II OZ 242/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata Ł.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 3006/12 odmawiające przyznania adwokatowi Ł.S. wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu w sprawie ze skargi C.Z. i E.M. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 3006/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania adwokatowi Ł.S. wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r. przyznano E.M. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 12 marca 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała o wyznaczeniu dla E.M. pełnomocnikiem z urzędu adwokat M.N.-Z. Wyrokiem z dnia 24 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C.Z. i E.M. oraz przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. N.-Z. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W związku ze sporządzeniem przez ww. adwokata opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24 lipca 2013 r., postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. przyznano adwokat M.N.-Z. kwotę 147,60 zł za sporządzenie tej opinii. Pismem z dnia 30 października 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała o wyznaczeniu dla E.M. drugiego pełnomocnika z urzędu - adwokata Ł.S. Pismem z dnia 12 listopada 2013 r. adwokat Ł.S. poinformował, iż nie znalazł podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24 lipca 2013 r. Poinformował, iż sporządzoną opinię przesłał skarżącej oraz Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie. Wniósł także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu i oświadczył, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Ł.S. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W ustawowym terminie adwokat Ł.S. wniósł sprzeciw do postanowienia z dnia 20 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżone postanowienie z dnia 13 lutego 2014 r. stwierdził, że sporządzenie opinii przez adwokata Ł.S. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie przyczyniło się do poprawy sytuacji prawnej skarżącej, gdyż wyznaczony pierwotnie pełnomocnik sporządził już taką opinię wcześniej. Sąd I instancji wskazał, iż celowość zasądzenia drugiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu można byłoby rozważać jedynie w sytuacji, gdyby jego działania polepszyły sytuację prawną E.M. np. gdyby, pomimo sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pierwszego pełnomocnika, sporządził i wniósłby on skargę kasacyjną - co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Sąd I instancji przychylił się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż przyznanie w takich okolicznościach ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podjęli te same działania, stanowiłoby nadmierne i nieusprawiedliwione obciążenie Skarbu Państwa (patrz postanowienia: z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 i z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II OZ 1287/07, orzeczenia,nsa.gov.pl). Pełnomocnik skarżącej adw. Ł.S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie: - art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zasądzenie kosztów na rzecz kolejnego pełnomocnika z urzędu, w celu realizacji tego samego postanowienia sądu o przyznaniu prawa pomocy jest aktualne jedynie w zakresie czynności jeszcze niewykonanych przez poprzedniego pełnomocnika, podczas gdy żaden z przepisów p.p.s.a. nie różnicuje sytuacji prawnej pełnomocników ustanowionych z urzędu w zakresie prawa do wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; - art. 250 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przez udzielenie pomocy prawnej, uzasadniające przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy rozumieć wyłącznie poprawę lub ochronę sytuacji prawnej strony, dla której został ustanowiony pełnomocnik; - art. 250 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie niniejszej brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, mimo że pomoc prawna została skarżącej faktycznie udzielona. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz żalącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż przyjęte przez Sąd I instancji stanowisko jest całkowicie błędne. Stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 250 p.p.s.a. i nie znajduje oparcia w jakimkolwiek przepisie prawa, w szczególności p.p.s.a. Odwoływanie się przez Sąd I instancji do bliżej nieokreślonego, pozaustawowego pojęcia "poprawy lub ochrony sytuacji prawnej" jest nieuprawnione i sprzeczne z treścią art. 250 p.p.s.a. Nadto podniesiono, iż miernikiem dla oceny, czy pomoc prawna została udzielona przez pełnomocnika jest nie wynik działań podjętych przez tego pełnomocnika, lecz zachowanie należytej staranności przy ich wykonywaniu. Podniesiono, iż sporządzenie przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, mimo że w istocie nie polepsza ono sytuacji prawnej strony ani jej nie chroni, zarówno przez judykaturę jak i samego prawodawcę, uznawane jest za wyraz pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika osobie, na rzecz której został ustanowiony i uzasadnia przyznanie temu pełnomocnikowi wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a., wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 p.p.s.a.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków, nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r. przyznano skarżącej E.M. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika z urzędu adwokata M.N.-Z. W związku ze sporządzeniem przez ww. adwokata opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 24 lipca 2013 r., postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. przyznano adwokat M.N.-Z. kwotę 147,60 złotych za sporządzenie tej opinii. Pomoc prawna udzielona przez ww. pełnomocnika stanowiła wykonanie wydanego postanowienia o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do przyznania na podstawie postanowienia z dnia 26 lutego 2013 r. kolejnego pełnomocnika dla skarżącej. W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania temu pełnomocnikowi wynagrodzenia powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż przyznanie w takich okolicznościach ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podjęli te same działania stanowiłoby nadmierne i nieusprawiedliwione obciążenie Skarbu Państwa. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji postanowienia.