I FZ 504/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. E. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 3528/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 23 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o podatek od towarów i usług za poszczególne okresy od sierpnia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt: III SA/Wa 3528/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. E.(dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, iż nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Strona podała, że aktualnie prowadzona przez nią działalność gospodarcza jest zawieszona a od kilku miesięcy poszukuje stałej pracy zaś jedynym jej źródłem utrzymania pozostają dochody uzyskiwane z prowadzonych prac dorywczych, które wynoszą średnio około 1.000 zł. Skarżący wskazał przy tym, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci w wieku 7 lat, co pochłania wszystkie uzyskiwane przez niego dochody. Nie posiada kont bankowych ani majątku ruchomego czy nieruchomego. Strona w formularzu PPF nie wykazała jakichkolwiek źródeł dochodu. Wezwaniem z 9 września 2013 r. skarżący został zobligowany do przedłożenia szeregu dokumentów, które miały zobrazować jego stan majątkowy i finansowy. W odpowiedzi na wezwanie strona oświadczyła, że: prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie; - w 2013 r. całkowity dochód wyniósł ok. 7600 zł; - złożył deklarację podatkową za 2012 r., ale nie dysponuje kopią; - załączył potwierdzenie wpłaty podatku dochodowego PIT; - nie posiada rachunku bankowego; - wszystkie dochody strony pochłaniają koszty utrzymania; - za ostatnie trzy miesiące osiągnął 3200 zł dochodu (redakcja pism procesowych – 1000 zł, lekcje języka angielskiego – 2200 zł); - nie złożył wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej; - nie sporządzał bilansu i rachunku zysków i strat z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej; - nie posiada rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą; - zaległości alimentacyjne matki wobec dzieci wynoszą 7200 zł; - nie posiada tytułu prawnego względem domu o pow. 600 m. kw., który zajmuje, z uwagi na sporny charakter własności; - jedyne nakłady związane z utrzymaniem domu, które ponosi, to wydatki na energie elektryczną; - ponosi koszty opłat za obiady dla dzieci, wydatki na żywność (1000 zł), odzież letnią (700 zł), energię elektryczną (680 zł), leki (100 zł), opłaty "lato w mieście" (270 zł). Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności nie wykonał wezwania w zakresie przedstawienia dokumentów obrazujących wskazany okres "czynnego prowadzenia działalności gospodarczej". W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z dokumentami księgowymi, ponieważ to z tych dokumentów wynika - co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa podmiotu gospodarczego, którego funkcjonowanie nie zostało zawieszone. Także złożona kserokopia potwierdzenia przelewu na rzecz Urzędu Skarbowego nie stanowiła, zdaniem Sądu, skutecznego dokumentu mogącego zastąpić kopię zeznania podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił także kwestii osób zamieszkujących z nim pod wskazanym adresem. Sąd wprawdzie zauważył, że skarżący zadeklarował samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi dwójka dzieci, jednakże, jak wynika z akt sprawy – kierowaną do niego korespondencję odbiera "B. E. – matka" zaś do tej okoliczności skarżący się nie odniósł. Także brak dokumentów, z których wynikałoby ustanie małżeństwa strony spowodował, że Sąd ten nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenie skarżącego o wysokości kosztów utrzymania zostało udokumentowane w sposób niepełny. Skarżący w zakresie kosztów utrzymania przedstawił jedynie dokumenty dotyczące wydatków na energię elektryczną. Zdaniem Sądu, biorąc tylko pod uwagę tylko dane przedstawione przez stronę, nie sposób przyjąć, także przy zadeklarowanej przez stronę strukturze wydatków, że jest w stanie pokryć koszty związane z utrzymaniem domu o powierzchni 600 m.kw., bowiem już same tylko przeciętne koszty ogrzewania tej powierzchni, niezależnie od stosowanej metody ogrzewania, przekraczają kwotę dochodu strony w 2013 r., w zadeklarowanej wysokości 7600 zł. Wobec tego Sąd uznał, że podane przez skarżącego informacje w zakresie jego rzeczywistych możliwości płatniczych budzą poważne wątpliwości. Powyższej oceny nie zmieniła także okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych, bowiem zdaniem Sądu, nie może ona sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że wszystkie okoliczności opisujące sytuację finansową strony w pełni uzasadniają przyznanie prawa pomocy. Nadto podniósł, że ten sam Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie podnoszonych przez stronę okoliczności przyznał już jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej: "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., niewątpliwie został przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wykorzystany, poprzez wezwanie skarżącego do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Zatem nie ulega wątpliwości, że skarżący miał świadomość, iż jego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach - zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie były dla Sądu wystarczające do oceny jego sytuacji materialnej a pomimo tego dokumenty które nadesłał - a właściwie jedynie rachunki za energię elektryczną oraz obiady - w żaden sposób nie obrazowały jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową zatem uznaje ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, który stwierdził, że informacje przedstawione przez skarżącego zarówno w formie jego oświadczeń, jak i w ramach złożonej dokumentacji nie uzasadniają zwolnienia go od kosztów w zakresie całkowitym, tym bardziej, że na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić m. in.: czy skarżący zawiesił działalność gospodarczą, czy rzeczywiście dochód uzyskiwany z prac dorywczych jest jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny, czy małżeństwo skarżącego ustało a także innych okoliczności szczegółowo opisanych w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. W tym miejscu podkreślić należy, że brak w pełni współpracy z Sądem uniemożliwił ustalenie realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, stąd też należy przyjąć, jak trafnie to uczynił Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja była na tyle trudna, by zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Co więcej, również we wniesionym środku zaskarżenia strona nie podjęła nawet próby wyjaśnienia wątpliwości co do jej sytuacji majątkowej, tym bardziej, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wprost wynika, że przyczyną nieuwzględnienia wniosku strony były braki w wyjaśnieniach i dokumentach mających obrazować jej sytuację majątkową. Podkreślić również należy, że wpływu na wynik tej sprawy niewątpliwie nie ma podnoszona przez stronę okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych. W tym stanie rzeczy trafnie Sąd pierwszej instancji powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a ocena możliwości partycypacji skarżącego w kosztach związanych z rozpoznawaną sprawą została dokonana przez Sąd pierwszej instancji prawidłowo. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.