą zaskarżonego postanowienia stanowi art. 54 u.p.e.a. Wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Jednocześnie zawiera gwarancje i procedury, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, przy czym ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w niniejszej sprawie - zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego - art. 79 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w tym przypadku - egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, niepubl. oraz wyrok NSA z 22 września 2010 r. sygn. II FSK 568/09). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Nie jest zatem możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której miałaby występować konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w u.p.e.a. mających prowadzić – w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Wskazuje się, że nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyroki WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2008 r., III SA/Wa 644/08, LEX nr 489600 oraz z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/09, LEX nr 486252). Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Przy czym przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). W skardze na czynności egzekucyjne Skarżący zakwestionował stan prawny, ustalony przez organ, tj. iż to na Skarżącym ciąży zobowiązanie podatkowe w wystawionych tytułach wykonawczych. W ocenie Skarżącego takie zobowiązanie nie występuje. Podniósł, że decyzje podatkowe na podstawie których organ egzekucyjny wszczął postępowanie zmierzające do wyegzekwowania zobowiązania są wadliwe. Wskazał, że uiszczał regularnie należny podatek VAT wykazany w deklaracjach i korzystał z przysługującego mu prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Podkreślił, że przedstawiał dowody potwierdzające rzeczywiste transakcje handlowe z kontrahentami. Zdaniem Skarżącego egzekucja administracyjna skierowana została przeciwko niewłaściwemu podmiotowi. Mając na uwadze przedstawione wyżej uwagi dotyczące charakteru skargi z art. 54 u.p.e.a., stwierdzić należy, że Skarżący nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi uczynił zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a, tj. nieistnienie obowiązku czy błąd co do osoby zobowiązanego. Ustawa przewiduje bowiem inne środki prawne, w ramach których tego rodzaju zarzuty mogą być rozpatrzone, a w związku z tym rozpatrzenie ich na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. oznaczałoby wadliwość takiego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zatem postąpił Minister Finansów nie uwzględniając w ramach niniejszego postępowania zarzutów stanowiących przesłanki uruchomienia innych środków ochrony prawnej zobowiązanego, ograniczając się jedynie do zbadania czynności zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. 7.3 Słuszne jest również stanowisko organów, że czynności egzekucyjne związane z zajęciem świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego Skarżącego dokonane zostały zgodnie z prawem. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny mając na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązku o charakterze pieniężnym zastosował prawidłowo przewidziany w u.p.e.a. – w art. 1 a pkt 12 lit. a tiret trzecie - środek egzekucyjny tj. egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Należycie zastosował również art. 79 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Z akt sprawy wynika, że stosowne zawiadomienia o zajęciu z dnia 28 czerwca 2011 r. zostały przesłane Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych a Skarżący został o tej czynności powiadomiony w dniu 15 lipca 2011 r. Zauważyć także należy, że wystawione zawiadomienie o zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego odpowiadało wzorowi zamieszczonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 u.p.e.a. Czynność egzekucyjna zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego została dokonana w oparciu o tytuły wykonawcze doręczone uprzednio, a więc w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym, stwierdzić należy, iż w świetle powyższego słusznie Minister Finansów w niniejszej sprawie uznał, iż czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. 7.4 Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.