II FZ 617/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1855/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1855/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącemu Z. K. zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy i dalszych oświadczeń strony wynikało, że skarżący jest zatrudniony w firmie "P.". Z tytułu zatrudnienia osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości 1.500 zł, z tym, że od stycznia 2013 r. przebywa na urlopie bezpłatnym. W 2012 r. osiągnął dochód w wysokości 13.296,23 zł. Utrzymuje studiującą córkę, która nie pracuje. Skarżący od 1997 r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (małżonkowie zamieszkują pod tym samym adresem). Skarżący nie zadeklarował jako stanowiących jego własność żadnych nieruchomości, ani rzeczy ruchomych o wartości powyżej 3 tys. euro. Na wezwanie przedstawił kserokopię zeznania podatkowego za 2012 r., zaświadczenie o wysokości miesięcznego dochodu oraz wyjaśnił, że nie posiada konta i lokat bankowych. Mieszka w domu, który stanowi własność dwóch córek. Koszty związane z utrzymaniem domu, w tym media pokrywa żona. Miesięczne wydatki skarżącego (żywność, ubrania, środki higieniczne, utrzymanie córki) wynoszą 1.100 zł. Skarżący przedłożył także akt notarialny z dnia 4 lipca 1997 r. wyłączający obowiązującą między małżonkami wspólność ustawową i wprowadzający ustrój rozdzielności majątkowej. W toku postępowania Z. K. utrzymywał, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."), uznał, że w sprawie nie wykazano przesłanek uprawniających do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący pominął bowiem okoliczności dotyczące kondycji finansowej żony, przedkładając jedynie akt notarialny, z którego wynika, że między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynikało, że między małżonkami istnieją związki ekonomiczne, o czym świadczy fakt pokrywania przez żonę kosztów utrzymania domu, w którym zamieszkują. Sąd wywiódł, że okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest bez znaczenia dla oceny odmowy przedstawienia przez skarżącego sytuacji majątkowej żony, gdyż z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23 tej ustawy, wynika że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i zwolnienie od wpisu sądowego. Z. K. wywodził, że w sprawie nie wzięto pod uwagę faktu prowadzenia z żoną odrębnych gospodarstw domowych. Ponadto argumentował, że ponosi wysokie koszty utrzymania w stosunku do jego skromnych dochodów (co zostało udokumentowane), zaś wspólne zamieszkiwanie z żoną, z którą prowadzi osobne życie i pozostaje de facto w separacji nie może być traktowane jako okoliczność dyskwalifikująca go jako osobę, której należałoby przyznać prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Skarżący ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony nie było możliwe. Informacje podane przez skarżącego nie przyczyniły się bowiem do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i nie rozwiały wątpliwości co do źródeł jego utrzymania. Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom skarżącego o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, okoliczność pokrywania kosztów utrzymania wspólnie zamieszkiwanego domu przez jego żonę świadczyła o istnieniu między małżonkami związków ekonomicznych. Ponadto – jak trafnie wywodził Sąd pierwszej instancji – sam fakt pozostawania małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej, nie zwalniał ich z obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, co niewątpliwie miało wpływ na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Zasadnie zatem skarżący został wezwany do przedstawienia danych dotyczących żony E. K. (wyciągów z jej kont i lokat bankowych, zaświadczenia z jej zakładu pracy, zeznania podatkowego oraz informacji na temat posiadanego przez nią majątku – por. wezwanie z dnia 14 stycznia 2013 r. str. 143 akt sądowych). Skarżący uchylił się jednak od złożenia wskazanych dokumentów, konsekwentnie twierdząc, że mimo wspólnego zamieszkiwania i dzielenia kosztów utrzymania, prowadzi odrębne od żony gospodarstwo domowe. Skarżący nie wykazał przy tym, by w jakikolwiek sposób zabiegał o pozyskanie wspomnianych dokumentów źródłowych obrazujących istniejącą sytuację majątkową. Dostrzec należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Na marginesie zauważyć również należy, że o wybiórczym przedstawieniu informacji na temat sytuacji materialnej może dodatkowo świadczyć fakt posiadania przez skarżącego udziałów w spółce P., o których skarżący wspomniał dopiero w zażaleniu, a więc na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.