I SA/Wa 2340/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skarg S. Z. i J. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I. Stan faktyczny 1. Po rozpatrzeniu wniosków S. Z. oraz J. Z. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., znak: [...] odmówił, na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), potwierdzenia S. Z. i J. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez W. Z. w miejscowości K., w dawnym województwie [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie udowodniono, iż w dniu opuszczenia dawnych terenów Rzeczypospolitej Polskiej W. Z. był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości K., w województwie [...]. 2. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania S. Z. od powyższej decyzji, decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że na podstawie całokształtu materiału dowodowego należy wskazać, iż kwestią bezsporną jest własność przysługująca W. Z. do nieruchomości położonej w miejscowości K. w lipcu 1938 r. Wynika to z tłumaczenia "Zaświadczenia o nieruchomościach [..] " przesłanego z [...] Centralnego Archiwum Państwowego, w którym w spisie działek ziemskich gromady [...] gminy [...] powiatu [..] z dnia [...] lipca 1938 r., wymieniony jest Z. W. posiadający w miejscowości K. [...] ha ziemi. Niewątpliwie data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy zabużańskiej. Wobec tego, przykładowo, dołączenie do wniosku dokumentu zawierającego wypis z księgi hipotecznej, który został sporządzony przed opuszczeniem (wypędzeniem) może nie być wystarczające do ustalenia, iż nieruchomość wymieniona w tym dokumencie była własnością osoby wymienionej w art. 2 ustawy. Istotne jest bowiem ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok NSA z dnia 22 marca 2011 r., Sygn. akt I OSK 742/10). W związku z koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność legitymowania się tytułem własności do nieruchomości położonej w momencie opuszczenia byłych terenów państwa polskiego Strony przedstawiły pisma z Archiwum Państwowego w B. i z Archiwum Akt Nowych w W. będące odpowiedzią na prośbę o kwerendę w zakresie dokumentów wydanych przez [...], a świadczących o pozostawieniu nieruchomości przez W. Z. w miejscowości K. Odpowiedzi uzyskane z Archiwum Państwowego w B. i Archiwum Akt Nowych w W. były negatywne. Organ podkreślił, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest udowodnienie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w oparciu o wszelkie możliwe dowody mogące świadczyć o stanie i rodzaju nieruchomości pozostawionej przez W. Z. w dniu opuszczenia byłych terenów państwa polskiego. Kwerenda w zagranicznych i polskich instytucjach archiwalnych nie przyniosła oczekiwanego skutku. Przesłuchania Stron i świadków również nie przynosiły spodziewanego efektu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego niezbicie wynika fakt, iż W. Z. legitymował się prawem własności w zakresie nieruchomości objętej wnioskiem na dzień [...] lipca 1938 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego pozyskanego również w wyniku kwerendy w krajowych jak i zagranicznych instytucjach archiwalnych nie wynika, że W. Z. był właścicielem w/w nieruchomości w dacie opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego. Mając na uwadze powyższe rozważania natury faktycznej i prawnej, Minister wskazał, iż Wojewoda [...] słusznie i w zgodzie ze stanem faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy odmówił potwierdzenia na rzecz S. Z. i J. Z. prawa do rekompensaty. 3. Powyższa decyzja Ministra Skarbu Państwa stała się przedmiotem skarg S. Z. oraz J. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W obu skargach poniesiono, że zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie wskazują na pozostawienie przez W. Z. nieruchomości poza terenami obecnej RP i brak jest podstaw do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. S. Z. w swojej skardze zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności: - art. 7 Kpa poprzez niewyjaśnienie przez organy orzekające stanu faktycznego przy naruszeniu interesu społecznego i słusznego S. Z., - art. 8 Kpa poprzez przeprowadzenie przez organy postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do organów Państwa, - art. 77 § 1 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy, - art. 80 Kpa poprzez brak dokonania przez organ oceny całokształtu sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego, - 107 § 3 Kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób nieprecyzyjny przy pominięciu faktów przytoczonych przez S. Z. w odwołaniu. J. Z. w uzasadnieniu skargi wskazał na wewnętrzną sprzeczność decyzji organu I instancji i brak rozpoznania przez Ministra istoty sprawy. 4. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 5. Na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył obie skargi do wspólnego rozpoznania i orzekania. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skargi są zasadne. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") potwierdza, że organy administracji uchybiły prawu w sposób uzasadniający uchylenie wydanych decyzji. 2. W istocie materialnoprawną podstawą odmowy przyznania prawa do rekompensaty było niespełnienie przesłanki określonej w art. 2 ustawy o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Zgodnie z tym przepisem prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiada obywatelstwo polskie. W świetle tego przepisu istotne znacznie ma wykazanie, że w dniu opuszczenia dana osoba była właścicielem nieruchomości, a więc pozostawiła je. Stosownie do treści art. 6 tej ustawy, do wniosku takiego należy dołączyć stosowne dokumenty w tym m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W przedmiotowej sprawie powstaje pytanie, czy zgromadzony materiał dawał podstawy do uznania, że nie zostało wykazane pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. 3. Zdaniem Sądu organy obu instancji dokonały błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Przypomnieć należy, że w ramach, obowiązującej na gruncie postępowania administracyjnego, zasady swobodnej oceny dowodów brak jest jakiegoś uniwersalnego wzorca dla udowodnienia, że dana osoba była właścicielem nieruchomości dokładnie w dniu opuszczenia terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej. W żadnym razie art. 6 ust. 4 powołanej ustawy o potwierdzeniu prawa do rekompensaty nie wyłącza tej zasady wynikającej z art. 80 Kpa. Dokonując oceny zgromadzonych środków dowodowych, organy w każdej sprawie muszą brać pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy. Nie można niejako automatycznie poglądu sądu administracyjnego dotyczącego oceny dowodów w konkretnym stanie faktycznym przenosić na każdą sprawę dotyczącą prawa do rekompensaty. W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma, zdaniem Sądu treść wyciągu z wykazu hipotecznego Nr [...] z dnia [...] czerwca 1923 r. jak i orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego z [...] marca 1928 r. z których wynika, że gospodarstwo było zadłużone na [...] lat, a majątku nie można było dzielić, sprzedawać, zastawiać ani wydzierżawiać. Dodatkowo wg. "Zaświadczenia o nieruchomościach [...]" przesłanego z [...] Centralnego Archiwum Państwowego, w którym w spisie działek ziemskich gromady [...] gminy [...] powiatu [...] z dnia [...] lipca 1938 r., wymieniony jest Z. W. posiadający w miejscowości K. [...] ha ziemi. Powyższe dokumenty urzędowe poświadczają zatem okoliczność bycia właścicielem nieruchomości przez ojca skarżących. Przy czym z treści zaświadczenia wynikał zakaz zbywania nieruchomości bez zgody urzędu ziemskiego. 4. Trudno kierując się racjonalnością, zasadami logiki, doświadczenia życiowego i minimalnej nawet wiedzy historycznej o okresie, w którym ojciec skarżących opuścił terytorium byłej Rzeczpospolitej Polskiej wymagać, aby w przedstawionych okolicznościach sprawy konieczne było dodatkowe legitymowanie się dowodem wskazującym dokładnie na dalsze dysponowanie tytułem własności w 1945 r. Przecież, ze stanu faktycznego sprawy nie wynikają jakiekolwiek racjonalne przesłanki dające podstawę do uznania, że po 1938 r. doszło do zbycia nieruchomości. Skoro zbycie czy nawet obciążenie nieruchomości wymagało zgody urzędu ziemskiego, a brak jest w archiwach jakiekolwiek dokumentu potwierdzającego, że taka zgoda została wydana, to nie można kwestionować przysługiwania tytułu własności W. Z. w dacie opuszczenia byłego terytorium państwa. 5. W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 76 § 1 oraz art. 80 Kpa, co miało wpływ a wynik sprawy i w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 2 powołanej ustawy o potwierdzeniu prawa do rekompensaty poprzez jego błędne zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu organ oceni ponownie wniosek uwzględniając, że w sprawie zostały spełnione materialnoprawne przesłanki przyznania prawa do rekompensaty określone w art. 2 powołanej ustawy o potwierdzeniu prawa do rekompensaty. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 152 i 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.