V SA/Wa 2580/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Okręgowej Izby Aptekarskiej w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego; - oddala skargę. Do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], jako organu egzekucyjnego wpłynął tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela – Okręgową Izbę Aptekarską o numerze [...], obejmujący należność z tytułu składek członkowskich należnych od Zobowiązanej T. W., że wskazanym w tytule adresie zamieszkania – [...], ul. [...] – celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...].02.2012 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zwrócił wierzycielowi tytuł wykonawczy. Okręgowa Izba Aptekarska pismem z dnia [...].02.2012 r. wniosła na nie zażalenie. Pismem z dnia [...].03.2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] zwrócił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] przedmiotowy tytuł wykonawczy. Organ uznając, iż jeśli zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej Organ egzekucyjny winien zwrócić tytuł wierzycielowi zachowując formę postanowienia. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w [...] zwrócił wierzycielowi Okręgowej Izbie Aptekarskiej tytuł wykonawczy o nr [...] wystawiony wobec T. W.. W uzasadnieniu wskazał, iż organ egzekucyjny w trakcie badania tytułu wykonawczego pod względem formalno-prawnym stwierdził, że niniejszy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów formalnych: - pozycja 29 tytułu wykonawczego nie zawiera prawidłowego wskazania aktu normatywnego stanowiącego podstawę, że należność powstała z mocy prawa. - pozycja 42 tytułu wykonawczego nie zawiera podstawy prawnej egzekucji administracyjnej, - oznaczenie wierzyciela (pieczęć) na pierwszej stronie tytułu wykonawczego, nie jest tożsame z pieczęcią urzędową w poz. 45 tytułu wykonawczego oraz podpisem i pieczęcią z podania imienia, nazwiska i stanowiska służbowego w poz. 52 tytułu. Ponadto Naczelnik wskazał, iż ewidencja tytułów wykonawczych jest niezbędna z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. oraz doręczenie upomnienia Zobowiązanej winno nastąpić z przepisami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Okręgowa Izba Aptekarska, wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] zażalenie na to postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia stwierdziła, iż w tytule wykonawczym zostały wskazane wystarczające podstawy prawne do stwierdzenia, że należność z tytułu składek członkowskich powstaje z mocy samego prawa, a ich ściągnięcie następuje w trybie egzekucji administracyjnej, co wynika z treści art. 64 i art. 66 ustawy o izbach aptekarskich. Odnosząc się natomiast do niezgodności pomiędzy oznaczeniem wierzyciela na pierwszej stronie tytułu wykonawczego , a pieczęcią urzędową z poz. 45 oraz podpisem i pieczątką z poz. 52 tytułu wykonawczego, wskazała, iż przedstawiony zarzut świadczy o niezrozumieniu różnic pomiędzy poszczególnymi pozycjami tytułu wykonawczego i statusem wierzyciela. Podniosła również, iż obowiązek uiszczenia należności pieniężnych wynika wprost z ustawy, a zatem nie wymaga dodatkowego wezwania w tym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. [...] Dyrektor Izby Skarbowej [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 64 z dnia 19 kwietnia 1991 r. o Izbach Aptekarskich członek izby jest obowiązany do wnoszenia składek członkowskich. Wysokość składek na rzecz Izby jest określona w uchwale. Natomiast nie płacone w terminie składki członkowskie i koszty postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 66 ustawy. Wskazał, iż egzekucja administracyjna powyższych należności na rzecz Izb Aptekarskich możliwa jest przy spełnieniu warunków określonych w art. 3 § 1 lub art. 4 ustawy egzekucyjnej. Przepis art. 3 ustawy wskazuje, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów albo w zakresie administracji i jednostek samorządu terytorialnego z przepisu prawa, chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Z art. 4 ustawy zaś wynika, iż egzekucję administracyjną stosuje się tylko wówczas, gdy odrębne przepisy tak stanowią. Obowiązki te winny jednak wynikać z decyzji, postanowień i innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a tej ustawy, W przypadku zaś powstania obowiązku z mocy