I FZ 354/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 235/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r., III SA/Wa 235/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R. sp. z o.o. z siedzibą w S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak zauważono w motywach orzeczenia, oświadczenia zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) okazały się niewystarczające, wobec czego wezwano spółkę do nadesłania szeregu dodatkowych oświadczeń i dokumentów w trybie art. 255 Ppsa (k. 53 akt sądowych). Mimo wezwania skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji finansowej, nie przedstawiła też żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Skarżąca nie wyjaśniła w szczególności, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie nadesłała zeznań podatkowych za 2011 r. i 2012 r., nie przedstawiła dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych przychodów oraz kosztów ich uzyskania, deklaracji VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy, ani też wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Wykluczało to, w ocenie Sądu, merytoryczną ocenę wniosku spółki i zarazem przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 255 Ppsa poprzez niezasadne wzywanie strony do złożenia dalszych dokumentów i oświadczeń, podczas gdy na podstawie złożonego wniosku można było przyznać prawo pomocy, zwłaszcza że oświadczenie skarżącej nie budziło wątpliwości i było wyczerpujące. Na tej podstawie wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a ewentualnie o uchylenie tegoż orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Nie można podzielić twierdzeń zażalenia, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy było wyczerpujące i nie budziło wątpliwości. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że spółka nie posiada żadnego majątku, nie przynosi zysku, notuje straty, sytuacja finansowa nie pozwala jej na ponoszenie kosztów sądowych (k. 27). W kolejnych rubrykach wniosku wskazano na wysokość kapitału zakładowego (100.000 zł), brak środków trwałych, stratę za ostatni rok obrotowy (17.095,15 zł) oraz wysokość środków na rachunkach bankowych (609,27 zł). Te oświadczenia Sąd pierwszej instancji trafnie uznał za niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej spółki (s. 2 i 4 uzasadnienia). Wskazać bowiem należy, że oświadczenia strony, zwłaszcza tak lakoniczne jak ww., nie są jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W szczególności zaś w przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej, o której nadesłanie wezwał Sąd (np. kopia księgi przychodów i rozchodów za ostatnie dwa miesiące, bilans za 2012 r.). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych, czego również domagał się Sąd. Jak trafnie zauważono w kwestionowanym orzeczeniu, nie wystarczy ograniczenie się do twierdzenia o braku majątku (s. 4 uzasadnienia), zwłaszcza przy wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia (654.840 zł). W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Wniosek strony nie zawierał żadnych informacji w tym zakresie, a ich źródłem mogły być choćby zeznania podatkowe spółki za lata 2011-2012, czy deklaracje VAT 7 za ostatnie sześć miesięcy, których zażądał Sąd. W związku z powyższym zastosowanie w sprawie trybu z art. 255 Ppsa nie nasuwa zastrzeżeń Sądu odwoławczego. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 Ppsa, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Nie jest w niniejszym przypadku sporne, że postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 Ppsa, nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji, toteż zasadnie wniosek spółki w ww. zakresie oddalono. Z tych powodów postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.