prawa, egzekucję administracyjną ustawodawca zastrzegł na rzecz organów administracji rządowej lub samorządu terytorialnego. Izba Aptekarska zaś takim organem nie jest. W przedmiocie w/w składek na rzecz Okręgowej Izby Aptekarskiej nie jest wydana decyzja lub postanowienie właściwego organu administracji publicznej, a ponadto nie wynikają one wprost z przepisów prawa. Dlatego też w przypadku braku dobrowolnego ich uiszczenia niezbędnym jest, zatem aby te należności wynikały ze stosownego orzeczenia. Składka członkowska jest bowiem świadczeniem o charakterze cywilnoprawnym i tytułem prawnym potwierdzającym ich wymagalność powinno być prawomocne orzeczenie sądowe zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. W złożonym do realizacji przez Okręgową Izbę Aptekarską tytule wykonawczym wierzyciel błędnie wskazał, że podstawa prawna wynika z mocy prawa. Zatem tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Powołując też art. 16c pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych, ż urzędową pieczęcią jest metalowa tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania urzędowej pieczęci. Przyznał słuszność stanowisku organu egzekucyjnemu co do użycia niewłaściwej pieczęci wierzyciela nr poz. 45 tytułu wykonawczego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Okręgowa Izba Aptekarska wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji zarzucając naruszenie art. 29 § 2 w związku z art. 3 § 1, art. 2 § 1 pkt 5, art. 15 i art. 27 § 1-3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 107 § 1-3 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż w tytule wykonawczym zostały wskazane wystarczające podstawy prawne do stwierdzenia, że należność z tytułu składek członkowskich powstaje z mocy prawa, a ich ściągnięcie następuje w drodze egzekucji administracyjnej, co wynika wprost z przepisów art. 64 i art. 66 ustawy o izbach aptekarskich i przepisy te dopuszczają egzekucję administracyjną w stosunku do należności w nim wymienionych. Podkreśliła, iż należności o charakterze cywilnoprawnym, wynikające ze stosunków cywilnoprawnych charakteryzują się m.in. tym, że wynikają z równorzędnego stosunku prawnego toczącego dwa odrębne podmioty prawa oraz brakiem bezpośredniego przymusu ze strony państwa. W przypadku składek członkowskich obowiązek ich uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy i związany jest z obligatoryjną przynależnością do samorządu zawodowego. Skarżąca poniosła także, że nadal nie jest dla niej zrozumiały fakt niezgodności pomiędzy oznaczeniem, wierzyciela z pierwszej strony a pieczęcią urzędową w poz. 45 oraz podpisem i pieczęcią z poz. 52 tytułu wykonawczego. Przedstawiony zarzut w ocenie Skarżącej świadczy o niezrozumieniu różnic (przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie) pomiędzy poszczególnymi pozycjami tytułu wykonawczego i statusem prawnym wierzyciela i wypływającymi z tego różnicami pomiędzy poszczególnymi pozycjami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r, Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie – stwierdzenie jego wydania z naruszenie prawa, v. art. 145 § 1 p.p.s.a). Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd stwierdził, że orzeczenie to jest prawidłowe. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż wystawiony w sprawie wykonawczy nie spełnia wymogu przewidzianego w art. 27 § 1 pkt 3 u..p.e.s, gdyż nie zawiera podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Zgodnie z § 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają należności i pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Ustawodawca wprowadził jednak zastrzeżenie, że w takim przypadku stosuje się egzekucję administracyjną wówczas, gdy obowiązki określone w art. 2 wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa. Chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej (zob. art. 3 § 1 u.p.e.a.). Jednocześnie przewidział, że do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a, stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią (art. 4 u.p.e.a). Ustawą przekazującą do egzekucji administracyjnej należności pieniężne jest ustawa o izbach aptekarskich, która w art. 66 stanowi, że nieopłacone w terminie składki członkowskie i koszty postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kompetencję do określenia wysokości składki członkowskiej posiada okręgowa rada aptekarska i czyni to w drodze uchwały (art. 12 w związku z art. 29 pkt 3 ustawy o izbach aptekarskich). Z powyższego wynika, iż składka członkowska z tytułu przynależności do samorządu aptekarskiego przypada na rzecz organu samorządu zawodowego nie będącego organem administracji rządowej ani jednostką samorządu terytorialnego. Obowiązek jej uiszczenia nie wynika z decyzji lub postanowień właściwych organów ani też bezpośrednio z przepisów prawa, albowiem nie pochodzi od organu realizującego obowiązki z zakresu administracji rządowej lub administracji samorządu terytorialnego. Nieodzownym jest więc na tyle konkretna konstrukcja przepisu prawa, która pozwala na jednoznaczne określenie podmiotu dłuższego i wysokości przypadającego do spełnienia obowiązku. Przepis art. 66 ustawy o izbach aptekarskich takich warunków nie spełnia, ograniczając się do odesłania do trybu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z powyższym należności z tytułu składek członkowskich izb aptekarskich nie wypełniają warunków przewidzianych w art. 3 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 4 up.z.e.a ww. należności stosuje się egzekucję administracyjną, gdy obowiązek ich uiszczenia wynika z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, niż określone w art. 3 § 1 u.p.e.a i tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią. Uchwała okręgowej izby aptekarskiej określająca wysokość składki członkowskiej nie może być zatem uznana ani za decyzję, ani za postanowienie. Nie jest też "innym orzeczeniem", o których mowa w art. 4 u.p.e.a. Nie określa bowiem wysokości długu członka izby aptekarskiej. Z podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, niezależnie od tego, czy obowiązek wynika z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, niż określone w art. 3 § 1 u.p.e.a. muszą wynikać wszystkie istotne elementy umożliwiające jego wykonanie w drodze przymusu administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym. Istotna jest konkretyzacja podmiotu, na którym spoczywa obowiązek i treść tego obowiązku. Wszystkich tych elementów uchwała w sprawie określenia wysokości składki członkowskiej nie posiada. Dlatego trafnie organ wskazał, że egzekucja będzie mogła być prowadzona dopiero po uzyskaniu przez wierzyciela orzeczenia sądu powszechnego stwierdzającego nie wykonanie obowiązku opłacenia przez aptekarza w terminie składek członkowskich i kosztów postępowania w sprawie odpowiedzialności zawodowej lub dyscyplinarnej (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku I SA/BK 236/12 z dnia 3 października 2012 r.). W związku z powyższym uchwała okręgowej rady aptekarskiej określająca wysokość składki członkowskiej nie stanowi podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. W tym stanie rzeczy Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo stwierdził, że tytuł wykonawczy nie zawiera podstawy prawnej podlegającej egzekucji obowiązku., co w świetle art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. i art. 29 § 2 u.p.e.a. uzasadnia jego zwrot wierzycielowi. Sąd podzielił również stanowisko organu, iż skoro należność objęta tytułem wykonawczym, jest świadczeniem o charakterze cywilnoprawnym to tytułem prawnym potwierdzającym jej wymagalność jest prawomocne orzeczenie sądowe zaopatrzone w klauzule wykonalności. Co się natomiast tyczy elementu określonego w art. 27 § 1 pkt 7 ustawy, zaznaczyć trzeba, że pod użytym tam pojęciem "pieczęci urzędowej" rozumieć należy pieczęć okrągłą z wizerunkiem godła państwowego. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 107 § 1-3 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ prawidłowo prowadził postępowanie, wskazał i wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną wydawanych orzeczeń zgodnie z art. 16 c pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej ("Dz. U" z 2005 r., nr 235, poz. 2000 z późn. zm.), brak jest też sprzeczności w oznaczeniu wierzyciela w rubrykach 45 w zw. z rubryką 52 i na pierwszej stronie tytułu wykonawczego. Tym samym stanowisko organu, iż w rubryce 45 tytułu wykonawczego zamieszczona została niewłaściwa pieczęć wierzyciela niż jest wymagana. Jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.